Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν ήταν κάποιο τυχαίο «ατύχημα» της ιστορίας, ούτε μια παράπλευρη απώλεια μέσα στο χάος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν, ίσως, ακόμα μία δοκιμή μιας κρατικής μηχανής που αποφάσισε να «καθαρίσει» την επικράτειά της με το ζόρι. Οι Νεότουρκοι και ο Μουσταφά Κεμάλ δεν αυτοσχεδίαζαν.
Αντέγραψαν το πρωσικό μοντέλο του έθνους-κράτους και κατέληξαν σε ένα φρικτό συμπέρασμα που… λάτρεψαν: για να επιβιώσει η νέα Τουρκία, έπρεπε να πεθάνουν οι αρχαίοι πολιτισμοί της Ανατολίας.
Από το 1914 ως το 1923, ο θάνατος οργανώθηκε με χειρουργική ακρίβεια. Πρώτα τους εξάντλησαν στα αμελέ ταμπουρού, τα εφιαλτικά τάγματα εργασίας. Μετά χτύπησαν την ηγεσία, τους ανθρώπους του πνεύματος και τους ιερωμένους. Και στο τέλος; Οι «λευκές πορείες» στην έρημο, όπου ο άμαχος πληθυσμός απλώς έσβηνε στο δρόμο. Αυτοί οι 353.000 νεκροί δεν είναι στατιστική. Είναι το βίαιο κόψιμο ενός νήματος τριών χιλιάδων ετών που ένωνε την αρχαιότητα με το σήμερα.
Η στρατηγική της άρνησης και η επιμονή στη λήθη
Με επιμονή η σημερινή Τουρκία ακολουθεί τη στρατηγική της άρνησης. Έχει στήσει μια ολόκληρη κρατική βιομηχανία που παράγει λήθη. Σκεφτείτε τη διαφορά: η Γερμανία έχτισε τη δημοκρατία της πάνω στη μνήμη του Ολοκαυτώματος. Η Τουρκία, αντίθετα, έχτισε την εθνική της ταυτότητα πάνω στην άρνηση της σφαγής των χριστιανών της Ανατολής.
Η Άγκυρα δεν ψιθυρίζει απλώς «δεν έγινε». Χρησιμοποιεί το χρήμα και τη διπλωματική της ισχύ για να φιμώνει ακόμα και… Κοινοβούλια.
Και το πιο ανησυχητικό; Η ίδια νοοτροπία που γέννησε τις σφαγές στον Πόντο και την ευρύτερη Μικρά Ασία ζει ακόμα μέσα σε φράσεις όπως «θα έρθουμε μια νύχτα ξαφνικά» ή στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας». Για εκείνους, ο Ελληνισμός στην Ανατολή παραμένει ένας «ξένος οργανισμός» που πρέπει να ξεριζωθεί.
Ο φόβος της Άγκυρας για τον καθρέφτη της Ιστορίας δεν πηγάζει μόνο από το παρελθόν, αλλά από το μέλλον. Γνωρίζουν ότι η αναγνώριση της Γενοκτονίας είναι η ληξιαρχική πράξη θανάτου της επεκτατικής τους στρατηγικής. Όσο εμείς κρατάμε αυτόν τον καθρέφτη ψηλά, η αλήθεια παραμένει η πιο ισχυρή μορφή αντίστασης.
Το Ποντιακό πρέπει να τεθεί στη βάση του διεθνούς δικαίου
Όταν μιλάμε για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας, η συγκίνηση περισσεύει. Ένας σύγχρονος μάνατζερ ίσως έλεγε: «καλή η συγκίνηση, αλλά δεν αρκεί». Το Ποντιακό Ζήτημα πρέπει να βγει από τα στενά όρια του συναισθηματισμού. Η αναγνώριση από τη Διεθνή Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (IAGS) το 2007 ήταν ένα κρίσιμο ορόσημο, αλλά δεν αρκεί. Το ζήτημα πρέπει να τεθεί στη βάση του διεθνούς δικαίου. Η Γενοκτονία είναι ένα έγκλημα που δεν παραγράφεται.
Οι κινήσεις της Τουρκίας στη Συρία, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και την Κύπρο δείχνουν ότι η ατιμωρησία του παρελθόντος εκτρέφει την επιθετικότητα του παρόντος. Αν η διεθνής κοινότητα είχε αναγνωρίσει και καταδικάσει τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας, των Αρμενίων και των Ασσυρίων, ίσως οι επόμενες θηριωδίες του 20ού αιώνα να είχαν αποφευχθεί. Η αναγνώριση, λοιπόν, δεν είναι μια πράξη εχθρότητας προς τον τουρκικό λαό, αλλά μια απαραίτητη προϋπόθεση για την ειρήνη. Ένα κράτος που δεν αναγνωρίζει τα εγκλήματά του, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα τα επαναλάβει.
Ώρα για εννιαία στρατηγική
Εδώ πρέπει να είμαστε ειλικρινείς και να κάνουμε αυτοκριτική. Η Ελλάδα, για δεκαετίες, αντιμετώπισε το Ποντιακό ως «προσφυγικό ζήτημα» χαμηλής έντασης, φοβούμενη το διπλωματικό κόστος. Η αναγνώριση του 1994 ήταν μια νίκη της βάσης, δηλαδή των ίδιων των Ποντίων, και όχι μια πρωτοβουλία της επίσημης διπλωματίας.
Στην άτολμη στάση των περισσότερων ελληνικών κυβερνήσεων που αποφεύγουν να πουν τα πράγματα με το όνομά τους, προστίθεται και η επίμονη αδυναμία εύρεσης τρόπων συνεργασίας στον οργανωμένο ποντιακό χώρο. Όταν υπάρχουν διαφορετικές φωνές, διαφορετικά κέντρα και έλλειψη κοινής στρατηγικής, το μήνυμα θολώνει και δίνει όπλα στην τουρκική προπαγάνδα! Χρειαζόμαστε πολλά αλλά η αρχή θα μπορούσε να γίνει από:
- την ίδρυση ενός Ενιαίου Ερευνητικού Κέντρου με επιστήμονες που θα παράγουν τεκμηριωμένο υλικό σε πολλές γλώσσες.
- τη χρήση των νέων μέσων για την ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης, πέρα από τα στενά όρια της ομογένειας.
- την ανάδειξη της Γενοκτονίας ως παράδειγμα παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αφορά όλη την ανθρωπότητα.
Θυμόμαστε άρα αντιστεκόμαστε
Για τον Ποντιακό Ελληνισμό, η μνήμη είναι μια μορφή αντίστασης. Η διατήρηση της ποντιακής διαλέκτου, των χορών και των παραδόσεων δεν είναι φολκλόρ· είναι η απόδειξη ότι το σχέδιο του Μουσταφά Κεμάλ και των Νεότουρκων απέτυχε. Οι Γενοκτόνοι ήθελαν να μην υπάρχει ίχνος μας. Το γεγονός ότι σήμερα, 107 χρόνια μετά, υπάρχουν νέοι άνθρωποι που δακρύζουν στο άκουσμα της ποντιακής λύρας, είναι η μεγαλύτερη ήττα του θύτη.
Όμως, το «δεν ξεχνώ» πρέπει να μετουσιωθεί σε πολιτική πράξη.
Η διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, της Μικράς Ασίας και της Θράκης είναι ο μόνος δρόμος για να μπουν όλα τα κομμάτια του παζλ στη θέση τους.
Κάποιοι μάλιστα οραματίζονται τη συμφιλίωση. Όμως αυτή η συμφιλίωση δεν μπορεί να βασίζεται στο θάψιμο της αλήθειας κάτω από το χαλί της σκοπιμότητας, αλλά στην αποδοχή της ευθύνης.
Το χρέος μας προς τους 353.000 νεκρούς θα εξοφληθεί μόνο όταν η διεθνής κοινότητα αναγκάσει την Άγκυρα να κοιτάξει στον καθρέφτη της ιστορίας χωρίς προσωπεία. Μέχρι τότε, η 19η Μαΐου θα παραμένει μια ημέρα αγώνα, όχι μόνο για το παρελθόν, αλλά για το μέλλον του ελληνισμού και της ανθρωπότητας.
Πόπη Παπαγεωργίου
