«Εδώ υπήρχε η Κάνδανος». Αυτό το μικρό χωριό της Κρήτης έμελλε να γίνει ένα από τα «μνημεία» της ναζιστικής θηριωδίας κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Στις 3 Ιουνίου 1941 οι Γερμανοί κατακτητές το κατέστρεψαν ολοσχερώς και εκτέλεσαν 180 από τους κατοίκους σε αντίποινα για την αντίσταση που πρόβαλαν κατά τη διάρκεια της Μάχης της Κρήτης.
Η Κάνδανος (ή Κάντανος) βρίσκεται στο κέντρο του νομού Χανίων, στο δρόμο που συνδέει τα Χανιά (βόρεια) με την Παλαιόχωρα (νότια).
Η Μάχη της Κρήτης ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941, όταν οι Γερμανοί επιχείρησαν με μια μεγάλη αεραποβατική επιχείρηση να καταλάβουν νευραλγικά σημεία του νησιού. Η Κάνδανος άρχισε να βομβαρδίζεται ήδη από τις πρώτες ημέρες της εισβολής. Στις 23 Μαΐου ένα μηχανοκίνητο απόσπασμα προσπάθησε να την καταλάβει, αλλά απωθήθηκε από τους ντόπιους που είχαν στη διάθεσή τους μόνο αυτοσχέδια όπλα.
Την επομένη οι Γερμανοί επανήλθαν με υπέρτερες δυνάμεις και στις 25 Μαΐου έθεσαν υπό τον έλεγχό τους το χωριό. Οι υπερασπιστές του διασκορπίστηκαν στα γύρω βουνά.
Η Μάχη της Κρήτης τελείωσε στις 31 Μαΐου με την κατάληψη ολόκληρου του νησιού από τους Γερμανούς και την αποχώρηση των τελευταίων Άγγλων στρατιωτών με κατεύθυνση την Αίγυπτο. Αυτό όμως δεν ήταν το τέλος για την Κάνδανο.
Ένας Γερμανός αλεξιπτωτιστής, ο Άντολφ Στράους, είχε περιγράψει για τον πόλεμο στην Κρήτη: «Οι Κρητικοί πολίτες για να μας ξεγελούν κουβάλαγαν σημαίες με τη Σβάστικα. Δεν τους κάλυπτε ούτε ο Κανονισμός Πολέμου Εδάφους της Χάγης, ούτε η σύμβαση της Γενεύης. Τους αποκαλούσαμε “ελεύθερους σκοπευτές” και ήμασταν πολύ θυμωμένοι»*.
Στις 3 Ιουνίου δύναμη του 3ου Τάγματος Αλεξιπτωτιστών υπό τον υπολοχαγό Χορστ Τρέμπες έφτασε στην Κάνδανο προκειμένου να εκδικηθεί για το θάνατο 25 στρατιωτών κατά τη διάρκεια των μαχών. Τα μέλη της Βέρμαχτ είχαν διαταγές από τον αρχηγό τους, στρατηγό Κουρτ Στούντεντ – την προηγουμένη μέρα είχαν δολοφονήσει αμάχους στο χωριό Κοντομαρί, στην πρώτη μαζική εκτέλεση που έγινε μετά την κατάληψη της Κρήτης.
Αμέσως οι Γερμανοί άρχισαν να πυρπολούν τα σπίτια της Κανδάνου και μέσα σε λίγες μέρες την κατέσκαψαν κυριολεκτικά. Σκότωσαν όλους τους κατοίκους που είχαν απομείνει και απαγόρευσαν με ποινή θανάτου την ανοικοδόμηση.
Για να δικαιολογήσουν την πράξη τους ανάρτησαν στην κατεστραμμένη Κάνδανο πινακίδες στα ελληνικά και τα γερμανικά, που έγραφαν:
Εδώ υπήρχε η Κάνδανος. Κατεστράφη προς εξιλασμόν της δολοφονίας 25 Γερμανών στρατιωτών.
Ως αντίποινον των από οπλισμένων πολιτών, ανδρών και γυναικών, εκ των όπισθεν δολοφονηθέντων γερμανών στρατιωτών κατεστράφη η Κάνδανος.
Δια την κτηνώδη δολοφονίαν Γερμανών αλεξιπτωτιστών, αλπινιστών και του Μηχανικού, από άνδρας, γυναίκας, παιδιά και παπάδες μαζί, και διότι τόλμησαν να αντισταθούν κατά του Μεγάλου Ράιχ, κατεστράφη την 3η-6-1941 η Κάνδανος εκ θεμελίων δια να μη επανοικοδομηθή πλέον ποτέ.
Ο στρατηγός Κουρτ Στούντεντ που έδωσε την εντολή για το Ολοκαύτωμα της Κανδάνου, μετά τη συνθηκολόγηση της ναζιστικής Γερμανίας συνελήφθη από τους Βρετανούς και τον Μάιο του 1947 δικάστηκε από στρατοδικείο για τα εγκλήματα πολέμου της Βέρμαχτ στην Κρήτη. Καταδικάσθηκε σε φυλάκιση πέντε ετών.
Το αίτημα των ελληνικών Αρχών για την έκδοσή του στην Ελλάδα απορρίφθηκε από τους Συμμάχους. Ο Κουρτ Στούντεντ δεν έμεινε για πολύ στη φυλακή και αποφυλακίστηκε για λόγους υγείας το 1948. Πέθανε σε ηλικία 88 ετών, το 1978.
