Μόλις 18 χρόνια μετά την τραγωδία του 1922, οι άνθρωποι που έχασαν τα πάντα στην Ανατολή και βρήκαν καταφύγιο στην Ελλάδα δεν δίστασαν στιγμή. Μπήκαν στην πρώτη γραμμή του Aλβανικού Mετώπου και κράτησαν όρθιες τις μετόπισθεν, γράφοντας με την ίδια τους τη ζωή την ιστορία αυτής της χώρας.
Η 28η Οκτωβρίου 1940 ήταν η στιγμή που οι άνθρωποι της βιοπάλης, του ξεριζωμού και της προσφυγιάς απέδειξαν τι σημαίνει να αγαπάς την πατρίδα.
Μια Ελλάδα που πάλευε ακόμα να μαζέψει τα συντρίμμια της Μικρασιατικής Καταστροφής και να χωρέσει στις γειτονιές της εκατομμύρια πρόσφυγες, βρέθηκε ξαφνικά απέναντι στην ιταλική εισβολή.
Και εκεί, στα παγωμένα βουνά, οι Πόντιοι, οι Μικρασιάτες και οι Αρμένιοι στάθηκαν δίπλα-δίπλα με όλους τους υπόλοιπους Έλληνες, χωρίς να διστάσουν.
Από τα Προσφυγικά στα χαρακώματα της Βόρειας Ηπείρου
Οι νέοι που μεγάλωσαν στους προσφυγικούς συνοικισμούς της Μακεδονίας, της Θράκης, της Κοκκινιάς, της Καισαριανής, της Νέας Ιωνίας και του Πειραιά ήταν οι πρώτοι που φόρεσαν τη χακί στολή.
Τα Συντάγματα Πεζικού της Βόρειας Ελλάδας –όπως το 67ο Σύνταγμα Κιλκίς, το 50ό Σύνταγμα Θεσσαλονίκης και το 19ο Σύνταγμα Σερρών– γέμισαν από παιδιά Ποντίων και Μικρασιατών.
Αν ανοίξει κανείς τους καταλόγους με τους 13.000 και πλέον πεσόντες του Αλβανικού Μετώπου, θα δει αμέτρητα ποντιακά και μικρασιατικά επώνυμα. Πίσω από κάθε όνομα κρύβεται και μια ιστορία προσφυγιάς που πολλές φορές τελείωσε στο χιόνι.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο βετεράνος της Μικρασιατικής Εκστρατείας, ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς1. Ως διοικητής του θρυλικού II/5 Τάγματος στο Ύψωμα 731 –στο οποίο υπηρετούσαν πολλοί μαχητές προσφυγικής καταγωγής–, κράτησε τις θέσεις του απόρθητες απέναντι στη λυσσαλέα εαρινή επίθεση των Ιταλών τον Μάρτιο του 1941, δίνοντας μαθήματα ανδρείας.
Για αυτούς τους ανθρώπους, ο πόλεμος ήταν η δική τους μάχη να προστατεύσουν το νέο τους σπίτι και να ριζώσουν οριστικά στη γη που τους αγκάλιασε.
Οι Αρμένιοι έγιναν μια γροθιά με τους Έλληνες
Δίπλα στους Έλληνες στάθηκε αμέσως και η αρμενική κοινότητα. Άνθρωποι που γλίτωσαν από τη Γενοκτονία του 1915 και την Καταστροφή του ’22, ζώντας στην Ελλάδα με το καθεστώς του απάτριδος2, έτρεξαν από την πρώτη στιγμή στα γραφεία επιστράτευσης.
Πάνω από 1.000 Αρμένιοι κατατάχθηκαν εθελοντικά ή επιστρατεύτηκαν στον Ελληνικό Στρατό. Τουλάχιστον 35 με 40 από αυτούς δεν γύρισαν ποτέ πίσω, αφήνοντας την τελευταία τους πνοή στα βουνά της Αλβανίας.
Ονόματα όπως Ακοπιάν, Καραμπετιάν, Κασαπιάν, Σεμερτζιάν γράφτηκαν στις χρυσές σελίδες της στρατιωτικής ιστορίας, ενώ η Αρμενική Εθνική Επιτροπή κάλεσε όλους τους συμπατριώτες της να πολεμήσουν με αυτοθυσία για τη «δεύτερη πατρίδα» τους.
Οι γυναίκες πολέμησαν το ίδιο δυνατά απ’ άλλο μετερίζι
Όσο οι άντρες μάχονταν στα χαρακώματα, στις προσφυγικές γειτονιές της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και του Πειραιά η ζωή μετατράπηκε σε ένα διαρκές προσκλητήριο προσφοράς. Οι γυναίκες των προσφυγικών συνοικισμών –που ήξεραν καλά από φτώχεια, πόνο και φροντίδα– μαζεύονταν στα σπίτια και στους συλλόγους, έπλεκαν μέρα-νύχτα φανέλες και κάλτσες και ετοίμαζαν δέματα για τους φαντάρους.
Εκατοντάδες Μικρασιάτισσες και Πόντιες μπήκαν εθελόντριες στον Ερυθρό Σταυρό. Με την υπομονή και την εμπειρία που είχαν αποκτήσει μέσα από τις δικές τους δοκιμασίες, στάθηκαν πάνω από τους τραυματίες στα νοσοκομεία, προσφέροντας παρηγοριά και φροντίδα.
Το «ΟΧΙ» του ’40 δεν ήταν μια αφηρημένη ιδέα. Είχε πρόσωπο, είχε ονόματα και ειπώθηκε από ανθρώπους που, αν και είχαν χάσει τα πάντα λίγα χρόνια πριν, βρήκαν τη δύναμη να υπερασπιστούν την ελευθερία με την ίδια τους τη ζωή.
1. Ο Δημήτριος Κασλάς γεννήθηκε στο Πουρί του Ανατολικού Πηλίου (Θεσσαλία) το 1901 και συμμετείχε ως νέος αξιωματικός στη Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922). Στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940, ως διοικητής του II/5 Τάγματος στο Ύψωμα 731, ηγήθηκε της ιστορικής άμυνας, σε μια μονάδα που ενίσχυσαν μαχητές και έφεδροι από τη Μακεδονία και προσφυγικούς πληθυσμούς.
2. Μετά τη Γενοκτονία και τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι Αρμένιοι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα στερούνταν τουρκικής υπηκοότητας και δεν είχαν ακόμα ελληνική, διαθέτοντας συνήθως τα διεθνώς αναγνωρισμένα «Διαβατήρια Νάνσεν» για απάτριδες (stateless) υπό την αιγίδα της Κοινωνίας των Εθνών. Ως εκ τούτου, δεν είχαν νομική υποχρέωση στράτευσης, γεγονός που καθιστά την εθελοντική τους συμμετοχή στον Ελληνικό Στρατό το 1940 εξαιρετικά τιμητική.
| ΠΗΓΕΣ |
