Ο ήχος της ποντιακής λύρας ακούστηκε ξανά στις ακτές του Εύξεινου Πόντου. Όχι σε κάποιο χωριό της ιστορικής περιοχής, ούτε σε μια εκδήλωση ελληνικής κοινότητας – σε μια παιδική κατασκήνωση της Ρωσίας, όπου εκατοντάδες παιδιά από διάφορες περιοχές της χώρας γνώρισαν έναν πολιτισμό που εξακολουθεί να είναι βαθιά ριζωμένος.
Το σκηνικό στήθηκε στο πανρωσικό παιδικό κέντρο «Ορλιόνοκ», στην περιφέρεια του Κρασνοντάρ.
Εκεί πραγματοποιήθηκε το φεστιβάλ «Αρχαία Κληρονομιά της Ρωσίας: Σύνδεση εποχών και λαών», μια διοργάνωση αφιερωμένη στις ιστορικές και πολιτιστικές ρίζες της περιοχής και στους λαούς που διαμόρφωσαν την ταυτότητά της.
Αφορμή ήταν τα 180 χρόνια της Ρωσικής Γεωγραφικής Εταιρείας και εντάχθηκε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Κόσμος των Ανακαλύψεων», στο οποίο συμμετέχουν κάθε χρόνο παιδιά από ολόκληρη τη Ρωσία. Φέτος όμως, οι Έλληνες και ο Πόντος είχαν την τιμητική τους.
Ένα ταξίδι στην Ελλάδα χωρίς να… φύγουν από τη Ρωσία
Οι διοργανωτές επέλεξαν μια διαδραστική προσέγγιση της ιστορίας, συνδυάζοντας παιχνίδι, γνώση και δημιουργία. Κεντρική θέση είχε ένα θεματικό κουίζ, μέσα από το οποίο τα παιδιά, χωρισμένα σε ομάδες, ταξίδεψαν νοερά στην Ελλάδα, απαντώντας σε ερωτήσεις για την ιστορία, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις της.
«Η ουσία αυτού του κουίζ είναι ότι τα παιδιά, σαν επιβάτες ενός μεγάλου πλοίου, χωρίζονται σε πληρώματα και ταξιδεύουν από νησί σε νησί, απαντώντας σε ερωτήσεις που σχετίζονται με τον πολιτισμό, την ιστορία και ακόμη και την κουζίνα της Ελλάδας», εξήγησε η ειδικός του προγράμματος της Ρωσικής Γεωγραφικής Εταιρείας, Άνζελα Τρούσικ.
Οι ερωτήσεις κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: από την αρχαία ελληνική μυθολογία και τους Ολυμπιακούς Αγώνες μέχρι τη γεωγραφία της χώρας, τα μνημεία και την παραδοσιακή κουζίνα. Τα παιδιά θυμήθηκαν τους θεούς του Ολύμπου, εντόπισαν τον Παρθενώνα στο χάρτη και αναγνώρισαν χαρακτηριστικά στοιχεία της ελληνικής καθημερινότητας.
Παράλληλα, μέσα από εργαστήρια γλώσσας και πολιτισμού, έμαθαν βασικές ελληνικές λέξεις και φράσεις, γνώρισαν το ελληνικό αλφάβητο και ανακάλυψαν τη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στη διεθνή ορολογία, από την ιατρική και την αστρονομία έως τη φιλοσοφία.
Έτσι, για λίγες ώρες, η Αρχαιότητα έπαψε να είναι ένα κεφάλαιο σε κάποιο σχολικό βιβλίο και μετατράπηκε σε βιωματική εμπειρία. Τα παιδιά γνώρισαν τις ελληνικές αποικίες του Εύξεινου Πόντου, το αρχαίο Βασίλειο του Βοσπόρου και τις πόλεις που ίδρυσαν οι Έλληνες στις βόρειες ακτές του Εύξεινου Πόντου πριν από περισσότερα από δυόμισι χιλιάδες χρόνια.
Από το Βασίλειο του Βοσπόρου στη σύγχρονη εποχή
Στο πλαίσιο του φεστιβάλ προβλήθηκε και το φιλμ της Ρωσικής Γεωγραφικής Εταιρείας Ταξίδι στο Χρυσό Δαχτυλίδι του Βασιλείου του Βοσπόρου, που παρουσιάζει με απλό τρόπο την ιστορία της περιοχής από την Αρχαιότητα έως σήμερα.
Το ταινιάκι αναδεικνύει το εμπόριο, τις συγκρούσεις και την ανάπτυξη των πόλεων του Βόρειου Εύξεινου Πόντου, καθώς και τη σημασία της αμπελουργίας και της οινοποιίας. Παράλληλα, παρουσίασε σύγχρονους τουριστικούς προορισμούς και πόλεις-διαδόχους του αρχαίου Βοσπόρου σε τέσσερις περιοχές της νότιας Ρωσίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα πλάνα από ανασκαφές, όπου οι αρχαιολόγοι φέρνουν στο φως νομίσματα, αμφορείς, κοσμήματα και αντικείμενα καθημερινής ζωής. Μέσα από σύγχρονες αναπαραστάσεις, οι μαθητές είδαν πώς έμοιαζαν οι δρόμοι, οι κατοικίες και τα δημόσια κτίρια των αρχαίων πόλεων πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.
Όταν η ποντιακή λύρα γίνεται μάθημα ιστορίας
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα είχε η μουσικοχορευτική παράσταση από το Πρότυπο Συγκρότημα Ελληνικού Τραγουδιού και Χορού «Έως» (Eos), ένα από τα γνωστότερα ελληνικά πολιτιστικά σχήματα της Νότιας Ρωσίας
Οι μουσικοί Αντρέι Σταφίονοφ και Ιλιά Ποπαντόπουλο (Ηλία Παπαδόπουλο) σύστησαν την ποντιακή λύρα και το νταούλι, εξηγώντας το ρόλο τους στη μουσική παράδοση των Ελλήνων του Πόντου. Στη σκηνή ακούστηκαν παραδοσιακά τραγούδια αλλά και σύγχρονες συνθέσεις βασισμένες σε παραδοσιακά μοτίβα, ενώ οι χορεύτριες παρουσίασαν χορούς από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.
Η εμπειρία δεν περιορίστηκε στην παρακολούθηση. Στη συνέχεια, οι μαθητές συμμετείχαν σε εργαστήριο ελληνικών χορών, μαθαίνοντας βασικά βήματα και σχηματίζοντας έναν μεγάλο κύκλο, όπως επιτάσσει η παράδοση.
Παράλληλα, οι εκπρόσωποι των ελληνικών οργανώσεων της περιοχής μίλησαν για τη δράση τους και για τη σημασία της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς των Ελλήνων της Ρωσίας.
Δημιουργία και παράδοση: Το αρχαίο μωσαϊκό
Ένα ακόμη σημαντικό μέρος του φεστιβάλ ήταν το θεματικό εργαστήριο «Κώδικας των προστατευόμενων περιοχών: Ζωή σε κάθε κομμάτι φωτός», κατά το οποίο τα παιδιά γνώρισαν το μωσαϊκό, μια τεχνική που έχει τις ρίζες της στην Αρχαιότητα.
Με την καθοδήγηση ειδικών, δημιούργησαν παραστάσεις πουλιών, μαθαίνοντας παράλληλα για τα είδη, τα οικοσυστήματα και τη σημασία της προστασίας της φύσης.
Η δραστηριότητα συνέδεσε την καλλιτεχνική δημιουργία με την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, δείχνοντας πώς κάθε «κομμάτι» της φύσης είναι απαραίτητο για τη συνολική ισορροπία.
Η Ελλάδα του Εύξεινου Πόντου
Η ιδιαίτερη θέση που κατέχει ο ελληνικός πολιτισμός στη διοργάνωση μόνο τυχαία δεν είναι.
Οι ακτές του σημερινού λεγόμενου Ρωσικού Νότου, της Κριμαίας και του Καυκάσου συνδέονται με τον ελληνικό κόσμο ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ., όταν οι Έλληνες ίδρυσαν αποικίες στις βόρειες ακτές του Εύξεινου Πόντου.
Το Παντικάπαιον, η Φαναγόρεια, η Γοργιππία και δεκάδες ακόμη πόλεις εξελίχθηκαν σε σημαντικά εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα, λειτουργώντας ως γέφυρες ανάμεσα στον ελληνικό κόσμο και στους λαούς της στέπας.
Η ελληνική παρουσία στην περιοχή δεν έσβησε με την Αρχαιότητα. Για αιώνες, ελληνικοί πληθυσμοί –ανάμεσά τους και χιλιάδες Πόντιοι– συνέχισαν να ζουν στη νότια Ρωσία, στην Κριμαία και στον Καύκασο, δημιουργώντας ακμαίες κοινότητες που άφησαν έντονο αποτύπωμα στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της περιοχής.
Σήμερα, περίπου 200.000 Έλληνες ζουν στη Ρωσία, διατηρώντας ενεργό δίκτυο κοινοτήτων, πολιτιστικών συλλόγων και εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών.
Μια γέφυρα μνήμης στον Εύξεινο Πόντο
Οι διοργανωτές του φεστιβάλ περιγράφουν τη δράση ως μια προσπάθεια να φέρουν τους νέους σε επαφή με το «πλούσιο ιστορικό και πολιτιστικό κληροδότημα» του Εύξεινου Πόντου και να τους δείξουν ότι η Αρχαιότητα δεν είναι κάτι μακρινό, αλλά ένα ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας του τόπου στον οποίο ζουν.
Πρόκειται για ένα ακόμα «κομμάτι» στο ευρύτερο πολιτιστικό πρότζεκτ «Χρυσός Δακτύλιος του Βασιλείου του Βοσπόρου», το εκπαιδευτικό και τουριστικό πρόγραμμα που χαρτογραφεί τις αρχαίες ελληνικές πόλεις και τα ίχνη του ελληνισμού στον Ρωσικό Νότο.
Σε δήλωσή του, ο πρόεδρος της Ελληνικής Εθνικοπολιτιστικής Αυτονομίας «Ρωμιοσύνη» του Κρασνοντάρ, Κώστας Κεσίδης, υπογράμμισε τη σημασία τέτοιων δράσεων για τη νέα γενιά: «Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά να γνωρίζουν την ιστορία και τον πολιτισμό των λαών που ζουν στη χώρα μας. Ο ελληνικός πολιτισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της πολυεθνικής ταυτότητας και τέτοιες πρωτοβουλίες βοηθούν να διατηρηθεί ζωντανός».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
