Όσοι δεν έχουν δικαίωμα να παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά δεν μπορούν να επιστρέψουν άμεσα στη χώρα καταγωγής τους, ενδέχεται στο μέλλον να μεταφέρονται σε ειδικά κέντρα στην Αφρική. Αυτός είναι ο πυρήνας των λεγόμενων return hubs, ενός σχεδίου που προωθούν πέντε ευρωπαϊκές χώρες και το οποίο θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά την πολιτική επιστροφών της ΕΕ.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της γερμανικής Bild, η Ελλάδα πιέζει για την επιτάχυνση των διαδικασιών, έχοντας στο πλευρό της τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ολλανδία και τη Δανία.
Οι πέντε χώρες επιδιώκουν συμφωνίες με κράτη εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε άνθρωποι που πρέπει να εγκαταλείψουν ευρωπαϊκό έδαφος να μεταφέρονται σε κέντρα επιστροφών μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες απομάκρυνσής τους.
Γιατί πιέζει η Ελλάδα
Το ενδιαφέρον της Αθήνας συνδέεται άμεσα με την αυξημένη μεταναστευτική πίεση στα νότια σύνορα της χώρας και κυρίως στην Κρήτη.
Κατά τα στοιχεία που επικαλείται η Bild, μέσα στο 2026 έφτασαν στην Ελλάδα διά θαλάσσης περίπου 24.500 μετανάστες, έναντι 19.800 στην Ιταλία και 15.200 στην Ισπανία. Μόνο στην Κρήτη έχουν καταγραφεί περίπου 13.000 αφίξεις.
Το γερμανικό δημοσίευμα αναφέρει ότι μεγάλο μέρος των αφιχθέντων προέρχεται από το Μπανγκλαντές, ενώ υποστηρίζει ότι, μετά την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για το άσυλο, οι πιθανότητες να λάβουν διεθνή προστασία είναι περιορισμένες.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες της εφημερίδας από ελληνικές κυβερνητικές πηγές, έχουν ήδη ταυτοποιηθεί δεκάδες άτομα που πρέπει να εγκαταλείψουν την Ελλάδα και την ΕΕ. Συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη και με την κυβέρνηση του Μπανγκλαντές για τη δυνατότητα απευθείας επιστροφών.
Ρουάντα και Ουγκάντα στο προσκήνιο
Ως πιθανότεροι εταίροι για τη δημιουργία των πρώτων return hubs εμφανίζονται η Ρουάντα και η Ουγκάντα, χωρίς ωστόσο να έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής οριστική συμφωνία.
Κατά τον σχεδιασμό που περιγράφει η Bild, προτεραιότητα στις απομακρύνσεις αναμένεται να δοθεί σε άγαμους άνδρες των οποίων το αίτημα ασύλου έχει απορριφθεί και οι οποίοι είναι υποχρεωμένοι να εγκαταλείψουν την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στόχος των πέντε χωρών είναι οι πρώτες συμφωνίες με αφρικανικά κράτη να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026, ώστε το νέο σύστημα να αρχίσει να εφαρμόζεται το αργότερο κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η Ελλάδα θα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Το δύσκολο νομικό τεστ
Το σχέδιο, πάντως, δεν εξαρτάται μόνο από πολιτικές αποφάσεις και διακρατικές συμφωνίες. Τα return hubs αναμένεται να περάσουν και από αυστηρό δικαστικό έλεγχο, καθώς πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι χώρες υποδοχής είναι ασφαλείς και ότι προστατεύονται τα δικαιώματα όσων μεταφέρονται εκεί.
Η Bild εκτιμά –χωρίς αυτό να αποτελεί δεδομένο– ότι η ελληνική Δικαιοσύνη ενδέχεται να αντιμετωπίσει τις σχετικές συμφωνίες με μικρότερη επιφυλακτικότητα από τα δικαστήρια της Γερμανίας, της Ολλανδίας ή της Δανίας.
Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση έχει πλέον περάσει από τη θεωρία στον πρακτικό σχεδιασμό. Το εάν, όμως, τα κέντρα επιστροφών εκτός Ευρώπης θα λειτουργήσουν πράγματι από το 2027 θα κριθεί από τις συμφωνίες με τις αφρικανικές χώρες, τις νομικές εγγυήσεις και τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών δικαστηρίων.
