Στις αρχές του 20ού αιώνα, χιλιάδες Έλληνες από τον Πόντο, τη Μικρασία και άλλες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αναζητούσαν μια νέα ζωή στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ανάμεσα στους σημαντικότερους προορισμούς τους ήταν το Κάντον του Οχάιο, μια βιομηχανική πόλη που εξελίχθηκε σε μία από τις ισχυρότερες εστίες του ποντιακού ελληνισμού στην Αμερική.
Την ιστορία αυτής της σχεδόν άγνωστης κοινότητας φωτίζει η έρευνα του Γιώργου Τοπαλίδη, ιδρυτικού διευθυντή του Ottoman Greeks of the U.S. Digital History Project στο Flagler College, ο οποίος καταγράφει εδώ και χρόνια τις διαδρομές των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με την έρευνα, πριν από περίπου έναν αιώνα ένας στους τέσσερις κατοίκους του Κάντον ήταν μετανάστης, ενώ η πόλη είχε το τρίτο υψηλότερο ποσοστό Ελλήνων μεταναστών από την Οθωμανική Αυτοκρατορία σε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι περισσότεροι Πόντιοι –προερχόμενοι κυρίως από τα Κοτύωρα– εγκαταστάθηκαν στις συνοικίες Crystal Park και Carnahan Avenue, κοντά στο εργοστάσιο Republic Steel, όπου εργάζονταν πολλοί από αυτούς.
Στις 15 Απριλίου 1917 ίδρυσαν την κοινότητα του Ιερού Ναού Αγίας Τριάδας, χτίζοντας μόνοι τους τον πρώτο ναό, αφού προηγουμένως εξασφάλισαν δάνειο 65.000 δολαρίων. Ο σημερινός ναός ανεγέρθηκε τη δεκαετία του 1960.
Μια προσωπική αναζήτηση που έγινε ιστορική έρευνα
Ο ίδιος ο Γιώργος Τοπαλίδης είναι εγγονός Ποντίων που εκδιώχθηκαν από τον Πόντο το 1921.
Όπως έχει δηλώσει, οι αφηγήσεις των γονιών του για τον ξεριζωμό των παππούδων του αποτέλεσαν την αφορμή για να αναζητήσει τις διαδρομές των προσφύγων που κατέληξαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αν και μικροβιολόγος, αφιερώθηκε στην ιστορική έρευνα. Ξεκίνησε καταγράφοντας περίπου 1.000 μετανάστες μέσα από τα αρχεία του Ellis Island, ενώ σήμερα η βάση δεδομένων του περιλαμβάνει περισσότερες από 3.000 καταγεγραμμένες διαδρομές και συνεχίζει να εμπλουτίζεται.
Το 2022 δημιούργησε το Ottoman Greeks of the U.S. Digital History Project, μια ψηφιακή πρωτοβουλία που χαρτογραφεί την παρουσία των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αντιμέτωποι με περιορισμούς και προκαταλήψεις
Η έρευνα αναδεικνύει και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι πρώτοι μετανάστες.
Οι περισσότεροι έφτασαν στις ΗΠΑ μεταξύ 1900 και 1924, αναζητώντας ασφάλεια και καλύτερες συνθήκες ζωής, ωστόσο βρέθηκαν αντιμέτωποι με αυστηρές μεταναστευτικές ποσοστώσεις και κοινωνικές προκαταλήψεις.
Όπως επισημαίνει ο Γιώργος Τοπαλίδης, υπήρξαν περίοδοι κατά τις οποίες επιτρεπόταν η είσοδος μόλις 100 Ελλήνων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τον χρόνο, ενώ όσοι παραβίαζαν τις ποσοστώσεις κινδύνευαν με απέλαση.
Παράλληλα, πολλοί ήρθαν αντιμέτωποι όχι μόνο με διακρίσεις από την αμερικανική κοινωνία, αλλά ακόμη και από Έλληνες που είχαν μεταναστεύσει από το ελληνικό κράτος.
Οι ιστορίες πίσω από τους αριθμούς
Ανάμεσα στους απογόνους εκείνης της πρώτης γενιάς βρίσκεται ο Νικ Σπόντιλ, μέλος της ενορίας της Αγίας Τριάδας.
Η οικογενειακή του ιστορία αποτυπώνει το δράμα του ξεριζωμού: ο αδελφός του παππού του επιστρατεύτηκε στον οθωμανικό στρατό το 1912 και δεν επέστρεψε ποτέ, ενώ ο ίδιος ο παππούς του διέφυγε αρχικά στην Ελλάδα και αργότερα μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η οικογένεια επανενώθηκε χρόνια αργότερα, εξαιτίας των αυστηρών μεταναστευτικών περιορισμών.
Το 2020, ο ιστορικός πρώτος ναός της Αγίας Τριάδας καταστράφηκε από πυρκαγιά άγνωστης αιτίας. Δύο χρόνια αργότερα, στον χώρο τοποθετήθηκε αναμνηστική ιστορική πινακίδα, ως φόρος τιμής στην ελληνική κοινότητα που συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της ιστορίας του Κάντον.
