Για ένα μέρος των Μικρασιατών προσφύγων, η διαδρομή της φυγής μετά την Καταστροφή του 1922 οδήγησε στην Κύπρο. Για κάποιους το νησί υπήρξε προσωρινό καταφύγιο· για άλλους έγινε ο τόπος όπου ρίζωσαν, δημιούργησαν οικογένειες και άρχισαν ξανά τη ζωή τους.
Αυτές οι διαδρομές βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας ιστορικής έκδοσης Φωνές και μνήμες Μικρασίας και Κύπρου. Δεν σβήνουν, δεν λησμονούνται, ο πρώτος τόμος της οποίας παρουσιάζεται στις 5 Νοεμβρίου στη Λευκωσία.
Την έρευνα, τη συγγραφή και την επιμέλεια υπογράφει ο δημοσιογράφος και ερευνητής δρ Χρύσανθος Χρυσάνθου, με συντονιστή της έκδοσης τον σκηνοθέτη και παραγωγό Σταύρο Παπαγεωργίου. Ο τόμος, έκτασης 768 σελίδων, εκδίδεται από την Τετρακτύς Φιλμς.
Από την καραντίνα στη νέα ζωή
Σύμφωνα με την παρουσίαση των συντελεστών, η έκδοση ακολουθεί τη ζωή των Ελλήνων στην Αλάγια, τα γεγονότα της Καταστροφής, την άφιξη των προσφύγων στην Κύπρο, την καραντίνα στο λοιμοκαθαρτήριο της Δεκέλειας, την περίθαλψη και την προσπάθεια εγκατάστασης στη νέα πατρίδα.
Ανάμεσα στα πρόσωπα που αναδεικνύονται είναι ο Αναστάσης Τοσούνογλου, πρόσφυγας από την Αλάγια, ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Κύπρο και δημιούργησε εκεί την οικογένειά του.
Παράλληλα, το βιβλίο εξετάζει τις σχέσεις της Κύπρου με τις κοντινές μικρασιατικές ακτές –την Αλάγια, την Αττάλεια, τη Μερσίνα–, μέσα από την εκπαίδευση, το εμπόριο, τη θρησκευτική και την κοινωνική ζωή.
Έρευνα σε αρχεία και οικογενειακές συλλογές
Για την προετοιμασία του έργου πραγματοποιήθηκε έρευνα σε Κύπρο, Ελλάδα και Μικρά Ασία, με αξιοποίηση επίσημων αρχείων και ιδιωτικών συλλογών. Όπως αναφέρουν οι συντελεστές, ο τόμος συγκεντρώνει ιστορικά τεκμήρια, φωτογραφίες και μαρτυρίες, μεγάλο μέρος των οποίων δημοσιεύεται για πρώτη φορά.
Στην ερευνητική διαδρομή περιλαμβάνεται και ταξίδι του συγγραφέα, τον Ιούλιο του 2025, μαζί με κινηματογραφικό συνεργείο της Τετρακτύς στην Αλάγια, στην Αττάλεια και σε άλλες περιοχές.
Το υλικό οδήγησε στον σχεδιασμό και δεύτερου τόμου, με προβλεπόμενη ολοκλήρωση εντός του 2027.
Η έκδοση υλοποιήθηκε με τη χορηγία της Άννας Τοσούνογλου-Χριστοφή, προέδρου και ιδρύτριας του Ιδρύματος «Αναστάσης και Ευφροσύνη Τοσούνογλου», και είναι αφιερωμένη στη μνήμη των γονέων της και στους Μικρασιάτες και Κύπριους πρόσφυγες.
Οι παρουσιάσεις του Νοεμβρίου
• Λευκωσία, Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 19:30: στην Αίθουσα Τελετών του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Ιεράς Μονής Κύκκου «Αρχάγγελος».
•Λεμεσός, Κυριακή 22 Νοεμβρίου, 17:00: στους Χαρουπόμυλους Λανίτη, στο πλαίσιο της 5ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Λεμεσού.
• Αθήνα, Πέμπτη 26 Νοεμβρίου, 18:00: στο Σπίτι της Κύπρου, όπου θα προβληθεί και το ντοκιμαντέρ Μνήμη γλυκείας πατρίδας, του Σταύρου Παπαγεωργίου.
Η διάθεση του βιβλίου αρχίζει στις 5 Νοεμβρίου, στους χώρους των παρουσιάσεων και σε επιλεγμένα βιβλιοπωλεία της Κύπρου.
