Πολύ πριν η Τραπεζούντα γίνει η ξακουστή πόλη του Εύξεινου Πόντου, ομάδες κυνηγών και τροφοσυλλεκτών άναβαν φωτιές, κατασκεύαζαν τα εργαλεία τους και φορούσαν μικρά κοσμήματα σε ένα ορεινό σπήλαιο της περιοχής.
Τα ίχνη τους ήρθαν στο φως στο σπήλαιο Κοσκάρλι, περίπου 40 χιλιόμετρα νότια της Τραπεζούντας.
Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 10 Αυγούστου 2026 στην επιθεώρηση Antiquity του Cambridge University Press, η ανθρώπινη παρουσία στη θέση χρονολογείται περίπου από το 12.900 έως το 12.000 π.Χ.
Πρόκειται για την πρώτη συστηματικά ερευνημένη επιπαλαιολιθική θέση στον ανατολικό Εύξεινο Πόντο, η οποία ανοίγει ένα νέο παράθυρο στην προϊστορία μιας περιοχής που μέχρι σήμερα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη.
Ένα σπήλαιο στα βουνά της Τραπεζούντας
Το Κοσκάρλι βρίσκεται στην κοιλάδα Σογκιουτλού, σε υψόμετρο περίπου 1.030 μέτρων, και υψώνεται 24 μέτρα πάνω από το ομώνυμο ρέμα. Εντοπίστηκε το 2019, ενώ οι πρώτες συστηματικές ανασκαφικές εργασίες άρχισαν το 2024, υπό τη διεύθυνση του Μουσείου Τραπεζούντας και του Τεχνικού Πανεπιστημίου Καραντενίζ.
Κατά την πρώτη ανασκαφική περίοδο οι αρχαιολόγοι ερεύνησαν το εσωτερικό του σπηλαίου, μια πλαϊνή περιοχή στα ανατολικά και τμήματα κοντά στην είσοδο που είχαν διαταραχθεί από παράνομες ανασκαφές.
Στο κύριο σκάμμα, έκτασης 16 τετραγωνικών μέτρων, εντοπίστηκε κάτω από ένα ανακατεμένο επιφανειακό στρώμα μια άθικτη επιπαλαιολιθική επίχωση, πάχους από 20 έως 40 εκατοστά.
Η φωτιά που έκαιγε πριν από σχεδόν 15.000 χρόνια
Μέσα στο αδιατάρακτο στρώμα βρέθηκαν λεπτή στάχτη, κάρβουνο, καμένο χώμα και πυριτόλιθοι αλλοιωμένοι από υψηλή θερμοκρασία. Όλα δείχνουν ότι στο σημείο υπήρχε εστία φωτιάς, γύρω από την οποία συγκεντρώνονταν οι προϊστορικοί κάτοικοι του σπηλαίου.
Η χρονολόγηση δειγμάτων άνθρακα και οστών με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα τοποθέτησε τη συγκεκριμένη ανθρώπινη παρουσία στα τέλη της 13ης χιλιετίας π.Χ.
Η ανακάλυψη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέχρι σήμερα η έρευνα για την Επιπαλαιολιθική περίοδο στη Μικρά Ασία ήταν συγκεντρωμένη κυρίως στις νοτιότερες περιοχές. Το Κοσκάρλι αποτελεί πλέον ένα πολύτιμο σημείο αναφοράς για την παρουσία κυνηγών και τροφοσυλλεκτών στις ακτές και τα ορεινά του ανατολικού Εύξεινου Πόντου.
Εργαλεία, αιχμές και προϊστορικά κοσμήματα
Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνονται εργαλεία και λεπίδες από κόκκινο, πράσινο και κίτρινο πυριτόλιθο, καθώς και αντικείμενα από οψιανό και δακιτικό πέτρωμα.
Οι αρχαιολόγοι αναγνώρισαν ξέστρα, αιχμές, μικρές λεπίδες, διατρητικά εργαλεία και χαρακτηριστικά ημισεληνοειδή μικροεργαλεία. Η παρουσία πυρήνων πέτρας και άφθονων υπολειμμάτων κατεργασίας δείχνει ότι πολλά από αυτά κατασκευάζονταν μέσα στο ίδιο το σπήλαιο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο μικρά αντικείμενα που μαρτυρούν ότι η προσωπική εμφάνιση και ο στολισμός απασχολούσαν ήδη τους ανθρώπους της εποχής: ένα αυλακωτό κόσμημα από κέρατο ζώου και ένα τρυπημένο δόντι επίσης από ζώο, το οποίο πιθανότατα φοριόταν ως περίαπτο.
Βρέθηκαν επίσης οστά ζώων και κελύφη μαλακίων, τα οποία πρόκειται να εξεταστούν σε επόμενη φάση, προκειμένου να αποκαλυφθούν περισσότερα για τη διατροφή και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που χρησιμοποίησαν το σπήλαιο.
Σταυροδρόμι ανάμεσα στη Μικρά Ασία και τον Καύκασο
Η τεχνολογία των λίθινων εργαλείων παρουσιάζει ομοιότητες με ευρήματα από άλλες θέσεις της Μικράς Ασίας, της Εγγύς Ανατολής και του Καυκάσου. Το γεγονός αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η περιοχή της Τραπεζούντας αποτελούσε ήδη από την προϊστορική εποχή σημείο επικοινωνίας και μετακίνησης ανθρώπων και τεχνογνωσίας.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, το Κοσκάρλι βρίσκεται σε ένα γεωγραφικά στρατηγικό πέρασμα ανάμεσα στη Μικρά Ασία και τον Καύκασο. Η συνέχιση των ανασκαφών αναμένεται να προσφέρει νέα στοιχεία για τον τρόπο ζωής, τις μετακινήσεις και την προσαρμογή των ανθρώπινων ομάδων στις μεγάλες περιβαλλοντικές αλλαγές που συνόδευσαν το τέλος της εποχής των παγετώνων.
