Σε ένα από τα μεγαλύτερα ανοίγματα της κουβανικής οικονομίας μετά την Επανάσταση του 1959 προχωρά η Αβάνα, επιτρέποντας στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να δραστηριοποιηθούν σε τομείς οι οποίοι μέχρι σήμερα αποτελούσαν σχεδόν αποκλειστικό πεδίο του κράτους.
Η νέα νομοθεσία, η οποία θα τεθεί σε εφαρμογή από τον Αύγουστο, ανοίγει υπό προϋποθέσεις τον δρόμο για ιδιωτική συμμετοχή στη διαχείριση βενζινάδικων, φαρμακείων, λιμενικών εγκαταστάσεων, μαρινών, τερματικών σταθμών, ενεργειακών υποδομών και υπηρεσιών διαχείρισης απορριμμάτων.
Πρόκειται για μέρος του ευρύτερου πακέτου των 176 οικονομικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούνιο, ενώ η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη βαθύτερη οικονομική και ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών.
Από τα βενζινάδικα μέχρι τις μαρίνες
Με το νέο πλαίσιο, οι δραστηριότητες που απαγορεύονται στον ιδιωτικό τομέα μειώνονται από 125 σε 79. Συνολικά, 46 δραστηριότητες αφαιρούνται από τον κατάλογο των απαγορεύσεων, ενώ σε άλλες 35 χαλαρώνουν οι όροι λειτουργίας ή επιτρέπονται νέες μορφές επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις θα μπορούν, μεταξύ άλλων, να δραστηριοποιούνται:
• στη διανομή και την εμπορία καυσίμων,
• στη διαχείριση πρατηρίων καυσίμων,
• στην πώληση φαρμάκων και οπτικών ειδών,
• στην εισαγωγή οχημάτων,
• στη λειτουργία μονάδων φροντίδας ηλικιωμένων,
• στη διαχείριση τερματικών σταθμών επιβατών και φορτίων,
• στην εκμετάλλευση λιμενικών εγκαταστάσεων και μαρινών,
• στη μεταφορά, τη διανομή και την εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας,
• στην αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας,
• στη λειτουργία εγκαταστάσεων διαχείρισης απορριμμάτων.
Παράλληλα, θα μπορούν να αναλαμβάνουν, μέσω παραχώρησης ή μίσθωσης, την εκμετάλλευση σιδηροδρομικών σταθμών, διοδίων, γεφυρών, σηράγγων και άλλων κρατικών υποδομών.
Σύμφωνα με τις κουβανικές αρχές, στη χώρα έχουν εγκριθεί μέχρι σήμερα περισσότερες από 15.600 μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, αριθμός που αποτυπώνει τη σταδιακή διεύρυνση του μη κρατικού τομέα.
Υπό αυστηρούς όρους η ενέργεια και τα ορυχεία
Το άνοιγμα δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη ιδιωτικοποίηση των δραστηριοτήτων. Σε αρκετούς από τους νέους τομείς θα απαιτούνται κρατική άδεια, διοικητική παραχώρηση ή συνεργασία με δημόσια επιχείρηση.
Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις θα μπορούν, για παράδειγμα, να λειτουργούν βενζινάδικα μόνο κατόπιν ειδικής έγκρισης και με τη συμμετοχή κρατικού εταίρου.
Ακόμη αυστηρότεροι θα είναι οι όροι για την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η δραστηριότητα θα επιτρέπεται μόνο μέσω διοικητικής παραχώρησης, μεικτών επιχειρήσεων ή σχημάτων ξένων επενδύσεων. Αντίστοιχοι περιορισμοί προβλέπονται για τη μεγάλης κλίμακας εκμετάλλευση ορυχείων.
Οι «κόκκινες γραμμές» του κράτους
Παρά τη στροφή προς τους μηχανισμούς της αγοράς, η κυβέρνηση διατηρεί υπό τον έλεγχό της μια σειρά από κρίσιμους τομείς.
Η νοσοκομειακή περίθαλψη παραμένει ευθύνη του κράτους και οι ιατρικές υπηρεσίες εξακολουθούν να παρέχονται δωρεάν στον κουβανικό λαό. Οι ιδιώτες θα μπορούν να συμμετέχουν στη διαχείριση φαρμακευτικών υπηρεσιών, αλλά μόνο εφόσον διαθέτουν κατάλληλους χώρους, εξειδικευμένο προσωπικό και τις προβλεπόμενες άδειες.
Στον δημόσιο τομέα παραμένει και η επίσημη εκπαίδευση, με περιορισμένες εξαιρέσεις για δραστηριότητες όπως τα μαθήματα ξένων γλωσσών και η φύλαξη παιδιών.
Υπό κρατική εποπτεία διατηρούνται επίσης:
• τα μέσα ενημέρωσης και η δημοσιογραφία,
• οι τηλεπικοινωνίες,
• η άμυνα και η ασφάλεια,
• η έκδοση εφημερίδων, βιβλίων και περιοδικών,
• οι υπόλοιποι τομείς που χαρακτηρίζονται «στρατηγικοί».
Μεταρρυθμίσεις για να διατηρηθεί ο σοσιαλισμός
Το πακέτο των 176 μεταρρυθμίσεων, οργανωμένο σε 23 βασικούς άξονες, περιλαμβάνει επίσης μεγαλύτερη αυτονομία για τις κρατικές επιχειρήσεις, προσέλκυση ξένων επενδύσεων, εκσυγχρονισμό του τραπεζικού συστήματος και διεύρυνση της ιδιωτικής δραστηριότητας στη γεωργία και σε άλλους παραγωγικούς κλάδους.
Πάντως, η κουβανική ηγεσία επιμένει ότι οι αλλαγές δεν συνιστούν εγκατάλειψη του σοσιαλιστικού μοντέλου.
Ο πρωθυπουργός Μανουέλ Μαρέρο Κρους υποστήριξε ότι οι μηχανισμοί της αγοράς αντιμετωπίζονται ως εργαλεία αποτελεσματικότερης κατανομής των πόρων και ότι οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στη διατήρηση των βασικών κατακτήσεων της Επανάστασης.
Ενεργειακή ασφυξία και αμερικανικές κυρώσεις
Η ιστορική στροφή πραγματοποιείται ενώ η Κούβα αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις τροφίμων, καυσίμων, πόσιμου νερού και φαρμάκων, καθώς και συνεχείς διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει εντείνει την πίεση προς την Αβάνα, επιβάλλοντας κυρώσεις και στην κρατική πετρελαϊκή εταιρεία CUPET. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει απειλήσει με δασμούς τις χώρες που προμηθεύουν με πετρέλαιο την Κούβα, περιορίζοντας δραστικά τις ενεργειακές εισαγωγές της.
Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ έχουν επιτρέψει ορισμένες εξαγωγές καυσίμων προς επιλέξιμες ιδιωτικές κουβανικές επιχειρήσεις, στο πλαίσιο της πολιτικής ενίσχυσης του ιδιωτικού τομέα έναντι των κρατικών εταιρειών.
Η οικονομική και ενεργειακή ασφυξία φαίνεται πλέον να ωθεί την κομμουνιστική κυβέρνηση σε αλλαγές που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες, χωρίς όμως η Αβάνα να δηλώνει ότι εγκαταλείπει τον πολιτικό και οικονομικό πυρήνα του καθεστώτος.
