Ένας φτερωτός ταύρος με ανθρώπινο πρόσωπο, ύψους περίπου 4,3 μέτρων, στέκεται κάτω από την Ακρόπολη. Είναι ο Λαμάσσου της Νινευή, ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του αρχαίου ασσυριακού πολιτισμού – ένα σύμβολο που καταστράφηκε και «επέστρεψε».
Σήμερα, 7 Αυγούστου, Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ασσυρίων, η παρουσία του έργου Lamassu of Nineveh (2018) του Ιρακινοαμερικανού καλλιτέχνη Michael Rakowitz στον περιβάλλοντα χώρο του Μουσείου Ακρόπολης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη συμβολική δύναμη.
Το γλυπτό θα εξακολουθήσει να υποδέχεται τους επισκέπτες έως τις 31 Οκτωβρίου 2026, στη δυτική πλευρά του Μουσείου προς την οδό Μητσαίων, με ελεύθερη είσοδο.
Ένας «φύλακας» από τη Νινευή στην Αθήνα
Το Λαμάσσου ήταν μια προστατευτική ασσυριακή θεότητα: ένας επιβλητικός φτερωτός ταύρος με ανθρώπινο κεφάλι που τοποθετούνταν στις πύλες ανακτόρων και πόλεων ως φύλακας.
Το έργο του Rakowitz αποτελεί «επανεμφάνιση» του μνημειακού Λαμάσσου που βρισκόταν από περίπου το 700 π.Χ. στην Πύλη Νεργκάλ της αρχαίας Νινευή, κοντά στη σημερινή Μοσούλη.
Το πρωτότυπο επέζησε για περίπου 2.700 χρόνια, μέχρι τον Φεβρουάριο του 2015, όταν καταστράφηκε από το ISIS μαζί με αρχαιότητες στο Μουσείο της Μοσούλης.
Ο Rakowitz δεν επιχείρησε να δημιουργήσει ένα συμβατικό αντίγραφο. Κατασκεύασε το δικό του Λαμάσσου από άδειες μεταλλικές κονσέρβες ιρακινού σιροπιού χουρμά, μετατρέποντας ένα καθημερινό υλικό σε φορέα μνήμης.
Οι κονσέρβες παραπέμπουν στην άλλοτε ακμαία βιομηχανία χουρμά του Ιράκ, η οποία αποδεκατίστηκε από τους πολέμους, και μαζί στις ανθρώπινες, οικονομικές και οικολογικές απώλειες που άφησαν πίσω τους δεκαετίες συγκρούσεων.
Από την καταστροφή στην «επανεμφάνιση»
Το Lamassu of Nineveh εντάσσεται στη μεγάλη και συνεχιζόμενη σειρά του Rakowitz «The Invisible Enemy Should Not Exist», που άρχισε το 2006.
Μέσα από αυτήν ο καλλιτέχνης δημιουργεί «επανεμφανίσεις» αρχαιοτήτων που λεηλατήθηκαν από το Εθνικό Μουσείο του Ιράκ μετά την αμερικανική εισβολή του 2003 ή καταστράφηκαν σε αρχαιολογικούς χώρους τα επόμενα χρόνια.
Το συγκεκριμένο έργο δημιουργήθηκε αρχικά για το περίφημο Fourth Plinth της πλατείας Τραφάλγκαρ στο Λονδίνο.
Για τον ίδιο τον καλλιτέχνη, ωστόσο, η ανακατασκευή δεν μπορεί να αποκαταστήσει όσα χάθηκαν. Το Λαμάσσου λειτουργεί σαν ένα είδος φαντάσματος του πρωτοτύπου αλλά και ως υποκατάστατο των ανθρώπινων ζωών που δεν μπορούν να επιστρέψουν, των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και συνεχίζουν να αναζητούν καταφύγιο.
«Γενοκτονία και Μνήμη»
Δεν είναι τυχαίο ότι όταν παρουσιάστηκε το έργο στην Αθήνα, τον Οκτώβριο του 2025, το δημόσιο πρόγραμμα των εγκαινίων περιλάμβανε διάλεξη με τίτλο «Κληρονομιά, Γενοκτονία και Μνήμη» από την ιστορικό Alda Benjamen, ειδική στη σύγχρονη ιστορία της Μέσης Ανατολής.
Όπως είχε επισημάνει η ίδια, το Λαμάσσου αφηγείται μια ιστορία εκτοπισμού, καταστροφής και αναδημιουργίας, ενσαρκώνοντας τους δεσμούς ανάμεσα στους ανθρώπους, τα αντικείμενα, την τέχνη, τη γραφή και τη μνήμη.
Και αυτή ακριβώς η έννοια της μνήμης αποκτά ιδιαίτερο βάρος στις 7 Αυγούστου, την ημέρα κατά την οποία οι ασσυριακές κοινότητες σε ολόκληρο τον κόσμο τιμούν τα θύματα των διωγμών και της Γενοκτονίας του λαού τους.
Μια γέφυρα μεταξύ δύο αρχαίων πολιτισμών
Με αφορμή την παρουσία του έργου στην Αθήνα, η Πανελλήνια Ένωση Ασσυρίων υπογραμμίζει τον ιδιαίτερο συμβολισμό της έκθεσής του σε έναν χώρο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ελληνική αρχαιότητα.
Για την Ένωση, η παρουσία του Λαμάσσου στο Μουσείο Ακρόπολης αποτελεί μια «πολιτιστική γέφυρα» ανάμεσα στον ασσυριακό και τον ελληνικό πολιτισμό, δύο πανάρχαιους πολιτισμούς που άφησαν βαθύ αποτύπωμα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Παράλληλα, σημειώνει ότι το έργο έχει προσελκύσει Ασσυρίους της διασποράς στην Αθήνα, οι οποίοι θέλησαν να δουν από κοντά ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.
Η Πανελλήνια Ένωση Ασσυρίων εκφράζει τις ευχαριστίες της προς το Μουσείο Ακρόπολης και τον ΝΕΟΝ για την πρωτοβουλία, τονίζοντας ότι τέτοιες δράσεις προωθούν τον αμοιβαίο σεβασμό, την κατανόηση και τον διάλογο μεταξύ των λαών.
Σε διάλογο με την Ακρόπολη
Η θέση του έργου δεν είναι τυχαία. Ο Λαμάσσου βρίσκεται στον εξωτερικό χώρο του Μουσείου και «συνομιλεί» ταυτόχρονα με διαφορετικά στρώματα ιστορίας: την αρχαιολογική ανασκαφή που απλώνεται κάτω από το Μουσείο, το σύγχρονο κτήριό του, τον βράχο και τα μνημεία της Ακρόπολης και τη σημερινή Αθήνα.
Το Lamassu of Nineveh (2018) παρουσιάζεται στο πλαίσιο του δεύτερου μέρους της τριλογίας «Michael Rakowitz & Ancient Cultures», σε συνεργασία του Μουσείου Ακρόπολης και του ΝΕΟΝ. Την επιμέλεια έχουν ο γενικός διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης, καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης, και η διευθύντρια του ΝΕΟΝ, Ελίνα Κουντούρη.
• Διάρκεια: έως 31 Οκτωβρίου 2026
• Χώρος: Εξωτερικός περιβάλλων χώρος Μουσείου Ακρόπολης, δυτική πλευρά
• Είσοδος: Ελεύθερη.
