Εκατό χιλιάδες σελίδες ιστορίας, μαρτυρίες και ντοκουμέντα που συγκέντρωσε επί δεκαετίες ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της Γενοκτονίας των Αρμενίων βγαίνουν από τα συρτάρια των αρχείων και γίνονται προσβάσιμα σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ανάμεσά τους ενδέχεται να βρίσκονται πολύτιμα στοιχεία και για τη μελέτη των διωγμών των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας.
Το ψηφιακό αρχείο του ιστορικού και κοινωνιολόγου Βαχάκν Νταντριάν (Vahakn N. Dadrian) παρουσιάζεται επισήμως αύριο στο Mission Hills της Καλιφόρνιας, έπειτα από 16 χρόνια εργασιών διάσωσης, ταξινόμησης και ψηφιοποίησης.
Πρόκειται για μια συνεργασία του Ararat-Eskijian Museum and Research Center με το Armenian Genocide Research Program του Πανεπιστημίου UCLA και το Armenian Film Foundation.
Ένας ψηφιακός θησαυρός 660 GB
Το αρχείο περιλαμβάνει περισσότερες από 100.000 σελίδες ιστορικών τεκμηρίων, οργανωμένες σε εκατοντάδες φακέλους, και ξεπερνά τα 660 gigabytes ψηφιοποιημένου υλικού.
Επίσημα έγγραφα, αλληλογραφία, εφημερίδες, ανέκδοτα χειρόγραφα και ερευνητικές σημειώσεις προέρχονται από οθωμανικές, γερμανικές, βρετανικές, γαλλικές, αμερικανικές, αρμενικές και άλλες πηγές. Πρόκειται για υλικό που ο Βαχάκν Νταντριάν συγκέντρωνε επί δεκαετίες, αναζητώντας στοιχεία για τη συστηματική εξόντωση των Αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Η νέα πλατφόρμα διαθέτει και ένα πρωτοποριακό εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης, το «Ask Dadrian», μέσω του οποίου οι ερευνητές θα μπορούν να υποβάλλουν ερωτήσεις, να εντοπίζουν συγκεκριμένα έγγραφα και να αναζητούν συνδέσεις ανάμεσα σε χιλιάδες σελίδες.
Τι μπορεί να αποκαλύψει για τους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας
Η σημασία του αρχείου δεν περιορίζεται στη μελέτη της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Το επιστημονικό έργο του Βαχάκν Νταντριάν συνδέεται με την ευρύτερη ιστορία των διωγμών και των μαζικών εγκλημάτων στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Ο ίδιος συγκαταλέγεται στους Αρμένιους μελετητές των οποίων το έργο έχει αξιοποιηθεί και στην ιστοριογραφία της Γενοκτονίας των Ελλήνων, όπως καταγράφεται σε επιστημονική μελέτη της ιστορικού Τεχμινέ Μαρτογιάν, που δημοσιεύτηκε το 2019.
Η πρόσβαση στη συλλογή δημιουργεί επομένως νέες δυνατότητες για την αναζήτηση στοιχείων σχετικά με τους ελληνικούς πληθυσμούς, τις εκτοπίσεις και τους διωγμούς στον Πόντο και τη Μικρά Ασία.
Προς το παρόν δεν έχει επιβεβαιωθεί εάν το ψηφιοποιημένο υλικό περιλαμβάνει αυτοτελείς φακέλους για τους Έλληνες. Ωστόσο, η συγκέντρωση τεκμηρίων από διαφορετικά κρατικά και διπλωματικά αρχεία προσφέρει σημαντικές προοπτικές για τη συγκριτική ιστορική έρευνα.
Δεκαέξι χρόνια για να σωθεί η ιστορική μνήμη
Η προσπάθεια διάσωσης ξεκίνησε το 2009, όταν ο Βαχάκν Νταντριάν αποφάσισε να εμπιστευτεί το προσωπικό του αρχείο στο Ararat-Eskijian Museum and Research Center.
Ο πρόεδρος του μουσείου Μάρτιν Εσκιτζιάν ανέλαβε την πρωτοβουλία διαφύλαξης της συλλογής, ενώ η διευθύντρια Μάγκι Μανγκασαριάν Γκόσιν επέβλεψε τη μεταφορά του υλικού από την πολιτεία της Νέας Υόρκης στο Λος Άντζελες, καθώς και την οργάνωση και ψηφιοποίησή του.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2025 και ακολούθησε η δημιουργία της διαδικτυακής πλατφόρμας.
Στην επίσημη παρουσίαση που θα γίνει σήμερα θα συμμετάσχουν, μεταξύ άλλων, η διευθύντρια του μουσείου και ο ιστορικός Τανέρ Ακτσάμ, επικεφαλής του Armenian Genocide Research Program του UCLA.
Ο άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στην αναζήτηση της αλήθειας
Ο Βαχάκν Νταντριάν γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1926. Σπούδασε στο Βερολίνο, τη Βιέννη και τη Ζυρίχη και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της επιστημονικής του πορείας στην αναζήτηση και τεκμηρίωση της ιστορικής αλήθειας για τη Γενοκτονία των Αρμενίων.
Δίδαξε επί σειρά ετών στο State University of New York και συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη των σπουδών Γενοκτονίας. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του βρίσκεται το The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus.
Πέθανε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις 2 Αυγούστου 2019.
