Διακόσια χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 24 Ιουνίου 2026, από την επίσημη ίδρυση της Ερμούπολης, πρωτεύουσας της Σύρου και των Κυκλάδων. Ο εποικισμός της περιοχής είχε αρχίσει το 1821, από Μικρασιάτες που εγκατέλειπαν τη Σμύρνη και το Αϊβαλί λόγω των σφαγών από τους Τούρκους. Στη συνέχεια κατέφθασαν πρόσφυγες από τη Χίο, την Κάσο, τα Ψαρά, τη Μακεδονία και την Κρήτη.
Η ύπαρξη καθολικών στη Σύρο είχε θέσει το νησί υπό την προστασία των Δυτικών μεγάλων δυνάμεων της εποχής και έτσι φάνταζε ως ένα ασφαλές μέρος για τους κατατρεγμένους πρόσφυγες.
Το 1823 οι πρόσφυγες έκτισαν τον ιερό ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος που σήμερα αποτελεί τη Μητρόπολη των Ορθόδοξων κατοίκων της Σύρου, και στις 24 Ιουνίου 1826 αποφασίστηκε σε συμβούλιο των κατοίκων η επίσημη ίδρυση και ονομασία της πόλης ως «Ερμούπολη» προς τιμήν του αρχαίου θεού του εμπορίου, Ερμή.
Με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων, το Αρχείο της ΕΡΤ ανέσυρε ένα επεισόδιο της εξαιρετικής σειράς «Περισκόπιο», παραγωγής 1986, αφιερωμένο στην ιστορία ίδρυσης και ανάπτυξης της Ερμούπολης από το 1826 μέχρι το 1880, οπότε ξεκινά η σταδιακή παρακμή της καθώς αναπτύσσεται το λιμάνι του Πειραιά.
Ο ιστορικός Ανδρέας Δρακάκης μιλά για το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα προσφύγων από τη Μικρά Ασία το 1821, καθώς και για εκείνο που έφτασε στο νησί μετά την καταστροφή της Χίου, τον Απρίλιο του 1822. Ακόμη, παρατίθενται οι λόγοι για τους οποίους οι Τούρκοι είχαν αφήσει ελεύθερο το λιμάνι της Σύρου, καθώς στο νησί κατοικούσαν καθολικοί. Παρέχονται, επίσης, λεπτομέρειες για την υγειονομική περίθαλψη των προσφύγων στη Σύρο και για την ίδρυση του πρώτου νοσοκομείου στο νησί, έπειτα από τη διενέργεια εράνου μεταξύ των εμπόρων.
Ο ιστορικός Χρήστος Λούκος επισημαίνει τον μείζονα ρόλο της δημοτικής Αρχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή του νησιού, ενώ αναφορά γίνεται και στην εντατική οικοδομική δραστηριότητα που ακολούθησε.
Στη συνέχεια παρουσιάζεται ο κεντρικός ρόλος του λιμανιού της Σύρου στο διαμετακομιστικό εμπόριο από την Ευρώπη προς την Ελλάδα και την Ανατολή κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Η Μαρία-Χριστίνα Χατζηιωάννου περιγράφει τον δεύτερο άξονα στον οποίο βασίστηκε η ανάπτυξη του νησιού, τη βιομηχανία.
Γίνεται επίσης λόγος για την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα του πολιτισμού, με το ανέβασμα θεατρικών έργων που θεωρήθηκαν σταθμοί στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου. Ο ιστορικός Δημήτρης Στάθης επιχειρεί μια αναδρομή στην προσπάθεια διαμόρφωσης νεοελληνικού θεάτρου στο νέο ελληνικό κράτος από το 1827 έως το 1840. Γίνεται λόγος και για το έργο Νικήρατος που γράφεται στη Σύρο το 1826 από την Ευανθία Καΐρη.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο θέατρο «Απόλλων» που κτίστηκε το 1864 κατά τα πρότυπα της Σκάλας του Μιλάνου, και υπογραμμίζεται πως από το 1868 και έπειτα το νησί αποτέλεσε σταθμό κάθε περιοδεύοντος θιάσου.
Κατά τη διάρκεια της εκπομπής προβάλλονται πλάνα από την πόλη της Ερμούπολης, το θέατρο «Απόλλων» και το νησί της Σύρου στα μέσα της δεκαετίας του 1980, καθώς και γκραβούρες και πίνακες σχετικοί με την Επανάσταση του 1821.
