Ο θάνατος της 28χρονης εργαζόμενης σε εργαστήριο έρευνας για την πανώλη στη Σιβηρία κινητοποίησε τις ρωσικές υγειονομικές Αρχές, οδήγησε στην προληπτική καραντίνα περίπου 200 ανθρώπων και προκάλεσε διεθνές ενδιαφέρον.
Έξι ημέρες αργότερα, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: τι προκάλεσε την πνευμονία από την οποία πέθανε η γυναίκα;
Η Ντάρια Σιπίλοβα, τεχνικός εργαστηρίου στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Καταπολέμησης της Πανώλης Σιβηρίας και Άπω Ανατολής του Ιρκούτσκ, νόσησε και πέθανε στις 2 Οκτωβρίου, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες.
Οι ρωσικές Αρχές δεν συνδέουν το θάνατό της με το αντικείμενο της εργασίας της. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι πέθανε από πανώλη, παρότι ένας περιφερειακός κυβερνήτης είχε αρχικά δηλώσει ότι «πιθανό» να συνέβη αυτό.
Στο μεταξύ, οι ανεπιβεβαίωτες εκδοχές που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εντείνει τις ανησυχίες για τη δημόσια υγεία.
Η καραντίνα και τα αποτελέσματα των εξετάσεων
Μετά το θάνατο της Σιπίλοβα, οι Αρχές έθεσαν άμεσα σε εφαρμογή προληπτικά αντιεπιδημιακά μέτρα. Ανακοίνωσαν ότι πέθανε από «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας» και έθεσαν σε καραντίνα όσους είχαν έρθει σε επαφή μαζί της.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις τους, το 90% όσων τέθηκαν σε καραντίνα έχει αποδεσμευτεί, έπειτα από σχεδόν 5.000 εργαστηριακές εξετάσεις, χωρίς να εντοπιστεί κρούσμα πανώλης μεταξύ των επαφών της.
Η ρωσική Αρχή δημόσιας υγείας, Rospotrebnadzor, ανέφερε επίσης ότι η Σιπίλοβα ήταν εμβολιασμένη και υποστήριξε ότι «είχε ανοσία απέναντι στις επικίνδυνες λοιμώξεις τις οποίες μελετούσε».
Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, ανακοίνωσε ακόμα ότι δεν υπάρχει κίνδυνος να ξεσπάσει επιδημία και ότι τα προληπτικά μέτρα χαλαρώνουν.
Σε νεότερη ανακοίνωση, την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, διέψευσε τις αναφορές για δεύτερο άτομο που νόσησε έπειτα από επαφή με τη Σιπίλοβα. Δήλωσε ότι ολοκληρώθηκαν οι έλεγχοι όλων των επαφών της και ότι οι σχεδόν 5.000 εξετάσεις δεν εντόπισαν επικίνδυνους παθογόνους μικροοργανισμούς.
Τι παραμένει άγνωστο και ποιες εκδοχές κυκλοφορούν
Η Rospotrebnadzor δεν έχει ανακοινώσει ποιο παθογόνο προκάλεσε την πνευμονία της 28χρονης ή πώς εκείνη μολύνθηκε.
Η πνευμονία είναι λοίμωξη των πνευμόνων που μπορεί να έχει διαφορετικά αίτια. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η πανώλη, άλλες βακτηριακές λοιμώξεις και ιογενείς νόσοι του αναπνευστικού, όπως η γρίπη και η Covid-19. Επομένως, η αναφορά σε πνευμονία δεν προσδιορίζει από μόνη της την ασθένεια που προκάλεσε το θάνατο.
Μία από τις εκδοχές που διαδόθηκαν στο διαδίκτυο υποστηρίζει ότι η Σιπίλοβα έσπασε έναν δοκιμαστικό σωλήνα με ζωντανά βακτήρια που προκαλούν πνευμονική πανώλη. Η ρωσική αρχή δημόσιας υγείας απορρίπτει αυτή την εκδοχή.
Άλλες ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αναφέρουν ότι αρρώστησε μετά από ταξίδι στην Ταϊλάνδη ή στη Μολδαβία, ενώ μια τρίτη εκδοχή συνδέει τη νόσησή της με επίσκεψη σε περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Μογγολία.
Ο ΠΟΥ ζητά περισσότερα στοιχεία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ζητήσει πρόσθετες πληροφορίες από τη Ρωσία για την υπόθεση.
Στις 7 Οκτωβρίου, διευκρίνισε ότι χρειάζεται αναλυτικά στοιχεία για τις εξετάσεις της γυναίκας και των επαφών της, για τους λόγους που οδήγησαν στη λήψη των υγειονομικών μέτρων και για την κατάσταση της υγείας όσων παρακολουθούνται. Ζήτησε επίσης να επαληθευτούν δημοσιεύματα για δεύτερη εργαζόμενη με πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας.
Ο οργανισμός έχει προσφέρει τεχνική υποστήριξη για την πανώλη και την ασφάλεια των εργαστηρίων, επισημαίνοντας ότι δεν διαθέτει ακόμη πλήρη εικόνα ώστε να πραγματοποιήσει ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου.
Περισσότερες πληροφορίες έχουν ζητήσει και οι ΗΠΑ. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη ότι εκτιμά πως η Μόσχα έχει την κατάσταση υπό έλεγχο και ότι οι ΗΠΑ δεν θεωρούν πως ο θάνατος της Σιπίλοβα προκλήθηκε από βιολογικό όπλο – άλλη μία θεωρία που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Παράλληλα, το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν ανακοίνωσαν ότι ενισχύουν τα προληπτικά μέτρα στα σύνορά τους, για την επιτήρηση πιθανής εξάπλωσης μολυσματικών νόσων.
Η Ρωσία είναι πλήρες μέλος του ΠΟΥ, ο οποίος διατηρεί αντιπροσωπεία στη Μόσχα.
Το ινστιτούτο του Ιρκούτσκ
Το Ερευνητικό Ινστιτούτο Καταπολέμησης της Πανώλης του Ιρκούτσκ, αρμόδιο για τη Σιβηρία και την Άπω Ανατολή, ιδρύθηκε το 1934, με σκοπό τον έλεγχο των επιδημιών πανώλης.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του, ο επιστήμονας που το ίδρυσε συνέβαλε στην αντιμετώπιση επιδημιών στη Σιβηρία, τη Μογγολία και την Κίνα. Στη συνέχεια, το ερευνητικό του αντικείμενο επεκτάθηκε και σε άλλες επικίνδυνες ασθένειες, όπως η χολέρα και ο άνθρακας.
Τι είναι η πανώλη και πώς μεταδίδεται
Η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, το οποίο κυκλοφορεί κυρίως μεταξύ μικρών ζώων και των ψύλλων τους, αλλά μπορεί να προσβάλει και τον άνθρωπο.
Στις ιστορικές πανδημίες της νόσου περιλαμβάνεται ο «Μαύρος Θάνατος», που στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 50 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα.
Η μετάδοση μεταξύ ζώων και ανθρώπων γίνεται μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων ψύλλων, της επαφής με μολυσμένους ιστούς ή υλικά και της εισπνοής μολυσμένων αναπνευστικών σταγονιδίων. Σπανιότερα, μπορεί να συμβεί μέσω της κατάποσης μολυσματικών υλικών.
Χωρίς θεραπεία, η θνητότητα κυμαίνεται από 30% έως 100%, ανάλογα με τη μορφή της νόσου. Εφόσον διαγνωστεί έγκαιρα, η πανώλη μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά.
Οι τρεις μορφές και τα συμπτώματα
Η πανώλη εμφανίζεται σε τρεις βασικές μορφές, που προσβάλλουν διαφορετικά μέρη του σώματος.
Η πνευμονική πανώλη είναι η πιο μεταδοτική και μία από τις λιγότερο συχνές μορφές. Προσβάλλει τους πνεύμονες και προκαλεί βήχα, με τον οποίο αποβάλλονται μολυσματικά σταγονίδια στον αέρα. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η βουβωνική πανώλη είναι η συχνότερη μορφή. Εκδηλώνεται κυρίως έπειτα από τσίμπημα μολυσμένου ψύλλου και προκαλεί διόγκωση των λεμφαδένων, τους λεγόμενους «βουβώνες».
Η σηψαιμική πανώλη εμφανίζεται όταν τα βακτήρια πολλαπλασιάζονται στο αίμα. Η συγκεκριμένη μορφή δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Μία μορφή της νόσου μπορεί να εξελιχθεί σε άλλη, καθώς η λοίμωξη εξαπλώνεται στον οργανισμό.
Τα αρχικά συμπτώματα συνήθως μοιάζουν με εκείνα της γρίπης και εμφανίζονται έπειτα από περίοδο επώασης μίας έως επτά ημερών: πυρετός, ρίγη, πονοκέφαλος, πόνοι στο σώμα, αδυναμία, εμετός και ναυτία. Στην πνευμονική μορφή, η επώαση μπορεί να είναι συντομότερη.
Πόσο συχνή είναι σήμερα
Η πανώλη παραμένει ενδημική σε πολλές αφρικανικές χώρες, σε περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, στην Αμερική και στην Ασία. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τα περισσότερα κρούσματα σε ανθρώπους την τελευταία εξαετία αναφέρθηκαν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και στη Μαδαγασκάρη.
Ενδημική είναι και στη Σιβηρία, όπου το Yersinia pestis εντοπίζεται σε μικρά άγρια θηλαστικά και στους ψύλλους τους. Οι λοιμώξεις ανθρώπων στη Ρωσία είναι, ωστόσο, σπάνιες.
Σύμφωνα με το Reuters, στη Σιβηρία εκδηλώθηκε και το πρώτο γνωστό προϊστορικό ξέσπασμα της νόσου στον άνθρωπο.
Γιατί η υπόθεση προκαλεί τόσο μεγάλη ανησυχία
Η πανδημία της Covid-19 αύξησε τις ανησυχίες για την εμφάνιση νέων θανατηφόρων ασθενειών. Αναφορές για συρροές κρουσμάτων άγνωστης αιτιολογίας ή για πιθανά εργαστηριακά ατυχήματα μπορούν πλέον να προκαλέσουν πανικό στο διαδίκτυο, πριν ακόμη αποσαφηνιστούν τα πραγματικά δεδομένα.
Οι περισσότεροι επιστήμονες θεωρούν ότι ο κορoνοϊός που προκάλεσε την Covid-19 προήλθε από ζώα, ενώ ορισμένοι έχουν διατυπώσει την υπόθεση διαρροής από εργαστήριο. Η συζήτηση αυτή έχει ενισχύσει το ενδιαφέρον για περιστατικά όπως εκείνο στο Ιρκούτσκ.
Οι ειδικοί δημόσιας υγείας συστήνουν προσεκτική αξιολόγηση των πληροφοριών.
