10 Οκτωβρίου 1993. Το ΠΑΣΟΚ, έχοντας βιώσει το σκάνδαλο Κοσκωτά και όλα όσα επακολούθησαν –και κυρίως το Ειδικό Δικαστήριο–, γίνεται ξανά εξουσία. Και για τρίτη φορά, και ύστερα από τέσσερα χρόνια, ο Ανδρέας Παπανδρέου γίνεται πρωθυπουργός. Το κόμμα έχει αλλάξει από την τελευταία φορά που κυβέρνησε, αλλά υπάρχουν ορισμένες σταθερές, όπως ο Γιώργος Γεννηματάς. Στην κυβέρνηση του ’93 ορκίζεται ξανά υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Ο Γεννηματάς σε εκείνες τις εκλογές –που έμελλε να ήταν και οι τελευταίες του– είχε έρθει πρώτος σε σταυρούς στην Α’ Αθηνών. Κάτι που δηλώνει, όχι μόνο τη δημοφιλία του, αλλά και την αγάπη που του είχε ο κόσμος, ειδικά εκείνη την περίοδο, αφού τα σκάνδαλα και η φθορά που είχε η 8ετής συνεχόμενη εξουσία του κόμματος, θα δικαιολογούσαν την όποια απώλεια.
Ο Γιώργος Γεννηματάς –ή όπως τον αποκαλούν, «Ο άνθρωπος που έκανε το ΕΣΥ (Εθνικό Σύστημα Υγείας)– ήταν γνωστό ότι προοριζόταν να αντικαταστήσει τον Ανδρέα Παπανδρέου όταν εκείνος θα έφευγε από την ηγεσία του κόμματος.
Και μιλάμε για μια τίμια προτίμηση, και της βάσης του κόμματος και του ίδιου του Ανδρέα. Ο ίδιος όμως, σε συνέντευξη που είχε δώσει στον Κώστα Χαρδαβέλλα, είχε χαρακτηρίσει τη «δελφινολογία» (έτσι λέγανε τότε τους υποψήφιους για την αρχηγεία στα κόμματα) ως «λάθος πελώριο», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενότητα και προσήλωση στα προβλήματα του κόσμου.
Σας φαίνεται λίγο παράξενη, ως υπερβολική αυτή η εικόνα; Και όμως, υπήρξαν και αυτοί οι άνθρωποι. Σίγουρα σε μια άλλη εποχή, και σε μια άλλη περίοδο της χώρας. Αλλά υπήρξε. Δεν είναι τυχαίος ο χαρακτηρισμός που του απέδιδαν: Ήταν «ο τελευταίος ρομαντικός πολιτικός».
«Αγώνες, αγώνες, αγώνες»
Όποιος πήγαινε σπίτι του, το πρώτο πράγμα που έβλεπε ήταν μια ελαιογραφία που απεικόνιζε ένα σπίτι στα κύματα. Αυτή η εικόνα ήταν πραγματική. Ήταν από τη Σύμη, τον τόπο καταγωγής της μητέρας του και ήταν το σπίτι όπου πήγαινε για διακοπές και για να ηρεμήσει. «Μόνο εκεί ξεκουράζομαι και ηρεμώ» είχε πει. Δυστυχώς η τελευταία φορά που πήγε ήταν το 1992.
Ο Γιώργος Γεννηματάς γεννήθηκε στην Αθήνα, σαν σήμερα το 1939. Η καταγωγή του πατέρα του ήταν από την Μεσσηνιακή Μάνη. Και ήταν γόνος μιας πολύ καλής οικογένειας.
Ο πατέρας του, Θεόδωρος Γεννηματάς, ήταν δικηγόρος και οικονομολόγος· διετέλεσε γενικός διευθυντής του Οργανισμού Περιθάλψεως και Αποκαταστάσεως του ΟΗΕ στην Ελλάδα, σύμβουλος της Αμερικανικής Οικονομικής Αποστολής και αργότερα της αμερικανικής πρεσβείας στην Ελλάδα. Αδελφός του πατέρα του ήταν ο αντιστράτηγος και αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού επί κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου, 1964-1965, Ιωάννης Γεννηματάς.
Από τη μητέρα του, Φωτεινή, ήταν δισέγγονος του μεγάλου ευεργέτη της Σύμης και της Δωδεκανήσου, Γεωργίου-Νικήτα Πετρίδη.
Σχολείο πήγε στο (μυθικό) Α’ Γυμνάσιο της Πλάκας και στην πορεία σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Εκεί γνωρίζεται και γίνεται φίλος με τον μετέπειτα συνάδελφό του βουλευτή, Κώστα Γείτονα. Παράλληλα με τις σπουδές του, ανέπτυξε σημαντική φοιτητική συνδικαλιστική δράση, οργανώνοντας πολλές διαδηλώσεις για την Κύπρο, που ήταν τότε (τέλη δεκαετίας του ’50) φλέγον ζήτημα.
Αλλά και μετέπειτα, εντάχθηκε σε αγώνες και συνδικαλιστικές διεκδικήσεις. Σύνθημα του μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν «Αγώνες, αγώνες, αγώνες».
Τα σημάδια της μοίρας
Όταν υπηρετούσε τη θητεία του στην Πολεμική Αεροπορία, ως ανθυποσμηναγός, διεγνώσθη με τη νόσο του Άντισον. Ή αλλιώς, πρωτοπαθής επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Ένα αυτοάνοσο νόσημα που θεωρείται σπάνιο.
Νωρίτερα πάντως, και συγκεκριμένα το καλοκαίρι του 1954, στις καλοκαιρινές διακοπές του στη Σύμη γνωρίστηκε με την κατά έναν χρόνο μικρότερη του Κάκια Βέρου, κόρη ταχυδρομικού υπαλλήλου στο νησί. Προέκυψε όχι απλά ένας μεγάλος έρωτας, αλλά και μια σχέση αγάπης και ευτυχίας που δυστυχώς την διέλυσε ο καρκίνος.
Κατά τη διάρκεια της Χούντας, εναντιώθηκε στο καθεστώς μέσα από τις γραμμές της Δημοκρατικής Συνδικαλιστικής Παράταξης Μηχανικών, που έδρασε κυρίως πριν και μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Το 1974 εντάχθηκε στο νεοϊδρυθέν ΠΑΣΟΚ. Μιλάμε για τη Μεταπολίτευση. Από την περίοδο της χούντας, και συγκεκριμένα όταν επετράπη ο συνδικαλισμός, συμμετείχε σε συνδικαλιστικές ενώσεις μηχανικών, και από το 1974 έως το 1978 διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας.
Από το 1964 μέχρι το 1981 ήταν στέλεχος στέλεχος της Αγροτικής Τράπεζας, όπου έμεινε για 17 χρόνια. Διετέλεσε προϊστάμενος του Τμήματος Γεωργικών Βιομηχανιών, της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της συγκεκριμένης τράπεζας. Παράλληλα είχε δική του εταιρεία μελετών και κατασκευών .
Όλο το παραπάνω βαρύ βιογραφικό αποδεικνύει ότι δεν ήταν ένας ανεπάγγελτος που βρήκε ένα πολιτικό καταφύγιο για να επιβιώσει, αλλά ένας πετυχημένος επαγγελματίας που προσχώρησε στην πολιτική για να προσφέρει. Είπαμε, ο τελευταίος ρομαντικός πολιτικός. Ή όπως έλεγε ο ίδιος: «Καλοί είναι οι τεχνοκράτες, αλλά χρειάζονται και οι ρομαντικοί».
Η αρχή της τραγωδίας
Από τα νέα πρόσωπα που ήρθαν στην εξουσία με την νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981, ήταν ο Γιώργος Γεννηματάς. Και έγινε αμέσως αγαπητός, όχι μόνο από τον κόσμο, αλλά και από τους πολιτικούς του αντιπάλους.
Ιστορική έχει μείνει η ομιλία του στη Βουλή, το 1982, υποστηρίζοντας την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης – ο νόμος ψηφίστηκε τελικά στις 23 Αυγούστου εκείνης της χρονιάς. Η ομιλία του έδειξε ότι ήταν ένας πολιτικός που είχε πάντα σαν ύστατο αγαθό την ενότητα. Για την ιστορία, από εκείνη την ψηφοφορία είχαν αποχωρήσει οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας.
Από την άλλη, ήταν ένας ευτυχισμένος οικογενειάρχης. Ήταν παντρεμένος από πολύ μικρή ηλικία και είχε δύο κόρες, την Φώφη και τη Μαίρη.
Διετέλεσε υπουργός Εσωτερικών από το 1981 ως το 1984, υπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων από το 1984 έως το 1987 και υπουργός Εργασίας από το 1987 έως το 1989. Ήταν κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ από τον Απρίλιο 1989.
Και όχι μόνο, αλλά στην οικουμενική κυβέρνηση Ξενοφώντα Ζολώτα ήταν υπουργός Εθνικής Οικονομίας. Είναι αυτό που γράψαμε πιο πάνω, για την αποδοχή από τους πολιτικούς αντιπάλους.
Και ενώ ήταν στην πρώτη γραμμή, το 1984 η σύζυγός του διεγνώσθη με καρκίνο.
«Το 1984, όταν αρρώστησε η μητέρα μου, πολύ δύσκολα μπορούσε να πει κανείς τη λέξη καρκίνος. Είχε καρκίνο στο μαστό. Ήταν ένα στίγμα για όλη την οικογένεια. Ένας από τους λόγους που επέλεξα να μιλήσω στη συνέχεια εγώ ήταν γιατί έπρεπε αυτό το πράγμα να το σπάσουμε. Δεν τελειώνει η ζωή. Δεν σταματάς να είσαι γυναίκα και πρέπει να συνεχίσεις να ζεις» είχε πει σε συνέντευξή της η αξέχαστη πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Φώφη Γεννηματά.
Και συνέχισε: «Δεν νιώσαμε ποτέ στο σπίτι ότι είχαμε έναν άρρωστο άνθρωπο. Η μητέρα μου είχε μια δίψα για τη ζωή που μας τη μετέδωσε. Χόρευε μέχρι την τελευταία στιγμή, ακόμα και όταν της ήταν πολύ δύσκολο. Κανένας όμως δεν καταλάβαινε πόσο δύσκολο της ήταν. Όλα αυτά είναι πράγματα που εμένα με έχουν στιγματίσει. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο αυτό που βιώσαμε. Ειδικά για εμένα γιατί δεν είχα αποκτήσει τα δικά μου παιδιά. Βυθίζεσαι. Είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπίσεις τον θάνατο και την οργή που φέρνει για την απώλεια»
Οικογενειακά θέματα
Φυσικά ο Γιώργος Γεννηματάς ήταν από την αρχή του καρκίνου στο πλευρό της συζύγου του. Όπως και όλη η οικογένεια. Και όπως είχε γραφεί στα μέσα της εποχής, ο ίδιος είχε ζητήσει να είναι παρών στα ιατρικά συμβούλια.
Και εκείνη την περίοδο ήταν και υπουργός Υγείας, οπότε έδειξε και μια παραπάνω ευαισθησία. Τότε, επισκεπτόταν σχεδόν καθημερινά και κάποιο νοσοκομείο, όχι με την λογική της κάμερας, αλλά για να διαπιστώνει από το προσωπικό που εργαζόταν μέχρι και τους ασθενείς τα όποια προβλήματα αντιμετώπιζαν.
Και φτάνουμε στο 1991. Η Ελλάδα ζει υπό το καθεστώς του Ειδικού δικαστηρίου και ο Γιώργος Γεννηματάς είναι από τους ελάχιστους πολιτικούς της παράταξης του που δεν έχει πληγεί από αυτή την κατάσταση.
Λίγο πριν από το τέλος της χρονιάς, ο φίλος και σύντροφός του στο κόμμα, Πέτρος Μώραλης, μαθαίνει ότι έχει καρκίνο. Ο Γιώργος Γεννηματάς αποφασίζει να κάνει και αυτός εξετάσεις. Ανακαλύπτει ότι έχει κακοήθη όγκο στο μεσοθωράκιο. Όλα ξεκίνησαν από ένα κρύωμα – ή τουλάχιστον έτσι πίστευε ο ίδιος.
Αποφασίζει να μην το κρύψειι και στις αρχές του 1992 καλεί τους δημοσιογράφους και μιλάει για την κατάσταση της υγείας του. «Έχω δώσει πολλές μάχες στη ζωή μου θα δώσω και αυτή», τους λέει μεταξύ άλλων.
Μεταβαίνει στις ΗΠΑ, για την εγχείρηση. Η σύζυγός του έμεινε πίσωγια τις χημειοθεραπείες. Η Μελίνα Μερκούρη δηλώνει τότε: «Ο Γιώργος έχει ανάγκη από την αγάπη μας. Και τρέφεται από αυτήν».
Σε πρώτη φάση κερδίζει τη μάχη. Η επιστροφή του στη χώρα μας είναι η τρανή απόδειξη πόσο τον αγαπούσε ο κόσμος.
Στο αεροδρόμιο τον περιμένουν –εκτός από τους δικούς του ανθρώπους– και οι τηλεοπτικές κάμερες. Ο ίδιος, αφού ευχαρίστησε τους Έλληνες της ομογένειας που του συμπαραστάθηκαν, δήλωσε μεταξύ άλλων: «Πέρασα δύσκολες στιγμές, γυρίζω υγιής. Είμαι ευτυχής γιατί μπορώ να δουλέψω, ξεπέρασα το θάνατο. Αισθάνθηκα ότι δεν είμαι μόνος».
1% πιθανότητα
Την επόμενη χρονιά, το 1993 και συγκεκριμένα τον Μάιο, εκφωνεί μια συγκλονιστική ομιλία στη Βουλή κατά των ιδιωτικοποιήσεων που ήθελε να κάνει η Νέα Δημοκρατία. Λίγο αργότερα μεταβαίνει στις ΗΠΑ, και είχε και στο πρόγραμμα του να πάει στη Φλόριντα όπου βρισκόταν ο γιατρός του, για να κάνει κάποιες εξετάσεις.
Το πρόγραμμά του όμως βγαίνει… over, συν ότι λίγο αργότερα τον ειδοποιούν ότι στην Ελλάδα έπεσε η κυβέρνηση Μητσοτάκη και είχαν προκηρυχτεί εκλογές. Ο Γεννηματάς επικοινωνεί με τον γιατρό του και εκείνος του λέει ότι η κατάσταση της υγείας του δεν εμπνέει φόβο για μετάσταση.
Συγκεκριμένα, του τονίζει ότι η πιθανότητα να έχει συμβεί κάτι τέτοιο είναι 1% και τον παραπέμπει για εξετάσεις στην Ελλάδα.
Γυρίζει και μπαίνει στον προεκλογικό αγώνα. Η κάλπη αναδεικνύει νικητή το ΠΑΣΟΚ και εκείνον, όχι μόνο πρώτο σε σταυρούς στην εκλογική του περιφέρεια, αλλά και τον πολιτικό που είχε τις περισσότερους ψήφους γενικώς.
Μάλιστα η τελευταία προεκλογική ομιλία γίνεται στο Ηράκλειο Κρήτης, όπου κυριαρχεί το σύνθημα «ΠΑΣΟΚ, Ελλάς, Γενηματάς».
Και κάπου εκεί κάνει τις εξετάσεις. Και δυστυχώς, το 1% δεν βγήκε αληθινό. «Παλεύαμε μέχρι την τελευταία στιγμή. Με επτά μήνες διαφορά έφυγαν οι γονείς μου από τη ζωή. Πρώτα η μητέρα μου και μετά ο πατέρας μου. Μόνο αυτό μπορούσε να συμβεί με αυτούς τους ανθρώπους», είχε πει για τους γονείς της η Φώφη Γεννηματά. Που το παιχνίδι της μοίρας ήταν να φύγει και εκείνη από την ίδια αρρώστια στην ίδια πάνω-κάτω ηλικία που ήταν και οι γονείς της.
Για την ιστορία, ο Γιώργος Γεννηματάς πέθανε στις 25 Απριλίου 1994. Δεν ήταν ούτε 55 χρονών.
Ο Γιώργος Γεννηματάς ήταν ένας πολιτικός και άνθρωπος άλλης εποχής και ηθικής. Για να φανταστείτε για ποια σπουδαιότητα ψυχής και ήθους μιλάμε, αρκεί να αναφερθεί το παρακάτω γεγονός. Όταν διαλύθηκε ο ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ (δηλαδή η ένωση ΚΚΕ με ΚΚΕ Εσωτερικού) σε συνέντευξή του είχε ευχηθεί το «διαζύγιο» μεταξύ των δυο κομμάτων να μην γίνει. Φράση που δυσαρέστησε πολλούς στο κόμμα του.
Και βέβαια είχε πει και κάτι ακόμα, που είναι –δυστυχώς– ανατριχιαστικά επίκαιρο: «Για να μην είναι το μέλλον των παιδιών αυτού του κόσμου απρόσμενο, αβέβαιο, απαιτούνται μόνο τρία πράγματα που στην ουσία είναι ένα: Πρώτον ειρήνη, δεύτερον ειρήνη, τρίτον ειρήνη».
Σπύρος Δευτεραίος
