Κόκκινα δάνεια: Τι αλλάζει για τους δανειολήπτες και τους servicers

Ένα νέο πλαίσιο για τη διαχείριση των καθυστερούμενων οφειλών προωθεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επιδιώκοντας να βάλει «φρένο» στις υπερβολικές επιβαρύνσεις από τόκους, να επιταχύνει τις διμερείς ρυθμίσεις και να θέσει αυστηρά όρια στη δραστηριότητα τραπεζών, funds και εταιρειών διαχείρισης (servicers).

Το σχετικό νομοσχέδιο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 22 Οκτωβρίου.

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους Θεώνη Αλαμπάση, στόχος της παρέμβασης είναι η μείωση της αβεβαιότητας για τους δανειολήπτες, η αύξηση της ευθύνης των πιστωτών και η δημιουργία ενός συστήματος ρύθμισης χρέους με κανόνες και ουσιαστικές λύσεις.

Πλαφόν στις οφειλές και αυτόματος επανυπολογισμός

Κεντρικός πυλώνας των ρυθμίσεων είναι η θεσμοθέτηση ανώτατου ορίου συνολικής τοκοφορίας για κάθε είδος δανείου (καταναλωτικά, στεγαστικά, επιχειρηματικά), ανεξάρτητα από το αν έχουν μεταβιβαστεί, τιτλοποιηθεί ή περιέλθει σε servicers. Το νομοσχέδιο προβλέπει:

• Όριο απαιτήσεων: Η συνολική απαίτηση δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το τριπλάσιο του αρχικού ληφθέντος κεφαλαίου.
• Ειδική μέριμνα για αγρότες: Για τις παλαιές οφειλές των αγροτών, το ανώτατο όριο ορίζεται στο διπλάσιο του κεφαλαίου.
• Δάνεια προ του 1990: Εάν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για το αρχικό κεφάλαιο, η οφειλή περιορίζεται στο 150% του ποσού όπως είχε διαμορφωθεί στην τελευταία ρύθμιση πριν από το 1990.
• Αλληλόχρεοι λογαριασμοί: Το όριο υπολογίζεται επί του ποσού της οφειλής κατά την τελευταία εκταμίευση.

Στην πράξη, ο οφειλέτης απαλλάσσεται από το υπερβάλλον ποσό που προέρχεται από τόκους υπερημερίας, κεφαλαιοποιημένους τόκους και λοιπές χρεώσεις. Για παράδειγμα, σε δάνειο 100.000 ευρώ που έχει φτάσει τις 500.000 ευρώ, η απαίτηση περιορίζεται στις 300.000 ευρώ (ή στις 200.000 ευρώ για αγρότες). Τυχόν προγενέστερες καταβολές λαμβάνονται υπόψη στον επανυπολογισμό, χωρίς ωστόσο να προβλέπεται επιστροφή ήδη καταβληθέντων χρημάτων.

Ο επανυπολογισμός θα γίνει αυτοδίκαια και υποχρεωτικά από τους πιστωτές εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου, χωρίς να απαιτείται αίτηση από τον δανειολήπτη.

Επιπτώσεις στους πλειστηριασμούς

Η αναπροσαρμογή των οφειλών επηρεάζει άμεσα και τις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης:

• Οποιοσδήποτε πλειστηριασμός ή κατάσχεση μπορεί να συνεχιστεί μόνο για το αναπροσαρμοσμένο ποσό που προκύπτει μετά τον επανυπολογισμό.
• Οι διαχειριστές απαιτήσεων υποχρεούνται να γνωστοποιήσουν το νέο ποσό και να περιορίσουν ανάλογα τις πράξεις εκτέλεσης.
• Σε περίπτωση ολοκλήρωσης πλειστηριασμού, το τυχόν υπόλοιπο του τιμήματος που υπερκαλύπτει τη μειωμένη απαίτηση αποδίδεται στον οφειλέτη.

Αυστηροί κανόνες και προθεσμίες για τους servicers

Παράλληλα, θεσπίζονται δεσμευτικοί κανόνες για τις διμερείς διαπραγματεύσεις:

• Με την υποβολή πλήρους φακέλου από τον οφειλέτη, ο πιστωτής οφείλει να υποβάλει βιώσιμη, τεκμηριωμένη πρόταση (με έως δύο εναλλακτικές λύσεις) ή αιτιολογημένη απόρριψη εντός τριών μηνών. Ο οφειλέτης έχει έναν μήνα να απαντήσει, ενώ η διαδικασία πρέπει να ολοκληρώνεται εντός έξι μηνών.
• Τρεις μήνες πριν από τη διενέργεια πλειστηριασμού, ο πιστωτής υποχρεούται να υποβάλει κατάλληλη και βιώσιμη πρόταση ρύθμισης.
• Η προκαταβολή για τη σύναψη διμερούς ρύθμισης περιορίζεται στο 15% της οφειλής (με δυνατότητα χαμηλότερου ποσοστού βάσει κοινωνικών ή οικονομικών κριτηρίων).
• Αν ο πιστωτής υπερβεί την τρίμηνη προθεσμία απάντησης, καταγράφεται αυτοδίκαια παράβαση, ενημερώνεται η Τράπεζα της Ελλάδος και αναστέλλονται ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση τόκων.

Προστασία συνεπών οφειλετών και διαφάνεια

Όσο ο δανειολήπτης τηρεί τη ρύθμισή του, απαγορεύεται κάθε καταγγελία σύμβασης ή πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης. Σε περίπτωση παραβίασης από τον διαχειριστή, οι πράξεις είναι άκυρες, πιστώνεται στον οφειλέτη ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις, η ρύθμιση παρατείνεται αντίστοιχα, ενώ προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα έως 500.000 ευρώ.

Οι οφειλέτες αποκτούν το δικαίωμα να λαμβάνουν δωρεάν, εντός 45 ημερών, αναλυτική εικόνα της οφειλής τους (ιστορικό πληρωμών, επιτόκια, χρεώσεις κ.ά.). Αν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, ο εκτοκισμός αναστέλλεται.

Από τις αρχές του 2027 (τρεις μήνες μετά την ψήφιση του νόμου), οι εταιρείες διαχείρισης θα υποχρεούνται σε ετήσια δημοσιοποίηση των οικονομικών τους στοιχείων, των δεικτών απόδοσης και των στοιχείων χειρισμού παραπόνων.