Μια συγκλονιστική μαρτυρία, με ημερομηνία 5 Μαρτίου 1920, άφησαν πίσω τους κάτοικοι της Πουλαντζάκης (Πουλαντζάκ’) στα παράλια του Εύξεινου Πόντου και μόλις 15 χιλιόμετρα δυτικά της Κερασούντας. Το ιστορικό ντοκουμέντο –μια πρωτότυπη επιστολή σε καντριγέ χαρτί γραφής με μαύρο μελάνι, που φέρει πάνω της τα σημάδια του χρόνου με οξειδώσεις και αποχρωματισμούς– δεν είναι παρά μια σπαρακτική κραυγή αγωνίας και μια αδιάψευστη μαρτυρία για τις θηριωδίες και τον εκτοπισμό του ελληνισμού του Πόντου.
Μέσα από τις γραμμές της, οι αυτόπτες μάρτυρες αποτυπώνουν με αγωνία και ανατριχιαστικές λεπτομέρειες το μέγεθος της τραγωδίας, περιγράφοντας τις βίαιες καταστροφές των οκτώ χωριών τους, τις λεηλασίες από τις συμμορίες των τσετών, τις αρπαγές περιουσιών, αλλά και τη δραματική εξόντωση 700 γυναικόπαιδων.
Το χειρόγραφο αποκαλύπτει τον συστηματικό αφανισμό των Ελλήνων. Άνδρες άνω των πενήντα ετών εξαναγκάζονται σε καταναγκαστικές εργασίες στους δρόμους δεχόμενοι άγριους ξυλοδαρμούς, τα γυναικόπαιδα μένουν άστεγα στην πείνα και το κρύο, ενώ οι τράπεζες αρνούνται την κατάθεση χρημάτων ώστε να επέλθει ο θάνατος των εξορίστων. Με αναφορές σε δηλητηριώδεις ενέσεις, βεβηλώσεις ιερών ναών, διώξεις του κλήρου και εκβιασμούς υπό την απειλή όπλων, η επιστολή κλείνει με μια απελπισμένη έκκληση για έλεος και βοήθεια προς τους παραλήπτες.
Η κραυγή αγωνίας των κατοίκων της Πουλαντζάκης φυλάσσεται στο Αρχείο της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.
≈
Κύριε.
Μετά μεγάλης μας λύπης σας φανερώνομαι τα δεινοπαθήματά μας είναι απερίγραπτα · δεν περιγράφονται τα όσα υποφέρομαι από 2 μήνας κ’ εδώ υποφέρομαι φοβερά τους μεν άνδρας άνω των 50, γενικώς πλούσιους και πτωχούς εργάζονται εις τους δρόμους με ξυλοκοπήματα από 10 δε ετών κ’ εκείνα όλα εργάζονται δωρεάν · ταις δε γυναίκας όλους τους εσήκωσαν από την αγοράν δια να μην εργασθώση και στέλνουν επάνω εις τους άνδρας των χρήματα η δε Γεωργική Τράπεζα κατ’ ουδένα τρόπον δέχεται χρήματα δια να αποθάνωσιν οι εξόριστοι από την πείναν. Τα Σπίτια όλα των γραικών τα πούλησε εις τους Τούρκους με κτυπήματα και με φοβερισμούς ο λεγάμενος (Μουταφάς Μιλιέ) … όλα τα γυναικόπαιδα έμειναν εις τους πέντε δρόμους και δεν ξέρουν τι να κάνουν και που να πάνε διότι και τα μικρά τα σπίτια είναι υπό πούλησιν, αρπαγαί των επίπλων φόνοι όσαν θέλεται ανοικτά φόβος και τρόμος, κλαυθμός και οδυρμός … Προς το μέρος Πουλαντζάκη έως τα 8 χωρία κατέκαυσαν όλα τα γυναικόπαιδα κανένας δεν εγλύτωσε
έως 700 γυναικόπαιδα τα δε άλλα χωρία επήγαν η Τσετέδαις ελεηλάτησαν και τα γυναικόπαιδα έφυγαν εις τα βουνά δεν ξεύρομαι τώρα το τι γίνονται· τώρα δε ως ίδαμεν πηγαίνουν εις την Κυρίαν Ραγγούσην από 1 μήναν την καταδιώκουν διά 20 χιλιάδες γρόσια, χρέος Τσεντάλογλου, με μαχαίρια και φοβέραις ότι θα την σκοτώσουν εκείνην και την αδελφήν της εάν δεν δώσουν το χάνη και τον κινηματογράφον. Ενι περιπτώσει και δεν δώσουν αυτά τα κτήματα θα χυθή πολλοί αίμα. Πολλήν καιρόν… ειδοποιήθησαν αλλά εστάθη αδύνατον· σήμερον δε ρητώς απεφάσισαν… ή θα τους σκοτώσουν ή να τα δώσουν· σήμερον δε έστειλε 6 αγροίους με φοβέραις ενι περιπτώσει και δεν δίδουν το χρέος όπου και να φύγουν θα τους εύρουν και θα τους σκοτώσουν και αναγκάσθηκαν τώρα να τα δώσουν διότι ησυχίαν δεν έχουν, την νύκταν περικυκλώνουν το οσπίτι και τους φοβερίζουνε· όσον διά τους εξορίστους δεν έμειναν 30 τοις εκατόν· άλλοι από ενέσεις δηλητηριώδεις και άλλοι από την πείναν και το κρύον και από διαφόρων ειδών ασθενείας επειδή εργάζονται με τα χιόνια, και τους πλάκωσαν ή άλλοι επάγωσαν και τοιουτοτρόπως απέθαναν όλοι. Παρακαλούμαι βοήθειαν εσείς δεν είσθε χριστιανοί δεν έχεται Θεόν. Κακούμεθα σε μεγάλην φωτιά και μείνανε εις τους πέντε δρόμους, έχουν δε κατά νουν πολλά πράγματα ακόμη να μας κάνουν. Ψιθυρίζεται η εξορία και…
οι παπάδες κανένας δεν έμεινε ταξειδεύουν
Όσον δε διά τους παπάδες δεν έμειναν κανένας, τοις δε αλλήλους τοις εξόρισαν και έσκισαν τα καλυμαύκια των· εχαλάσανε τον άγιον Παντελεήμωνα, λέγεται δε ότι θα χαλάσουν και την Μεταμόρφωσιν· Ταις προάλαις παρ’ ολίγον επρόκειτο να ταξειδεύσω και διά τον άλλον κόσμον. Από ώραν εις ώραν λαμβάνουν άγριαν φάσιν τα πράγματα. Παρακαλούμεν έλεος προς Θεού βοήθειαν· αύτην την στιγμήν επήγαν η Τσετάδαις και απογύμνωσαν του Καπετάν Ανδρεάδη το σπίτι μέρα μεσημέρι και εξακολουθούν να γυμνώνουν τα σπίτια τα άλλα· αυτήν την επιστολήν αφού την διαβάσαται καλά στειλετέ την εις τον Μάριον επειδή ήσθε ενεργητικος δι’ αυτό σας στέλομεν αυτήν την επιστολήν.
Πηγές
