Το ποιος θα κάνει την πρώτη κίνηση βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Τεχεράνη ζητά οικονομικά και στρατιωτικά ανταλλάγματα για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει να επαναφέρει το πυρηνικό πρόγραμμα στην αφετηρία των διαπραγματεύσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δήλωση του Αμπάς Αραγτσί ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ανάγκη συνάντησης με Αμερικανούς αξιωματούχους αποτυπώνει τη διαφωνία για τους όρους της επανεκκίνησης.
Οι επαφές μέσω μεσολαβητών συνεχίζονται και, στην ίδια συνέντευξη στο Al Jazeera, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε «θετικό βήμα» την αμερικανική προσπάθεια ανοίγματος διαλόγου.
Η εικόνα που προκύπτει είναι μιας διαπραγμάτευσης στην οποία κάθε πλευρά επιδιώκει χειροπιαστές παραχωρήσεις προτού περιορίσει τα δικά της μέσα πίεσης.
Το Ορμούζ ως διαπραγματευτικό χαρτί
Οι ιρανικοί όροι συνδέουν την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας με την εκεχειρία στην περιοχή, την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, τη χαλάρωση των πετρελαϊκών κυρώσεων και την αποδέσμευση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων.
Για την Τεχεράνη, μια τέτοια συμφωνία θα σήμαινε ανάκτηση εσόδων και οικονομικού περιθωρίου. Για την Ουάσινγκτον, το ζητούμενο είναι πώς οι παραχωρήσεις θα συνδεθούν με δεσμεύσεις που αφορούν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η σειρά εφαρμογής γίνεται έτσι μέρος της ουσίας της συμφωνίας.
Αν προηγηθεί η οικονομική ανακούφιση, το Ιράν κερδίζει περιθώριο πριν από τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Αν προηγηθούν οι πυρηνικές παραχωρήσεις, η Τεχεράνη θα πρέπει να κινηθεί ενώ εξακολουθεί να υφίσταται τον αποκλεισμό και τις κυρώσεις.
Η δυσπιστία επιβαρύνεται από την εμπειρία της προσωρινής συνεννόησης του Ιουνίου, η οποία δεν εξασφάλισε διαρκή εκεχειρία και ομαλή λειτουργία του θαλάσσιου περάσματος.
Το ενεργειακό κόστος φτάνει στην Ευρώπη
Η σημασία του Ορμούζ φαίνεται στις εκτιμήσεις της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA): οι ροές πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων από τα Στενά περιορίστηκαν στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 σε 4,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 21,6 εκατ. στο τελευταίο τρίμηνο του 2025.
Η αβεβαιότητα γύρω από τις διελεύσεις επηρεάζει και το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Η EIA έχει καταγράψει ότι οι διαταραχές στις εξαγωγές του Κατάρ εντείνουν τον ανταγωνισμό ανάμεσα σε Ασιάτες και Ευρωπαίους αγοραστές για διαθέσιμα φορτία.
Αυτός είναι ένας βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου η σύγκρουση μεταφέρει το κόστος της πέρα από τη Μέση Ανατολή. Η πίεση στην προσφορά ενέργειας και η αβεβαιότητα για τις μεταφορές μπορούν να επιβαρύνουν οικονομίες που βρίσκονται μακριά από το πεδίο των εχθροπραξιών.
Για το Κατάρ, επομένως, η μεσολάβηση έχει και άμεσο οικονομικό διακύβευμα: η Ντόχα είναι μεγάλος εξαγωγέας LNG, με κρίσιμη εξάρτηση από την πρόσβαση στο Ορμούζ.
Γιατί οι επιθεωρητές βρίσκονται στο κέντρο
Κατά το Axios, η Ντόχα επιδιώκει επιστροφή επιθεωρητών στις βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις, με αντάλλαγμα περιορισμένη χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων.
Το πρόβλημα της επαλήθευσης περιέγραψε στις 27 Οκτωβρίου, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), Ραφαέλ Γκρόσι.
Όπως ανέφερε, το Ιράν δεν έχει δώσει τις πληροφορίες και την πρόσβαση που απαιτούνται για τον έλεγχο του δηλωμένου πυρηνικού υλικού του. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το προηγουμένως δηλωμένο απόθεμα, το οποίο περιλαμβάνει 440 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.
Ο Γκρόσι σημείωσε επίσης ότι δεν έχει εντοπιστεί δραστηριότητα επισκευής ή ανακατασκευής των εγκαταστάσεων που επλήγησαν το 2025 και το 2026. Υπογράμμισε, όμως, ότι η παρακολούθηση από απόσταση δεν υποκαθιστά την επιτόπια πρόσβαση.
Η επανέναρξη των επιθεωρήσεων θα μπορούσε, κατά τον ίδιο, να δημιουργήσει συνθήκες εμπιστοσύνης για ευρύτερη συμφωνία. Ο Αραγτσί, από την πλευρά του, δηλώνει ότι παραμένει μεγάλη απόσταση μέχρι την εξομάλυνση της συνεργασίας με την IAEA.
Η επιστολή Βανς και η σκιά των εκλογών
Η επιστολή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς προς τον γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν Μόχσεν Ρεζάι αποτυπώνει την ύπαρξη επικοινωνίας σε υψηλό επίπεδο.
Οι New York Times και η Wall Street Journal τη συνέδεσαν με προσπάθεια επανέναρξης συνομιλιών. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι αφορούσε την παροχή ιατρικών προμηθειών.
Η κινητικότητα εκδηλώνεται λίγες ημέρες πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Το Reuters μεταδίδει ότι οι χώρες της περιοχής εξετάζουν το ενδεχόμενο επανέναρξης αμερικανικών πληγμάτων μετά την ψηφοφορία, ενώ οι μεσολαβητικές επαφές συνεχίζονται στη Ντόχα.
Η προοπτική κλιμάκωσης ενισχύει την πίεση για συμφωνία, χωρίς να προδικάζει στρατιωτική απόφαση. Την ανησυχία των περιφερειακών δυνάμεων εξέφρασε το Σάββατο και ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελατί, προειδοποιώντας ότι ένας νέος γύρος πολέμου θα ήταν πιο επικίνδυνος και καταστροφικός.
