pontosnews.gr
Σάββατο, 14/11/2026
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
pontosnews.gr
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων

Παράγκες: Τα σπίτια της προσφυγιάς που το κράτος ήθελε να ξεχάσει – Και η μαρτυρία του Αλέξανδρου Τζώνη

Από το τραύμα της Μικρασιατικής Καταστροφής στην «ντροπή» της μεταπολεμικής Ελλάδας. Η ιστορία που θάφτηκε μαζί με τις παράγκες, με αφορμή το θάνατο του διακεκριμένου αρχιτέκτονα

17/03/2026 - 9:19μμ
Από το αρχείο του Αλέξανδρου Τζώνη, η φωτογραφία περιλαμβάνεται στο βίντεο «Παράγκες: μια μικρή ιστορία» (πηγή: YouTube / Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθήνα)

Από το αρχείο του Αλέξανδρου Τζώνη, η φωτογραφία περιλαμβάνεται στο βίντεο «Παράγκες: μια μικρή ιστορία» (πηγή: YouTube / Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθήνα)

Κοινοποίηση στο FacebookΜοιράσου το στο TwitterΜοιράσου το στο Whatsapp
Στηρίξτε το Pontos News Επιλέξτε μας ως προτιμώμενη πηγή στην Αναζήτηση Google
Προσθήκη πηγής

Ο θάνατος του Αλέξανδρου Τζώνη, την 1η Μαρτίου στο Παρίσι σε ηλικία 89 ετών, φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια ιστορία που για δεκαετίες έμενε στο περιθώριο: τις παράγκες της προσφυγιάς.

Ο σημαντικός αρχιτέκτονας και στοχαστής αφιέρωσε πάνω από μισό αιώνα, μαζί με τη σύντροφό του Liane Lefaivre, στη μελέτη αυτού του «αθέατου» κόσμου – των πρόχειρων καταλυμάτων όπου δεν στεγάστηκε μόνο η φτώχεια, αλλά το τραύμα, η μνήμη και η επίμονη προσπάθεια μιας ολόκληρης κοινωνίας να σταθεί ξανά στα πόδια της.

Η άφιξη περίπου 1,5 εκατομμυρίου προσφύγων μετά το 1922 δεν ήταν απλώς μια πληθυσμιακή μεταβολή. Ήταν μια ριζική ανατροπή. Ένα μικρό, εξαντλημένο κράτος κλήθηκε να εντάξει ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα – πατρίδα, περιουσία, κοινωνική θέση. Και έπρεπε, πρώτα απ’ όλα, να τους στεγάσει.

Η πραγματικότητα ήταν οδυνηρή. Σχολεία, εκκλησίες, αποθήκες γέμισαν ασφυκτικά. Σύντομα όμως η ευθύνη πέρασε στους ίδιους τους πρόσφυγες. Έχτισαν μόνοι τους, όπως μπορούσαν, εκεί όπου υπήρχε χώρος.

Έτσι γεννήθηκαν οι παραγκουπόλεις.

Η αρχιτεκτονική της ανάγκης

Όπως σε πολλές περιοχές της Αθήνας, στις όχθες του Ιλισού, στα Ιλίσια, στην Καισαριανή, στον Βύρωνα, στον Ασύρματο, ξεπήδησαν μικρά σπίτια φτιαγμένα απ’ ό,τι περίσσευε. Τενεκέδες, ξύλα, κομμάτια από κατεστραμμένα αντικείμενα, υλικά που άλλοι είχαν πετάξει.

Δεν ήταν απλώς φτωχικές κατασκευές, αλλά μια πράξη επιβίωσης. Και μαζί, μια μορφή ευρηματικής αρχιτεκτονικής που δεν σχεδιάστηκε σε γραφεία, αλλά μέσα στην ανάγκη – και αυτό ακριβώς ενέπνευσε τον Αλέξανδρο Τζώνη που μεγάλωσε κοντά στις προσφυγικές συνοικίες, εκεί όπου ανασυστάθηκε μια κοινωνία και η προσφυγική ταυτότητα μετασχηματίστηκε.

Από το αρχείο του Αλέξανδρου Τζώνη, η φωτογραφία περιλαμβάνεται στο βίντεο «Παράγκες: μια μικρή ιστορία» (πηγή: YouTube / Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθήνα)

Πρόσφυγες από τον Πόντο, τη Μικρά Ασία, τον Καύκασο έφεραν μαζί τους γλώσσες, τραγούδια, συνήθειες, τρόπους ζωής. «Άκουγες ποντιακά, αρμενικά, τουρκικά, ρωσικά, μαζί με μια λόγια ελληνική που πάλευε να σταθεί» είχε περιγράψει.

Από ανάγκη σε «στίγμα»

Και όμως, όσο η χώρα προσπαθούσε να εκσυγχρονιστεί, οι ίδιες αυτές γειτονιές άρχισαν να θεωρούνται πρόβλημα. Η μεταπολεμική Ελλάδα ήθελε να δείξει ένα άλλο πρόσωπο. Τουριστικό, καθαρό, «ευρωπαϊκό». Οι παράγκες δεν χωρούσαν σε αυτή την εικόνα – έτσι από λύση έγιναν ντροπή.

Ο τεχνικός κόσμος μιλούσε για «εξάλειψη», τα σχέδια αστικής ανάπτυξης προέβλεπαν κατεδαφίσεις, και το κράτος –συχνά αμήχανα– επέλεγε να τις κρύβει αντί να τις κατανοεί.

Το σινεμά όμως δεν σιώπησε. Η Μαγική πόλη του Νίκου Κούνδουρου και η Συνοικία το όνειρο του Αλέκου Αλεξανδράκη κατέγραψαν τη ζωή στις παραγκουπόλεις με τρόπο σχεδόν ντοκιμαντερίστικο.

Και ακριβώς γι’ αυτό έγιναν άβολες, καθώς θύμιζαν ότι πίσω από την εικόνα της «αναπτυσσόμενης» Ελλάδας υπήρχε μια άλλη πραγματικότητα που δεν είχε εξαφανιστεί. Ήταν μια… προσωρινότητα που κράτησε μισό αιώνα – ακόμη και στα τέλη της δεκαετίας του 1970, χιλιάδες οικογένειες ζούσαν σε παραπήγματα.

Πρωτότυπη φωτογραφία από τα γυρίσματα της ταινίας «Μαγική πόλη» στο Δουργούτι (φωτ.: Αρχείο Νίκου Κούνδουρου)

Το βλέμμα του Τζώνη

Ο Αλέξανδρος Τζώνης στάθηκε απέναντι σε αυτή τη λήθη, μιας και δεν είδε τις παράγκες ως πρόβλημα προς εξαφάνιση, αλλά ως φαινόμενο που έπρεπε να κατανοηθεί – ως αρχιτεκτονική της ανάγκης, ως κοινωνικό σύστημα, ως πολιτισμικό ίχνος.

Τις φωτογράφισε, τις σχεδίασε, τις ανέλυσε. Μαζί με τη Liane Lefaivre τις ανέδειξαν ως παραδείγματα δημιουργικής νοημοσύνης, βασισμένης στην αλληλοβοήθεια.

Ο αρχιτέκτονας γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στις όχθες του Ιλισού, κοντά στις προσφυγικές συνοικίες των Ιλισίων και των Κουντουριώτικων. Εκεί αρχίζει η «Μικρή Ιστορία» του Αλέκου και αργότερα της Liane.

Μικρό παιδί ακόμη, στα μέσα της δεκαετίας του 1940, περιπλανήθηκε για πρώτη φορά ανάμεσα στα μικρά σπίτια, στριμωγμένα δίπλα στο ποτάμι, τόσο διαφορετικά από τη δική του γειτονιά.

Αλέξανδρος Τζώνης (πηγή: Wikipedia)

Δεν ξέχασε τα ονόματα των προσφύγων που γέμιζαν τους δρόμους: Χρύσα, Αργυρώ, Κατίγκω, Μαριάνθη, Ελευθερία, Έλλη, Αφροδίτη. Άκουγε γύρω του λέξεις κιρκασιακές, αρμενικές, τουρκικές, ρωσικές, μαζί με λόγια ελληνικά.

Όταν ρώτησε, του είπαν πως αυτά τα σπίτια ήταν οι «παράγκες».

«Θυμάμαι ακόμη πόσο γοητεύτηκα από το μέγεθος και την ευρηματικότητα της κατασκευής τους. Παραπήγματα από τενεκέδες, σπασμένα κοφίνια και άλλα υλικά από τα σκουπίδια. Ανάμεσά τους δέντρα, γλάστρες από κονσερβοκούτια, κλουβιά με καναρίνια, στενά δρομάκια γεμάτα παιδιά της ηλικίας μου».

Από τη δεκαετία του 1950 άρχισε να τις φωτογραφίζει με την παλιά Contax του πατέρα του. Αργότερα τις κατέγραφε με σχέδια και υδατογραφίες.

Στα χρόνια του Πολυτεχνείου και αργότερα στο Yale και το Harvard, προσπάθησε να τις μελετήσει σε βάθος, ως κατασκευές αλλά και ως κοινωνικά καταφύγια.

Μαζί με τη Liane Lefaivre συνέχισαν για δεκαετίες να τεκμηριώνουν και να ερευνούν τις παράγκες, βλέποντάς τες ως εκφράσεις δημιουργικής νοημοσύνης, γεννημένες μέσα από την ανάγκη, την αλληλεγγύη και την επιμονή για ζωή.


Ο Αλέξανδρος Τζώνης και η σύντροφός του Liane Lefaivre συνεργάστηκαν με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (ΕΙΜ) στο πλαίσιο της έκθεσης «Από τη Μεγάλη στη Σύγχρονη Ελλάδα μέρος Β΄: Οι Πρόσφυγες»· παραχώρησαν φωτογραφικό υλικό από το προσωπικό τους αρχείο και συνέγραψαν το κείμενο του σεναρίου για το βίντεο «Παράγκες: μια μικρή ιστορία».
Επίσης δώρισαν αντικείμενα από το οικογενειακό τους σπίτι στην Ύδρα, καθώς και μέρος της βιβλιοθήκης τους εκεί, τα οποία παραχωρήθηκαν στην Ιστορική Οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, παράρτημα του ΕΙΜ στο νησί.
~Διαβάστε ακόμα~
Τι είδε ο Χένρι Μόργκενταου το 1924 στην Αθήνα των προσφύγων
ΚοινοποίησηTweetSend
google news

Ακολουθήστε μας στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Η καταγγελία του Λεωνίδα Ιασονίδη στη Δ' Συντακτική Συνέλευση και το ρεπορτάζ της «Εθνικής Φωνής» για τον Κούκο. Σύνθεση από δημοσιεύματα του Νοεμβρίου 1924 (πηγή: Βιβλιοθήκη της Βουλής)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Όταν γηγενείς και τσιφλικάδες έπαιρναν τα όπλα εναντίον των Πόντιων προσφύγων – Η «Ελένη» που μας πηγαίνει στο 1924

13/11/2026 - 12:02μμ
Άνθρωποι σωριάζονται από την πείνα στο Χάρκοβο (φωτ.: Alexander Wienerberger – Diözesanarchiv Wien / BA Innitzer / commons.wikimedia.org)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Χολοντομόρ: Ο Μεγάλος Λιμός της Ουκρανίας – Η σταλινικής έμπνευσης Γενοκτονία που αποσιωπήθηκε για δεκαετίες

5/11/2026 - 4:20μμ
Ο Κωστής Παλαμάς μπροστά στο βιβλιοπωλείο Κάουφμαν στην Αθήνα, πριν από το 1941 (φωτ.: Δημήτριος Γιαγκόγλου / Wikimedia Commons)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Παλαμάς και πρόσφυγες του 1922 – «Μια στάλα αγάπη» για όσους έχασαν τα πάντα

3/11/2026 - 8:25μμ
Αφίσα «εθνικού σκοπού» του Κώστα Γραμματόπουλου (πηγή: nhmuseum.gr) και πορτρέτο του Κώστα Βάρναλη (πηγή: Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Κώστας Βάρναλης, 1940: Ανδρεία έχουν μονάχα οι ελεύθεροι λαοί – Οι αδικητές έχουν μόνον θράσος

28/10/2026 - 9:05μμ
(Φωτ.: Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Ερυθρός Σταυρός: Σπάνιο αρχειακό υλικό με πρωταγωνίστρια την Ελληνίδα νοσηλεύτρια του ’40

28/10/2026 - 8:13μμ
Ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και απόσπασμα από την αφίσα «Έλα να τα πάρης» του Κώστα Γραμματόπουλου (1940). Εικαστική σύνθεση (πηγές: Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία και Nationaal Archief / Wikimedia Commons· Συλλογή Έργων Τέχνης Alpha Bank)
ΙΣΤΟΡΙΑ

28η Οκτωβρίου: Όταν ο Μεταξάς επικαλέστηκε τον Βενιζέλο για να εξηγήσει το «ΟΧΙ»

28/10/2026 - 3:54μμ
Το διασωθέν τεμάχιο της σημαίας του 23ου Συντάγματος Πεζικού Χίου και η υπογεγραμμένη έκθεση του Ιωάννη Νικ. Μαρή (πηγή: Αρχείο Δημόσιας Κεντρικής Ιστορικής Βιβλιοθήκης Χίου «Κοραής»)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Οι Χιώτες που έκαψαν τη σημαία για να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών

28/10/2026 - 10:34πμ
Η Έλλη Ζουρούδη με τον Άγγελο Γριμάνη, στο «Φάσμα του Ρόδου» του Βέμπερ. Δεξιά, διαφημιστικές καταχωρίσεις και προγράμματα της εποχής, από το αρχείο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ
ΙΣΤΟΡΙΑ

Έλλη Ζουρούδη: Η πρωτοπόρος του χορού και της κατασκοπείας

27/10/2026 - 6:35μμ
Σημαιοστολισμένο μπαλκόνι για την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου (φωτ.: EUROKINISSI / Γιάννης Παναγόπουλος)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Ημέρα της Σημαίας: Από τα πολεμικά πλοία στα μπαλκόνια – Πώς επικράτησε η γαλανόλευκη

27/10/2026 - 3:04μμ
Τρεις γυναίκες με παιδιά στο στρατόπεδο Λεμπέτ της Θεσσαλονίκης, το 1922 (φωτ.: Αρχείο Ruth A. Parmelee / Hoover Institution Library & Archives)
ΙΣΤΟΡΙΑ

Θεσσαλονίκη, 1922: Η γιατρός από την Τραπεζούντα και οι μάνες της προσφυγιάς

26/10/2026 - 8:33μμ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Ναυτεμπορική TV

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

(Στιγμιότυπο από το βιντεοκλίπ)

«Ζαντία»: Το μαγικό φίλτρο των Ποντίων στο νέο τραγούδι του Γιώργου Τσιφτελίδη – Και ένα απολαυστικό βιντεοκλίπ

2 ώρες πριν
(Φωτ.: EUROKINISSI / Klodian Lato)

Nations League: Μαύρη βραδιά για την Εθνική στο Άμστερνταμ

3 ώρες πριν
(Φωτ.: EUROKINISSI / Στέλιος Στεφάνου)

Euroleague: Ήττα από την Μπαρτσελόνα για τον Παναθηναϊκό

3 ώρες πριν
Αεροπλάνο προσγειώνεται στο διεθνές αεροδρόμιο του Λος Άντζελες (φωτ.: EPA / Allison Dinner)

Αεροπορικό μπλακ άουτ στις ΗΠΑ: Καθηλώνονται όλα τα αεροσκάφη

3 ώρες πριν
Μπαούλο και οικογενειακές φωτογραφίες στο Σπίτι της Ανταλλαγής, στη συνοικία Χισάρ των Χωνών (φωτ.: İHA / Gezelim)

Χώνες Μικράς Ασίας: Άνοιξε το μουσείο της Ανταλλαγής που ονειρευόταν ο Κεμάλ Γιαλτσίν

4 ώρες πριν
(Φωτ.: ΑΠΕ ΜΠΕ/Αρχείου)

Τουρκία και Κατάρ υπέγραψαν συμφωνία αμοιβαίας άμυνας – Νέα διάσταση στη στρατιωτική συνεργασία των δύο χωρών

4 ώρες πριν
pontosnews.gr

Ειδήσεις και άρθρα για τον Πόντο και τη Μ. Ασία, αλλά και την επικαιρότητα στην Ελλάδα, τον Κόσμο και την Ομογένεια. Πλούσια θεματολογία ποικίλης ύλης με έμφαση σε πολιτιστικά δρώμενα.

Copyright © 2025 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

  • TAYTOTHTA
  • ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • VIDEOS
  • ΚΥΠΡΟΣ
  • ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΠΕΡΙΕΡΓΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΠΙΣΤΗ
  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
  • ΤΑΞΙΔΙ
  • ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
  • PONTOS BLOG

Copyright © 2024 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

Ναυτεμπορική TV
Ναυτεμπορική TV