Ο Αδάμ Μοριάνοφ (συναντάται και η γραφή Μοριάνοβ και Μοριάνωβ), υπήρξε χορευτής, χορογράφος και δάσκαλος κλασικού μπαλέτου. Η σχολή την οποία ίδρυσε το 1929 στην Αθήνα αποτέλεσε την πρώτη σχολή μπαλέτου. Από εκεί πέρασαν οι σημαντικότεροι Έλληνες καλλιτέχνες του μουσικού θεάτρου και της λυρικής σκηνής.
Η βιογραφία του παρουσιάζει σημαντικά κενά, καθώς οι πηγές διαφωνούν για τον τόπο και τη χρονολογία γέννησής του. Έτσι λοιπόν, αλλού αναφέρεται ότι γεννήθηκε το 1893 στο Ροστόφ της Ρωσίας, ενώ αλλού ο τόπος γέννησης υποδεικνύεται η Τραπεζούντα και η χρονολογία 1896. Άλλη πηγή αναφέρει καταγωγή από τα Σούρμενα και μετανάστευση στη Ρωσία σε μικρή ηλικία. Άρα συνοπτικά μπορούμε να θεωρήσουμε ότι είτε γεννήθηκε μεταξύ 1893-1896 στα Σούρμενα της Τραπεζούντας και μετέβη στη Ρωσία, είτε ότι κατάγεται από τα Σούρμενα και γεννήθηκε στη Ρωσία.
Στη Ρωσία από μικρή ηλικία παρακολούθησε μαθήματα χορού σε ιδιωτική σχολή. Στα δώδεκα τον εντοπίζουμε στην Πολωνία, να μαθητεύει στην Κρατική Μελοδραματική Σχολή της Βαρσοβίας. Ένας από τους δασκάλους του ήταν ο Λεονίντ Ιβανόφ, καθηγητής του «Θεάτρου Μπολσόι».
Αργότερα ο Μοριάνοφ επέστρεψε στη Ρωσία και σχεδίαζε να μεταναστεύσει στη Μεγάλη Βρετανία. Κατά το ταξίδι του, περνώντας από την Ελλάδα, η επιθυμία του άλλαξε και αποφάσισε να παραμείνει για να ριζώσει στην Αθήνα.
Από το έτος 1929 εντοπίζουμε πιο σαφείς χρονολογικές ενδείξεις της πορείας του. Ήταν το έτος της ίδρυσης της σχολής του στην Αθήνα – μιας πρότυπης σχολής χορού στο είδος της για τα ελληνικά δεδομένα. Η σχολή του Μοριάνοφ αρχικά στεγάστηκε στην οδό Φιλελλήνων. Τρία χρόνια αργότερα, μεταφέρθηκε στη Γ. Γενναδίου, δίπλα στη Ζωοδόχο Πηγή.
Την εποχή εκείνη, ως και τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι σχολές χορού κάλυπταν την ανάγκη στελέχωσης των θεατρικών μπαλέτων. Η εκπαίδευση που προσέφερε ο Μοριάνοφ μπορούσε να αξιοποιηθεί σε διάφορα είδη θεάματος, όπως οπερέτα, επιθεώρηση, βαριετέ και αργότερα στον κινηματογράφο. Μεγάλη έμφαση δινόταν στη μουσική παιδεία των μαθητευομένων και στη γενικότερη καλλιτεχνική τους καλλιέργεια.
Στην Αθήνα ο Μοριάνοφ συνεργάστηκε με τον θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη και το θέατρο «Κεντρικόν». Και ενώ είχε ξεσπάσει ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, το Δεκέμβριο του 1940 το όνομα του Μοριάνοφ συναντάται στο πρόγραμμα της επιθεώρησης Πολεμικές καντρίλλιες, μεταξύ των άλλων συντελεστών.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής η σχολή συνέχισε να υφίσταται υπό την προστασία της Βέρμαχτ, καθώς έδινε παραστάσεις τόσο για την ψυχαγωγία του δοκιμαζόμενου λαού όσο και του κατακτητή.
Μεταπολεμικά, τη δεκαετία του 1950, η σχολή παρουσίαζε ετήσιες επιδείξεις στο «Πάλλας», με το μουσικό πρόγραμμα να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων Τσαϊκόφσκι, Σοπέν, Ντεμπυσί και Ντελίμπ. Η δραστηριότητά της δεν περιοριζόταν στην πρωτεύουσα, καθώς παραστάσεις δόθηκαν και στην Πελοπόννησο.
Μεταξύ των μαθητών του Αδάμ Μοριάνοφ συναντάμε μεγάλα ονόματα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όπως η Σάσα Ντάριο (Αναστασία Πρωτονοταρίου) και ο Χαράλαμπος Καράμπελας. Σε σχετικά πρόσφατη (2022) συνέντευξή του ο Καράμπελας θυμάται την αμηχανία που ένιωσε ως παιδί στη σχολή, βλέποντας τους εύπορους μαθητευόμενους με τις μητέρες τους, ενώ ο ίδιος προερχόταν από φτωχή οικογένεια.
Επιπλέον η μητέρα τον πίεζε να ασχοληθεί με κάποιο χειρωνακτικό επάγγελμα για να μπορέσει να τα βγάλει πέρα όλη η οικογένεια. Ο Μοριάνοφ όμως διέβλεψε ότι το ταλέντο του Καράμπελα θα τού επιτρέψει να ακολουθήσει τον χορό ως επάγγελμα από το οποίο μπορούσε να ζήσει. Όπως και έγινε.
Άλλα μεγάλα ονόματα είναι η Άννα Φόνσου και η Μάγια Σοφού.
Μαθήτρια του Μοριάνοφ ήταν και η χορεύτρια και ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου Λίντα Άλμα (Ελένη Μαλιούφα).
Ομοίως η Valia Seiskaya, που έκανε τα πρώτα της χορευτικά μαθήματα δίπλα στον Πόντιο χορογράφο από έξι ετών. Στα εννέα έγινε υπότροφος και στα δεκαπέντε συνέχισε με τη Σόνια Μοριάνοβα, την ανιψιά και συνεργάτιδα του Αδάμ.
Οικογενειακή παρακαταθήκη: Οι δύο Σόνιες
Ο Αδάμ Μοριάνοφ άφησε δύο επάξιες διαδόχους του έργου του. Η μία είναι η Σόνια Μοριάνοβα, ανιψιά του Αδάμ γεννηθείσα στην Οδησσό. Δίδαξε στη σχολή του θείου της ως συνεργάτιδα για αρκετά χρόνια. Το 1953 ανεξαρτητοποιήθηκε και ίδρυσε τη δική της σχολή υπό την ονομασία Ανώτερη Επαγγελματική Σχολή Χορού «Μοριάνοβα-Τράστα».
Η σχολή της ανιψιάς Σόνιας ήταν επίσης μία από τις σημαντικότερες σχολές κλασικού και σύγχρονου χορού στην Ελλάδα, με διεθνείς συνεργασίες. Έκλεισε το 2024.
Η άλλη είναι η κόρη του η Σόνια Μοριάνοβα-Θαλασσίδου, η οποία γεννήθηκε στο Νοβοροσίσκ το 1923, ήρθε μικρή στην Ελλάδα με τον πατέρα της και συνέχισε το έργο του πατέρα της μετά τον θάνατό του.
Η «εξαφάνιση» του μεγάλου χοροδιδασκάλου
Όπως και στην περίπτωση των πρώτων χρόνων της ζωής του Αδάμ Μοριάνοφ, τα τελευταία χρόνια, η ημερομηνία και οι συνθήκες του θανάτου του είναι άγνωστες. Οι ερευνητές το αποδίδουν στις ιδιαιτερότητες της γενικότερης ιστορίας της τέχνης του χορού στην Ελλάδα.
Η ζωή και το έργο των μεγάλων του χορού δεν απασχόλησαν ποτέ σοβαρά τόσο τη δημοσιογραφία όσο και τους ιστορικούς του περασμένου αιώνα.
Έτσι αντλούμε πληροφορίες για τους δασκάλους αποκλειστικά μέσα από τις αναμνήσεις των διακεκριμένων μαθητών τους, όπως αυτές σώζονται σε συνεντεύξεις και προσωπικές σημειώσεις. Είναι χαρακτηριστική η σπανιότητα και η συντομία των παλαιότερων αναφορών ιδίως όσον αφορά το σκηνικό χορό. Αυτό μας εξηγεί πώς και γιατί ένας άνθρωπος με σημαντική επίδραση στις τέχνες παραμένει βιογραφικά τόσο άγνωστος.
Πηγές
• Α. Γλυτζούρης, Εις τα κέντρα της λησμονιάς, εκδ. Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών – ΙΤΕ, 2024.
• Α. Καραβάλη, Σόνια Μοριάνοβα: Χορογραφώντας τις μνήμες, εκδ. Τσουκάτου, 2005.
• Α. Leon, «Mapping as Historiographic Practice: The Ballet Landscape in Interwar Greece», Dance Chronicle 47/1, 2024, σελ. 6-32.
• Μ. Σειραγάκης, «Ο χορός στην Οπερέττα. Η ανάδυση των Ελλήνων χορογράφων στη δεκαετία του 1930», Αριάδνη 13, 2007, σελ. 115-126.
• dancetheater.gr
• Σόνια Μοριάνοβα: Η μεγάλη Ελληνίδα δασκάλα του κλασικού μπαλέτου
• Lifo
• morianova.com.
