Τους ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς που συνδέουν το Μέγα Ρεύμα του Βοσπόρου με τη Νέα Μανωλάδα Ηλείας ανέδειξε η συμμετοχή της Αδελφότητας Κωνσταντινουπολιτών Μεγάλου Ρεύματος Βοσπόρου «Ο Ταξιάρχης» στο Φεστιβάλ Φράουλας Νέας Μανωλάδας, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Ιούνιο στον χώρο του Δημοτικού Σχολείου.
Στο πλαίσιο διήμερης εκδρομής στην Ηλεία, τα μέλη της Αδελφότητας επισκέφθηκαν την Αρχαία Ολυμπία, το Κατάκολο και το Κάστρο Χλεμούτσι, με κορυφαία στιγμή τη συμμετοχή τους στο φεστιβάλ. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, η πρόεδρος της Αδελφότητας Τούλα Μουζάκα Αναστασίου προσέφερε στον πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Νέας Μανωλάδας «ΕλπιΖΩ» Βασίλη Αρβανιτάκη, το βιβλίο Η Ιστορία του Μεγάλου Ρεύματος.
Όπως ανέφερε στην ομιλία της, οι ρίζες του Μεγάλου Ρεύματος φθάνουν στον 7ο αιώνα π.Χ., όταν η περιοχή ονομαζόταν «Εστίαι». Κατά τη βυζαντινή περίοδο αποκαλούνταν «Χώρα των Ασωμάτων» ή «Μιχαήλιον», λόγω του ναού του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που έχτισε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος.
Η ονομασία «Μέγα Ρεύμα» επικράτησε λόγω του ισχυρού θαλάσσιου ρεύματος του Βοσπόρου, ενώ οι τουρκικές Αρχές την ονόμασαν Αρναούτκιοϊ μετά τη μετοίκηση Αλβανών και Βορειοηπειρωτών.
Στην περιοχή δεσπόζει ο ναός των Ταξιαρχών, ο μεγαλύτερος του Βοσπόρου. Το 1920 ο ρωμαίικος πληθυσμός έφτανε τους 6.000 κατοίκους, ωστόσο στη συνέχεια σημείωσε μεγάλη μείωση. Στο Μέγα Ρεύμα έζησαν ιστορικές φαναριώτικες οικογένειες, όπως οι Υψηλάντηδες, οι Μαυροκορδάτοι, οι Ζαρίφηδες και οι Καραθεοδωρήδες, ενώ το 1818 ετάφη εκεί ο συνιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας Νικόλαος Σκουφάς.
Η καλλιέργεια της φράουλας Arnavutköy Çileği από το 1798
Η εισαγωγή της καλλιέργειας της φράουλας στο Μέγα Ρεύμα αποδίδεται στον Αλέξανδρο Ι. Υψηλάντη γύρω στο 1798. Διαπιστώνοντας ότι το έδαφος και το μικροκλίμα ήταν ιδανικά, οι αμπελώνες της περιοχής αντικαταστάθηκαν σταδιακά από φυτείες φράουλας.
Στην περιοχή καλλιεργούνταν δύο βασικές ποικιλίες:
- Η «οθωμανική φράουλα»: Μικρού μεγέθους, ροζ χρώματος, ιδιαίτερα αρωματική και ευπαθής, με συγκομιδή από στα μέσα Μαΐου έως στα μέσα Ιουνίου.
- Η «γαλλική φράουλα»: Σκουρόχρωμη και ελαφρώς μεγαλύτερη, γνωστή ως φράουλα Αρναούτκιοϊ.
Η συγκομιδή γινόταν νωρίς το πρωί με το χέρι, και οι καρποί τοποθετούνταν σε πλεκτά κωνικά καλάθια με φύλλα μουριάς, προτού μεταφερθούν με κωπήλατα καΐκια στις αγορές της Κωνσταντινούπολης. Η καλλιέργεια τροφοδότησε τη ζαχαροπλαστική της Πόλης με παγωτά, τάρτες, λικέρ και γλυκά του κουταλιού, ενώ αποτέλεσε πόλο έλξης για επισκέπτες έως τη δεκαετία του 1960, οπότε και άρχισε να φθίνει λόγω της αστικοποίησης.
