Με σεβασμό, περηφάνια, αλλά και με παράπονο ευδιάκριτο στο βλέμμα της, η Μαρίκα Βιοπούλου-Μικρομάστορα βγάζει προσεκτικά από τις διαφάνειες ιερά κειμήλια της οικογένειάς της που παραπέμπουν στην πατρίδα, τη μνήμη της οποίας μια ολόκληρη ζωή κράτησε άσβεστη στην ψυχή της. Είναι οι τίτλοι ιδιοκτησίας των ακινήτων –στα τουρκικά, αλλά και σε ελληνική μετάφραση– που είχε ο άρχοντας παππούς της στην Τραπεζούντα, τα οποία η κ. Βιοπούλου-Μικρομάστορα προσέχει σαν κόρη οφθαλμού.
Σπίτια, καταστήματα (ο παππούς της ήταν χρυσοχόος), μεταλλεία ασημιού και οικόπεδα στην εξοχή αναγράφεται ότι ανήκαν στον Παναγιώτη Βιόπουλο. Στο ίδιο έγγραφο και η ευτελής αποζημίωση που πήρε γι’ αυτά ο ιδιοκτήτης από το τουρκικό κράτος μετά την Καταστροφή του 1922. Οι πρόγονοι της κ. Βιοπούλου-Μικρομάστορα τα έχασαν όλα. Εκείνο που τους πείραξε περισσότερο, όμως, ήταν ότι έχασαν την ίδια τους την πατρίδα!
Αυτό είχε συνέχεια στο μυαλό της και δεν μπορούσε να δεχθεί ότι εκείνη η ζωή χάθηκε. Η μητέρα μου στενοχωριόταν που την έβλεπε και της έλεγε “αρχόντισσα, πώς κατήντησες έτσι;”», λέει στο pontos-news.gr η κ. Βιοπούλου-Μικρομάστορα.
Οι παππούδες, Κώστης και Μαρίκα Βιοπούλου
Τραπεζούντιοι και ευκατάστατοι ήταν και οι δύο γονείς της 75χρονης σήμερα κ. Μαρίκας –γιος του εύπορου Βιόπουλου ο μπαμπάς της, και κόρη εμπόρου με κατάστημα στο μεϊντάνι η μαμά της– αλλά γνωρίστηκαν στην Ελλάδα. Ο πατέρας της πήγε στην Καλαμαριά –ήρθε στην Ελλάδα το 1930 από το Νοβοροσίσκ της Σοβιετικής Ένωσης, όπου κατέφυγε το 1917 η οικογένειά του, προκειμένου να ξεφύγουν από τη μήνι των Τούρκων–, ενώ η μητέρα της βρέθηκε στον Πειραιά. Παντρεύτηκαν από προξενιό κι έζησαν τη ζωή τους στην Καλαμαριά.
Ιστορίες από τη γη του Πόντου, και η επίσκεψη στην Τραπεζούντα
Βασικό μέλημά των γονιών της κ. Μαρίκας ήταν να διατηρήσουν τα ήθη και τα έθιμα της πατρίδας και να μεταλαμπαδεύσουν στα παιδιά τους την αγάπη τους για τον Πόντο.
Τόσο από τους γονείς της όσο και από τους παππούδες της η κ. Βιοπούλου (στη φωτ. δεξιά, σε νεαρή ηλικία) έχει ακούσει αμέτρητες περιγραφές για την αλησμόνητη πατρίδα, καθώς και θρύλους για στοιχειωμένα γεφύρια και βουνά. Ακόμα δεν μπορεί να ξεχάσει αυτό που της έλεγε πάντοτε η θρησκόληπτη γιαγιά της: ότι την ημέρα των Θεοφανίων απέφευγαν να βγαίνουν από το σπίτι, επειδή φοβούνταν τους καλικάντζαρους!
Στη βρύση της Καλαμαριάς (πρώτη από αριστερά η μητέρα της κ. Μαρίκας)
«Όταν πήγα για πρώτη φορά στον Πόντο, το καλοκαίρι του 2010, για να παρακολουθήσω τη Λειτουργία μετά από τόσα χρόνια στο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, βρέθηκα και στην Τραπεζούντα. Ό,τι αντίκριζα εκεί, μου φαινόταν γνωστό. Τα σπίτια, οι δρόμοι, μου ήταν πολύ γνώριμα από περιγραφές. Ένιωσα την καρδιά μου να συνταράζεται και συγκινήθηκα υπερβολικά όταν πήγα στο σπίτι του παππού μου. Από τότε έχω πάει άλλες τρεις φορές στον Πόντο», λέει η κ. Μαρίκα.
Το σπίτι στην Τραπεζούντα
Η ίδια αφιέρωσε μια ολόκληρη ζωή στην ιδέα και στην υπηρεσία του ποντιακού ελληνισμού. Από μικρό κορίτσι ακόμα, το 1964, έγινε μέλος της νεοσύστατης τότε Αδελφότητας Κρωμναίων Καλαμαριάς, ενώ από το 1980 ανέλαβε διάφορες θέσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο, υπηρετώντας το σύλλογο κυρίως από το πόστο των δημοσίων σχέσεων και της διοργάνωσης εκδηλώσεων. Πρόεδρος της αδελφότητας διετέλεσε μόνο για μία χρονιά, το 2014, και μετά παραιτήθηκε. Πρωτοστατεί στις επισκέψεις της αδελφότητας σε γηροκομεία και σε στρατιώτες των συνόρων, ενώ πριν από λίγες μέρες βρέθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Επισκέφθηκαν το γηροκομείο της Πόλης, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, και πραγματοποίησαν μια εκδήλωση για τον Πόντο.
Στις 22 Φεβρουαρίου η Αδελφότητα Κρωμναίων παρουσίασε στην Πόλη το μουσικοχορευτικό δρώμενο της Θ. Κιζιρίδου Κρώμνη, πατρίδα μου
Μιλάει άπταιστα ποντιακά, ενώ στενοχωριέται που δεν έμαθε τη διάλεκτο στα δυο της παιδιά. Ίσως να έγινε αυτό διότι ο άντρας της ήταν Μικρασιάτης και δεν μιλούσαν ποντιακά στο σπίτι. Ωστόσο η κ. Μαρίκα προσπαθεί να μάθουν την ποντιακή διάλεκτο οι δύο εγγονές της, που ήδη καταλαβαίνουν πολλά από όσα τους λέει.
«Ζωντανά» τα ήθη και τα έθιμα
Με αποφασιστικό τόνο στη φωνή της η κ. Μαρίκα λέει με καμάρι στο pontos-news.gr ότι τα ήθη, τα έθιμα και τις συνήθειες που από μικρή βίωνε μέσα στο ποντιακό οικογενειακό της σπίτι εξακολουθεί να τα διατηρεί και σήμερα, και να τα μαθαίνει στις εγγονές της.
Οικογενειακή φωτογραφία: Η μητέρα με τα τέσσερα παιδιά (η κ. Μαρίκα δεύτερη από δεξιά)
«Το τσαερό δεν έλειπε ποτέ από το τραπέζι τα πρωινά. Τα παιδιά έπρεπε να πιούνε τσάι και μετά να πάνε στο σχολείο».
Ποντιακές οι συνήθειες τους και τη Μεγάλη Σαρακοστή. Όπως θυμάται από μικρή η κ. Μαρίκα, προκειμένου τα παιδιά να απέχουν από το κρέας κατά τη διάρκεια της νηστείας, οι γονείς κρεμούσαν ένα μεγάλο κρεμμύδι στη μέση της κουζίνας, στο οποίο έβαζαν εφτά φτερά από κόκορα. Κάθε βδομάδα έβγαζαν και από ένα φτερό. «Η σκιά που δημιουργούσαν στο σκοτάδι το κρεμμύδι με τα φτερά φόβιζε πολύ τα παιδιά, και οι γονείς μας έλεγαν ότι αν φάμε κρέας, θα φάει εμάς αυτή η σκιά», λέει η κ. Βιοπούλου-Μικρομάστορα.
Το ποντιακό έθιμο «σα ταφία» (φωτ. αρχείου ΑΠΕ-ΜΠΕ / Αλέξανδρος Μπαλτάς)
Ένα ποντιακό έθιμο από την αρχαιότητα, το οποίο τηρείται ακόμη και σήμερα στην Καλαμαριά, είναι το «σα ταφία», με το οποίο τιμώνται οι νεκροί. Όπως μας λέει η κ. Μαρίκα, την Κυριακή του Θωμά οι γυναίκες παίρνουν όποιο φαγητό προτιμούσε ο νεκρός και πηγαίνουν στο νεκροταφείο. Εκεί, αφού κάνουν τρισάγιο, λένε δυο-τρία λυπητερά ποντιακά τραγούδια και στη συνέχεια μοιράζουν στον κόσμο τα φαγητά.
«Ο παππούς μου έσωσε χριστιανούς»
Λίγο πριν χαιρετήσουμε την κ. Μαρίκα, έφερε στο τραπέζι το βιβλίο του Γιώργου Κανδηλάπτη Οι μάρτυρες του Χριστιανισμού ή περί κρυπτοχριστιανών στον Πόντο. Το άνοιξε σε μια σελίδα που την είχε τσακισμένη, στην οποία αναφερόταν το όνομα του παππού της.
Ο Κώστης Βιόπουλος στο Καστρότειχο με την παρέα του (Κρώμνη)
Με περηφάνια μας διάβασε την ιστορία, σύμφωνα με την οποία κρυπτοχριστιανοί στην Κρώμνη έχτισαν ένα τζαμί το 1815 στην ενορία του Αληθινού, προκειμένου να δοξάζουν τον Θεό. Τα ερείπια του τζαμιού παρέμειναν μέχρι το 1913, όταν επίτροπος στο ναό ήταν ο Κώστης Βιόπουλος, ο παππούς της κ. Μαρίκας. Τότε χρησιμοποιήθηκαν για να χτιστεί ο αυλόγυρος της εκκλησίας του Αληθινού, κάτι που εξόργισε τους Τούρκους της Αργυρούπολης, οι οποίοι πήραν απόφαση να εκδικηθούν τους Ποντίους. Η διπλωματία του Βιόπουλου λειτούργησε πυροσβεστικά, οι Τούρκοι κατευνάστηκαν και οι χριστιανοί σώθηκαν από τη μανία τους.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
- Οι φωτογραφίες του άρθρου είναι από το αρχείο της κ. Βιοπούλου Μικρομάστορα
