Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου αποτελεί σημαντική ημέρα μνήμης για τον Ελληνισμό της Αιγύπτου. Στην Αλεξάνδρεια και στο Κάιρο, οι εκδηλώσεις τιμής για το ελληνικό ΟΧΙ συνδέουν την ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με την παρουσία και την προσφορά της αιγυπτιώτικης ομογένειας, ενώ τα μνημεία, οι εκπαιδευτικοί θεσμοί και οι ιστορικές κοινότητες συμβάλλουν στη μεταφορά αυτής της μνήμης στις νεότερες γενιές.
Οι εκδηλώσεις στην Αλεξάνδρεια
Οι επετειακές εκδηλώσεις στην Αλεξάνδρεια ξεκινούν στις 27 Οκτωβρίου με τη συμμετοχή μαθητών από το Τοσιτσαίο-Πρατσίκειο Δημοτικό Σχολείο και το Αβερώφειο Γυμνάσιο-Λύκειο.
Στις 28 Οκτωβρίου θα τελεστεί δοξολογία στον Ιερό Ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στην Ιμπραημία και θα ακολουθήσει κατάθεση στεφάνων στο Β’ Ελληνικό Νεκροταφείο. Εκεί φυλάσσονται τα οστά περίπου 100 Ελλήνων αεροπόρων που έχασαν τη ζωή τους στις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η ιστορική ελληνική παρουσία αποτυπώνεται και στην Ελληνική Πλατεία της Αλεξάνδρειας, όπου βρίσκονταν σημαντικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως το Αβερώφειο και η Σαλβάγειος Εμπορική Σχολή, καθώς και σχολεία και σύλλογοι που διαμόρφωσαν τη ζωή της κοινότητας. Στο Α’ Ελληνικό Νεκροταφείο βρίσκεται, μεταξύ άλλων, ο οικογενειακός τάφος του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, αλλά και τάφοι μεγάλων ευεργετών του Ελληνισμού.
Το πρόγραμμα στο Κάιρο
Οι εκδηλώσεις στο Κάιρο αρχίζουν επίσης στις 27 Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή μαθητών από την Αχιλλοπούλειο και την Αμπέτειο Σχολή. Ανήμερα της επετείου θα τελεστεί δοξολογία στον Ιερό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπουλάκ. Θα ακολουθήσουν παρέλαση μαθητών και προσκόπων, χορευτικές παρουσιάσεις και χαιρετισμοί, ενώ το πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί με την ανάκρουση των εθνικών ύμνων της Ελλάδας και της Αιγύπτου.
Ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης εγκαινιάστηκε το 1914, με πρωτοβουλία του Νέστορα Τσανακλή. Μετά τις εργασίες αποκατάστασης, επαναλειτούργησε στις 28 Σεπτεμβρίου 2019, παρουσία του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β΄. Σημαντικό κεφάλαιο της κοινωνικής προσφοράς της ελληνικής κοινότητας αποτελεί και το Σπετσεοπούλειο, που ιδρύθηκε το 1928 από τους Γεώργιο και Δημήτριο Σπετσερόπουλου και λειτούργησε ως ορφανοτροφείο.
Η συμβολή των Αιγυπτιωτών στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Η προσφορά των Ελλήνων της Αιγύπτου στον αγώνα κατά των δυνάμεων του Άξονα υπήρξε σημαντική. Συνολικά 7.063 Αιγυπτιώτες υπηρέτησαν στον Ελληνικό Στρατό: 4.032 στον Στρατό Ξηράς, 1.614 στο Πολεμικό Ναυτικό και 1.417 στην Πολεμική Αεροπορία. Από αυτούς, 145 έχασαν τη ζωή τους.
Αιγυπτιώτες συμμετείχαν στην Α΄ και τη Β΄ Ελληνική Ταξιαρχία, στον Ιερό Λόχο και στην Ταξιαρχία Ρίμινι, καθώς και σε μονάδες του Ναυτικού και της Αεροπορίας. Στην Αλεξάνδρεια συγκροτήθηκε ελληνικό τάγμα πεζικού με περίπου 900 άνδρες, ανάμεσά τους 400 εθελοντές.
Κατά την περίοδο 1941-1944, τα νοσοκομεία του Καΐρου και της Αλεξάνδρειας περιέθαλψαν 13.162 αξιωματικούς και στρατιώτες ελληνικών μονάδων της Μέσης Ανατολής. Περισσότερες από 150 Ελληνίδες προσέφεραν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους ως νοσοκόμες. Παράλληλα, οργανώθηκαν έρανοι για την αντικατάσταση του καταδρομικού «Έλλη», το οποίο βυθίστηκε στις 15 Αυγούστου 1940.
Σημαντικό ρόλο στη διατήρηση του δεσμού με την πατρίδα είχε και ο ελληνικός Τύπος της Αιγύπτου. Η εφημερίδα «Φως», που εκδιδόταν από το 1896, κυκλοφορούσε και στα μέτωπα του πολέμου, ενώ αντίτυπά της ρίχνονταν από συμμαχικά αεροσκάφη πάνω από την Ελλάδα.
Η ιστορική μνήμη στις επόμενες γενιές
Η μνήμη της προσφοράς των Αιγυπτιωτών διατηρείται μέσα από τις επετειακές τελετές, τα σχολεία, τις εκκλησίες και τα μνημεία. Ανάμεσά τους βρίσκεται το μνημείο στην Πλατεία Ηρώων, στην περιοχή Άστος Αιγυπτιωτών στην Κηφισιά, που τιμά την ιστορία και τη συμβολή του Ελληνισμού της Αιγύπτου.
Παράλληλα, ο ελληνικός Τύπος της παροικίας, όπως ο «Αλεξανδρινός Ταχυδρόμος» και το «Νέο Φως Καΐρου», καταγράφει τη ζωή και τις δράσεις της ομογένειας, συμβάλλοντας στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης.
Οι εκδηλώσεις για την 28η Οκτωβρίου δεν αποτελούν μόνο φόρο τιμής στους αγωνιστές του 1940. Αποτελούν και μια υπενθύμιση της μακράς ιστορικής διαδρομής του Ελληνισμού στην Αίγυπτο, της προσφοράς του στην Ελλάδα και της προσπάθειας των σημερινών κοινοτήτων να μεταδώσουν αυτή την κληρονομιά στις επόμενες γενιές.
