Την 1η Νοεμβρίου 1922, στη Μερζιφούντα της Μικράς Ασίας, η αρμενική οικογένεια Ντιλντιλιάν είχε μόλις 24 ώρες για να φύγει. Ο Τσολάκ και ο Αράμ, επίσημοι φωτογράφοι του Κολεγίου Ανατόλια για σχεδόν τρεις δεκαετίες, πήραν μαζί τους φωτογραφίες, γυάλινα αρνητικά και μηχανές. Επιβιβάστηκαν στο S.S. Belgravia με προορισμό τον Πειραιά, μαζί με χιλιάδες πρόσφυγες και περίπου 2.500 ορφανά παιδιά.

Πάνω από έναν αιώνα αργότερα, στις λήψεις που διασώθηκαν βλέπει κανείς τους μαθητές, τους καθηγητές και τις σχολικές γιορτές του Ανατόλια στη Μερζιφούντα.
Μέρος αυτής της φωτογραφικής κληρονομιάς φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη Bissell, που στεγάζει τα Ιστορικά Αρχεία του Κολεγίου Ανατόλια στη Θεσσαλονίκη, όπου μεταφέρθηκε το σχολείο το 1924.
Οι φωτογραφίες της Μερζιφούντας στο ψηφιακό αρχείο
Η ιστορική φωτογραφική συλλογή του Ανατόλια έχει ψηφιοποιηθεί και είναι διαθέσιμη μέσω του Internet Archive. Εκεί μπορεί κανείς να αναζητήσει στιγμιότυπα από τη ζωή του Κολλεγίου, που ιδρύθηκε το 1886. Έχουν ψηφιοποιηθεί και οι σχολικές επετηρίδες, χάρη στη δωρεά της αποφοίτου Ελένης Αμπατζή.
Το αρχείο διέθεσε λήψεις από τα χρόνια της Μερζιφούντας για την έκθεση «Η φωτογραφική Οδύσσεια της οικογένειας Ντιλντιλιάν: από την Ανατολία στη Δύση», που παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2023 στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, στο πλαίσιο της Thessaloniki Photobiennale.
Ο επιμελητής της, Armen T. Marsoobian, εγγονός του ιδρυτή της οικογενειακής φωτογραφικής επιχείρησης, μίλησε τότε στους μαθητές του Κολλεγίου για την ιστορική αξία των φωτογραφιών.
Ένα Ευαγγέλιο του 17ου αιώνα και οι κατάλογοι των μαθητών
Στις συλλογές της Bissell φυλάσσονται ένα αρμενικό χειρόγραφο Ευαγγελίου του 17ου αιώνα, βιβλία από την παλιά βιβλιοθήκη της Μερζιφούντας, μαθητολόγια, τεύχη του Missionary Herald, έγγραφα του Συμβουλίου Επιτρόπων για Ξένες Ιεραποστολές και μικροφίλμ του Εβραϊκού Αρχείου.

Στις ειδικές συλλογές ανήκουν επίσης το αρχείο του γιατρού και συγγραφέα Περικλή Σφυρίδη, αποφοίτου του Ανατόλια, και η συλλογή του για τη λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης. Η επετειακή έκδοση Future Cometh αφηγείται την ιστορία του Κολλεγίου στην πόλη, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη μετεγκατάστασή του.
Το υλικό είναι διαθέσιμο και σε εξωτερικούς ερευνητές που μελετούν τη Μικρά Ασία, τη δράση των Αμερικανών ιεραποστόλων, την τοπική ιστορία και την ιστορία της εκπαίδευσης. Οι μαθητές και οι φοιτητές του Ανατόλια δουλεύουν επίσης με τα πρωτότυπα τεκμήρια, μαθαίνοντας πώς να τεκμηριώνουν μια ιστορική αφήγηση.
Η Βιβλιοθήκη Bissell σήμερα
Η βιβλιοθήκη λειτουργεί από το 2002, χάρη στη δωρεά του George S. Bissell και με χρηματοδότηση μέρους του έργου από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Είναι ανοιχτή και στο κοινό της Θεσσαλονίκης για μελέτη και πολιτιστικές δράσεις.
Το 2025 υποδέχθηκε 194.905 επισκέπτες και φιλοξένησε 100 εκδηλώσεις.
Στα σημερινά εκπαιδευτικά της προγράμματα οι φοιτητές μαθαίνουν να αξιολογούν και να διασταυρώνουν πληροφορίες, καθώς οι ψηφιακές πηγές και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η έρευνα.

«Μέσω των αρχείων, ένα ίδρυμα μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τον ίδιο του τον εαυτό, την αποστολή του, τους παράγοντες που συνέβαλαν στην εξέλιξή του και να σχεδιάσει το μέλλον του», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Εύη Τραμαντζά, διευθύντρια Βιβλιοθηκών και Αρχείου του Ανατόλια.

















