Η Οδύσσεια, η νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, διανύει τη δεύτερη εβδομάδα προβολής της, τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη. Το φιλμ, που μέρος του έχει γυριστεί και στη χώρα μας, είχε προκαλέσει συζητήσεις και αντιθέσεις πριν καν κυκλοφορήσει – φανταστείτε τι έγινε με το που βγήκε και στις αίθουσες. Φυσικά η χώρα μας δεν έμεινε έξω από όλο αυτόν το χαμό που έχει συμβεί κυρίως στα social media, παρόλο που το φιλμ είχε γυρίσματα στην Ελλάδα.
Συγκεκριμένα, η σκηνή με τον Κύκλωπα Πολύφημο γυρίστηκε στη σπηλιά του Νέστορα στη Μεσσηνία, η οποία δεσπόζει πάνω από την ονειρική, χρυσή αμμουδιά της Βοϊδοκοιλιάς.
Παράλληλα, το επιβλητικό κάστρο της Μεθώνης χρησιμοποιήθηκε ως το οχυρωμένο λιμάνι της ιστορίας, ενώ σημαντικά πλάνα γυρίστηκαν στην παραλία Αλμυρόλακκος στη Γιάλοβα, αλλά και στην αρχαία Κόρινθο. Aπό την άλλη, ο Γιάννης Κοκιασμένος ήταν ο μόνος Έλληνας ηθοποιός που έπαιξε ρόλο στην ταινία. Γυρίσματα έγιναν επίσης στην Ισλανδία, το Μαρόκο, τη Σκωτία και την Ιταλία.
Πάντως δεν είναι η πρώτη φορά που μεταφέρεται στον κινηματογράφο η Οδύσσεια. Λόγω του θέματος και του κόστους της παραγωγής, είχαμε σχετικές λίγες αλλά ξεχωριστές σινε-Οδύσσειες, και η καθεμιά αντιπροσωπεύει την εποχή και το κοινωνικό στάτους της.
Όταν μιλάει το ταμείο
Πριν προχωρήσουμε στο παρελθόν, στεκόμαστε στο παρόν. Δηλαδή στην Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν, την πρώτη ταινία του δημιουργού μετά τον 7 φορές οσκαρικό Οπενχάιμερ.
Ο θόρυβος που είχε προηγηθεί της εξόδου του φιλμ στις αίθουσες (και μόνο σε αίθουσες σε πλατφόρμες) είχαν να κάνουν αρχικά με το κάστινγκ. Η οσκαρικἠ ηθοποιός Λουπίτα Νιόγκο, ως (μαύρη) Ωραία Ελένη, αλλά και o trance ηθοποιός Έλιοτ Πειτζ στο ρόλο του Σίνωνα (και όχι του Αχιλλέα, όπως εντελώς λανθασμένα γράφεται και αναπαράγεται) προκάλεσαν πολλές αντιδράσεις ακόμα και από τον τρισεκατομυριούχο Ίλον Μασκ.
Ο τελευταίος μάλιστα δήλωσε ότι θα γυρίσει την δική του Οδύσσεια με Α.Ι. τεχνολογία και σκηνοθέτη τον Μελ Γκίμπσον.
Όταν βγήκε η ταινία, από τις 16 Ιουλίου και μετά, οι «επιθέσεις» στον σκηνοθέτη συνεχίστηκαν. Εκτός από τους δύο ηθοποιούς που αναφέραμε πιο πάνω, οι γκρίνιες και τα hate είχαν μεταξύ άλλων την ανθρώπινη διάσταση του ήρωα, την ύπαρξη ηθοποιών και από άλλες φυλές, την dark αισθητική που παραπέμπει σε ταινίες Μπάτμαν που έχει γυρίσει ο Νόλαν, την παρουσία του ράπερ Τράβις Σκοτ σε ρόλο ραψωδού. Γενικώς ότι ένα μεγάλο ποσοστό ηθοποιών ανήκουν στην μαύρη κοινότητα και ότι υπήρχαν ισχυροί γυναικείοι χαρακτήρες, έκανες πολλούς να μιλήσουν για νεοφεμινισμό και συμπερίληψη.
Αυτά περί απόψεων, γιατί το ταμείο δείχνει άλλα πράγματα.
Συγκεκριμένα, το φιλμ που είναι στις αίθουσες κάτι λιγότερο από τρεις εβδομάδες, στις ΗΠΑ μόνο έχει κάνει –μέχρι τις 2 Αυγούστου– 396 εκατ. δολάρια εισπράξεις. Οι παγκόσμιες εισπράξεις δε, ανέρχονται σε 911 εκατ. δολάρια. Το κόστος της ταινίας υπολογίζετε ότι ήταν 250.000.000 δολάρια. Άρα μιλάμε για θρίαμβο και σε Αμερική και παγκοσμίως, αν και στην Κίνα βγαίνει τις επόμενες μέρες. Και όλα αυτά σε αίθουσες, όχι σε πλατφόρμες.
Πάμε στα δικά μας, και εδώ μιλάμε με εισιτήρια. Μέχρι την Κυριακή 2 Αυγούστου, πανελλαδικά είχε κόψει 611.296 εισιτήρια. Και να ληφθεί υπόψη ότι λόγω μεγάλης διάρκειας του φιλμ, οι θερινοί έχουν μόνο μία προβολή. Οι προβλέψεις εδώ μιλάνε ότι ως τα τέλη Αυγούστου μπορεί και να φτάσει το εκατομμύριο.
Τέτοια εισιτήρια σε ξένη ταινία, είχαν να γίνουν από εποχής Τιτανικού.
Τι έχουμε λοιπόν; Γεμάτες αίθουσες, αλλά και ένα νέο trend για την gen z: Η Οδύσσεια ως βιβλίο. Η κλασική, του Ομήρου, πουλάει ξανά. Και τα καλά δεν τελειώνουν εδώ. Σύμφωνα με το Google Trends, οι αναζητήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο για τη φράση «μάθε ελληνικά» αυξήθηκαν κατά 5.000% τις τελευταίες δύο εβδομάδες.
Ομήρου Οδύσσεια (1954)
Διεθνής παραγωγή με το κυριότερο μέρος της χρηματοδότησης και των συντελεστών να είναι από την Ιταλία. Υπερπαραγωγή, για τα μέτρα της εποχής «τύπου χλαμύδα» που ήταν της μόδας τότε. Στο ρόλο του Οδυσσέα βρίσκουμε τον Κερκ Ντάγκλας, ενώ ο Άντονι Κουίν υποδύεται τον Αντίνοο.
Η Σιλβάνα Μάνγκανο (σύζυγος του παραγωγού της ταινίας, Ντίνο Ντε Λαουρέντις και σπουδαία Ιταλίδα ηθοποιός) σε διπλό ρόλο (Πηνελόπη και Κίρκη), ενώ η Ροσάνα Ποντεστά (σταρ της εποχής και στη χώρα μας) ήταν η Ναυσικά.
Επιτυχία της εποχής, που όμως ξεχάστηκε με τα χρόνια.
Ω αδελφέ, που είσαι; (2000)
Εδώ και αν μιλάμε για διασκευή. H «Οδύσσεια» μεταφέρεται στην Αμερική του 1930, την περίοδο του Κραχ. Τη δεκαετία του ’30, ο ήρωας αποδρά με δύο συγκρατουμένους του από φυλακή του Μισισιπή.
Κυνηγημένοι από τις Αρχές, συναντούν σύγχρονες Σειρήνες, Κύκλωπες, Μνηστήρες και Πηνελόπες, ενώ ένα παράδοξο της τύχης τους καθιστά θρυλικούς σταρ ενός συγκροτήματος κάντρι μουσικής.
Τη σκηνοθεσία υπογράφουν οι αδελφοί Κοέν, ενώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ο Τζορτζ Κλούνι. Η ταινία ήταν υποψήφια για δυο Όσκαρ το 2001: διεύθυνσης φωτογραφίας και διασκευασμένου σεναρίου. Ναι, η ποίηση του Ομήρου έφτασε μέχρι και τα Όσκαρ.
«Επιστροφή» (2024)
Ο Ρέιφ Φάινς υποδύεται τον Οδυσσέα και η Ζιλιέτ Μπινός την Πηνελόπη. Χωρίς πολλά εφέ και περισσότερο ως δράμα εποχής, όπως έγραψαν οι κριτικές πριν από μερικούς μήνες, η ταινία (σε σκηνοθεσία Ουμπέρτο Παζολίνι) είχε γυρίσματα σε Ιταλία και Ελλάδα, και συγκεκριμένα στην Κέρκυρα. Αλλά και έτερο ελληνικό ενδιαφέρον, αφού ανάμεσα στους Έλληνες ηθοποιούς που έπαιξαν ήταν και ο Νικήτας Τσακίρογλου στο ρόλο του Λαέρτη, του πατέρα του ήρωα.
Οι μίνι σειρές
«Odissea» (1968)
Ευρωπαϊκή συμπαραγωγή του RAI, 8 επεισοδίων που στην χώρα μας ΔΕΝ είχε προβληθεί στην εποχή της λόγω Ειρήνης Παππά. Η σπουδαία Ελληνίδα ηθοποιός υποδυόταν την Πηνελόπη. Στον ρόλο του Οδυσσέα ο Μπεκίμ Φεχμίου, που υπήρξε ο πρώτος Αλβανός ηθοποιός που έκανε καριέρα στην Αμερική (και που το 2010 αυτοκτόνησε στα 74 του χρόνια).
Τα γυρίσματα της σειράς έγιναν στην (τότε ενωμένη) Γιουγκοσλαβία, ενώ ανάμεσα στους ηθοποιούς που έπαιζαν ήταν και η Μπάρμπαρα Μπαχ, μετέπειτα σύζυγος του Ρίνγκο Σταρ. Στη σειρά υποδυόταν τη Nαυσικά.
«Οδύσσεια» (1997)
Η περιβόητη σειρά, που αρκετοί κάνουν –αυθαίρετα– τις συγκρίσεις με την φετινή ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν. Πρόκειται για μίνι σειρά δύο επεισοδίων (στη χώρα μας προβλήθηκε ενιαία), που εκτός από το μύθο του Οδυσσέα έχει και άλλο κοινό με την αντίστοιχη του 1968: την Ειρήνη Παππά. Μόνο που σε αυτή την σειρά υποδύεται την Αντίκλεια, δηλαδή τη μητέρα του Οδυσσέα.
Στο ρόλο του τελευταίου ο Αρμάν Ασάντε. Στο κάστινγκ βρίσκουμε μεταξύ άλλων: Την Γκρέτα Σκάκι ως Πηνελόπη, την Τζέραλντιν Τσάπλιν ως Ευρίκλεια, τον Κρίστοφερ Λι ως Τειρεσία, την Ιζαμπέλα Ροσελίνι ως Αθηνά, τον Έρικ Ρόμπερτς (αδελφός της Τζούλια) ως Ευρύμαχο, τη Βανέσα Ουίλιαμς (την πρώτη αφροαμερικανή Μις Αμερική και μετέπειτα πετυχημένη τραγουδίστρια) ως Κίρκη, και τον δικό μας Γιώργο Βογιατζή ως Αγαμέμνονα.
Η τηλεταινία –ή μίνι σειρά, όπως προτιμάτε– σκηνοθετήθηκε από τον μέγα Αντρέι Κοντσαλόφσκι (αδελφό του Νικήτα Μιχάλκοφ) στη «Δυτική» του περίοδο, δηλαδή γυρίσει πίσω στη Ρωσία. Γι’ αυτήν του την σκηνοθεσία, βραβεύτηκε στα 49α Βραβεία Έμμυ, στην κατηγορία Μίνι Σειρά. Παραγωγός ήταν ο Φράνσις Κόπολα και τα γυρίσματα είχαν γίνει σε Μάλτα, Τουρκία και Αγγλία.
Και λίγο θέατρο
Οδύσσεια (1961)
Όσο και αν φαίνεται παράδοξο, η Οδύσσεια είχε ανέβει στο ελληνικό θέατρο – και μάλιστα το 1961. Βασίστηκε όμως στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη που κυκλοφόρησε το 1938.
Πρόκειται για μια σατιρική θεατρική τριλογία με πρωταγωνιστή τον «Δυσέα» (Μάνος Κατράκης) και την «Πηνελόπη-Κίρκη-Καλυψώ» (Μαίρη Αρώνη). Πρόκειται για την πρώτη παράσταση του Θεάτρου Καλουτά, τα εγκαίνια του οποίου έγιναν στις 9 Οκτωβρίου 1961.
Πρωτότυπο, με σπουδαίους ηθοποιούς –εκτός από τους δύο πρωταγωνιστές, μεταξύ άλλων ήταν οι: Στέφανος Ληναίος (Τηλέμαχος), Μπέτυ Βαλάση (Παλλάδα Αθηνά), Τζαβαλάς Καρούσος (Όμηρος), Λουίζα Ποδηματά (Ευρύκλεια), Νίκος Βασταρδής (Ευρύμαχος, μνηστήρας), Γιώργος Λουκάκης (Αντίνοος, μνηστήρας), Κλεό Σκουλούδη (Μελανθώ, σκλάβα του Δυσέα)–, σε θεατρική προσαρμογή Μανώλη Σκουλούδη και σκηνοθεσία του Κατράκη.
Πολυδάπανη παραγωγή, με όλη την αφρόκρεμα του ελληνικού θεάτρου. Και όμως, η παράσταση άντεξε μόλις δύο μήνες.
Συν ότι έβγαλε το «κακό όνομα» στο Θέατρο Καλουτά, που στη 40χρονη πορεία του, ομολογουμένως είχαν ανέβει ελάχιστες επιτυχίες.
«Οδυσσεβάχ» 1981
Η ομηρική Οδύσσεια, λόγω του ότι διδάσκεται στο σχολείο, ανέβηκε πολλές φορές σε παιδικές παραστάσεις. Το 1981 ωστόσο η Ξένια Καλογεροπούλου αποφάσισε να ανεβάσει τη δική της εκδοχή.
Όπως έχει γράψει:
«Ήθελα να ‘ναι ένα έργο που, όπως τα παλιά παραμύθια, ν’ απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους• κι όσα δεν καταλαβαίνουν τα παιδιά, να τα μαντεύουν και να τα ονειρεύονται. Ψάχνοντας, λοιπόν, για θέμα, ξαναδιάβασα την Οδύσσεια. Ύστερα διάβασα τις Χίλιες και μία νύχτες κι έπεσα πάνω στον Σεβάχ τον Θαλασσινό. Μετά, όσα παραμύθια βρήκα, ελληνικά και ξένα. Αυτά τα παραμύθια τα κράτησα για μήνες πολλούς μέσα μου, κι ύστερα, με κέφι παιδιού και αγωνία ενηλίκου, προσπάθησα να φτιάξω το παραμύθι που θα ‘θελα να παίξουμε. Έτσι βγήκε ο Οδυσσεβάχ, ή, όπως είπε μια μικρή μου φίλη, η “Οδυσσεβάχεια”».
Το πρώτο ανέβασμα του έργου θεωρείται πλέον μυθικό.
Σκηνοθεσία: Σταμάτης Φασουλής, μουσική: Διονύσης Σαββόπουλος (που μαζί με την Καλογεροπούλου είχαν γράψει και τους στίχους των τραγουδιών) ενώ τα σκηνικά και τα κοστούμια ήταν του Γιώργου Πάτσα.
Ο πρώτος που υποδύθηκε τον Οδυσσεβάχ ήταν ο τότε νεαρός Μιχαήλ Μαρμαρινός. Έκτοτε το έργο έχει μεταφραστεί σε οκτώ γλώσσες, έχει παρουσιαστεί από αρκετούς ελληνικούς και ξένους θιάσους, και συνεχίζει να ανεβάζεται.
Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι ο Οδυσσεβάχ άλλαξε το παιδικό θέατρο στη χώρα μας.
«Οδύσσεια» 2012
Στις 26 Οκτωβρίου 2012 ανέβηκε η φιλόδοξη Οδύσσεια από το Εθνικό Θέατρο σε συνεργασία με το Picolo Teatro του Μιλάνου. Τη σκηνοθεσία υπέγραφε ο μέγας θεατράνθρωπος Ρόμπερτ Ουίλσον. Τον Οδυσσέα υποδύθηκε ο Σταύρος Ζαλμάς, ενώ ανάμεσα στους ηθοποιούς βρίσκουμε τους: Λυδία Κονιόρδου, Ζέτα Δούκα, Αποστόλης Τότσικας, Μαρία Ναυπλιώτου, Αλέξανδρος Μυλωνάς, αλλά και ο Νικήτας Τσακίρογλου στον διπλό ρόλο του Όμηρου και του Τειρεσία.
Η παράσταση παίχτηκε σε Αθήνα, Μιλάνο αλλά και σε άλλες ιταλικές πόλεις. Οι κριτικές ήταν ανάμικτες, αλλά η προσέλευση του κοινού, μεγάλη.
Σπύρος Δευτεραίος
