Ο θάνατος της Έλσας Γαλανίδου-Μπαλφούσια, πριν από λίγες ημέρες, αφήνει πίσω του ένα εκτεταμένο έργο που συνδέθηκε για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες με την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών και με τη συστηματική καταγραφή της ιστορίας, της λαογραφίας και του πολιτισμού του ελληνισμού του Πόντου.
Από το 1980, όταν άρχισε να διακονεί το έργο της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, η παρουσία της συνδέθηκε με σειρά μελετών, καταγραφών και εκδόσεων που βρίσκονται σήμερα καταγεγραμμένες στις σελίδες του «Αρχείου Πόντου», στα Παραρτήματα του περιοδικού και στα «Ποντιακά Παράφυλλα».
Ο πρόεδρος Χρήστος Γαλανίδης, αδελφός της εκλιπούσης, και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών εξέφρασαν τις θερμές ευχαριστίες τους για τη συγκινητική συμμετοχή ποντιακών συλλόγων, φορέων, μελών και φίλων της Ε.Π.Μ. στο πένθος για την απώλειά της. Στην ανακοίνωσή τους αναφέρουν ότι η Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια «διακόνησε το έργο της Ε.Π.Μ. από το 1980 με αγάπη, συνέπεια και υπευθυνότητα».
Η έκταση της συμβολής της αποτυπώνεται στις ίδιες τις εκδόσεις στις οποίες εργάστηκε. Ήδη στον 41ο τόμο του «Αρχείου Πόντου», που κυκλοφόρησε το 1987 και αριθμεί 468 σελίδες, περιλαμβάνεται η εργασία της «Συμβολή στη βιβλιογραφία της ιστορίας των Ελλήνων του Πόντου (1908-1922)».
Η συγκεκριμένη εργασία αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ενασχόλησής της με την τεκμηρίωση της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού, καθώς καταγράφει τη βιβλιογραφική παραγωγή που αφορά μια κρίσιμη περίοδο, από την έναρξη του 20ού αιώνα έως τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Στον 47ο τόμο του «Αρχείου Πόντου», των ετών 1996-1997, η Γαλανίδου-Μπαλφούσια συνεργάζεται με τον Σίμο Λιανίδη στη «Συλλογή λαογραφικού υλικού», σε μια έκδοση 399 σελίδων.
Η καταγραφή και διάσωση του λαογραφικού υλικού αποτέλεσε σταθερό πεδίο του έργου της. Στον 53ο τόμο του «Αρχείου Πόντου», το 2011, περιλαμβάνεται η «Συλλογή λαογραφικού υλικού (14-07-1967)», ενώ στον 55ο τόμο, του 2015, δημοσιεύεται η «Συλλογή λαογραφικού υλικού (14-07-1967). Απομαγνητοφώνηση – καταγραφή». Ο συγκεκριμένος τόμος αριθμεί 482 σελίδες και ανατυπώθηκε το 2024.
Η ίδια θεματική συνεχίζεται και στον 60ό τόμο του «Αρχείου Πόντου», το 2020, ο οποίος ήταν αφιερωμένος σε ημερίδες και σημαντικές προσωπικότητες της ποντιακής ιστορίας. Εκεί περιλαμβάνεται η εργασία της «Από τη συλλογή λαογραφικού υλικού του Σίμου Λιανίδη (14-7-1967)».
Η παρουσία της στο «Αρχείον Πόντου» δεν περιορίστηκε στη λαογραφία. Στον 62ο τόμο, που εκδόθηκε το 2022 και αφιερώθηκε στη μνήμη του Χρήστου Σαμουηλίδη, η Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια υπογράφει το κείμενο «Χρήστος Σαμουηλίδης. Ένας «μειζότερος» έφυγε από κοντά μας», το οποίο περιλαμβάνεται στην ενότητα «Χρονικά – Επέτειοι – Νεκρολογίες».
Στον 64ο τόμο, που κυκλοφόρησε το 2024 και αφιερώθηκε στη μνήμη της Άννας Θεοφυλάκτου, δημοσιεύεται ακόμη μία εργασία της, με τίτλο «Τα σχολεία στον Πόντο (επιλογή μαθητών, γραφική ύλη, ποινές)». Μέσα από το συγκεκριμένο θέμα, η έρευνά της στρέφεται σε μια ακόμη πλευρά της ζωής των Ελλήνων του Πόντου, την εκπαίδευση και την καθημερινότητα των μαθητών.
Το συγγραφικό της έργο εκτείνεται και πέρα από τους τόμους του «Αρχείου Πόντου». Στα Β΄ Παραρτήματα του περιοδικού περιλαμβάνεται το βιβλίο της «Ποντιακή Λαογραφία, Οι 4 εποχές και οι μήνες τους», που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1999 σε 432 σελίδες και επανεκδόθηκε το 2019.
Στην ίδια σειρά εκδόθηκε το 2015 το έργο «Εις μνήμην – Ξεχωριστές προσωπικότητες του ποντιακού ελληνισμού που γνώρισα», έκτασης 314 σελίδων. Πρόκειται για μια ακόμη πλευρά της δουλειάς της, μέσα από την οποία κατέγραψε πρόσωπα του ποντιακού ελληνισμού που γνώρισε και συνδέθηκαν με τη δική της πορεία.
Σημαντική είναι και η συμμετοχή της στη σειρά «Ποντιακά Παράφυλλα». Στο τέταρτο τεύχος της σειράς περιλαμβάνεται το έργο του Γεωργίου Ι. Ζερζελίδη «Το Καλαντόνερον, Η Σωνίτσα, Το Ψωμίν», με απόδοση στη νεοελληνική από τον Χριστόφορο Χριστοφορίδη και την Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια. Η έκδοση κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 2021 και ανατυπώθηκε το 2023, σε 493 σελίδες.
Το σύνολο αυτών των εργασιών αποτυπώνει διαφορετικές πλευρές της ίδιας προσπάθειας: να συγκεντρωθεί, να καταγραφεί και να διασωθεί υλικό που αφορά τον Πόντο και τους ανθρώπους του. Η ιστορική βιβλιογραφία, η λαογραφία, η προφορική παράδοση, η εκπαίδευση, οι προσωπικότητες και πτυχές της καθημερινής ζωής του ποντιακού ελληνισμού συναντώνται στο έργο της.
Η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, αποχαιρετώντας την, σημειώνει ότι το συγγραφικό της έργο αποτελεί «αξιόλογη συμβολή στη μελέτη του πολιτισμού του ελληνισμού του Πόντου» και εκφράζει την προσδοκία και την ευχή «να φανούμε αντάξιοι της προσφοράς της».
Η παρακαταθήκη της Έλσας Γαλανίδου-Μπαλφούσια βρίσκεται πλέον στις σελίδες αυτών των εκδόσεων: στις βιβλιογραφικές αναφορές για την ιστορία του Πόντου, στις καταγραφές λαογραφικού υλικού, στις μαρτυρίες και τις πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, στα σχολεία και στις προσωπικότητες που κατέγραψε.
Δεν πρόκειται μόνο για έναν κατάλογο δημοσιεύσεων. Είναι ένα σώμα εργασίας που δημιουργήθηκε μέσα από δεκαετίες ενασχόλησης με τον ποντιακό ελληνισμό και αποτελεί μέρος της παρακαταθήκης της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών για όσους θα συνεχίσουν να μελετούν την ιστορία και τον πολιτισμό του Πόντου.
