Στο φως έρχεται ένα σημαντικό κομμάτι της ελληνικής παρουσίας στην Καππαδοκία, καθώς οι πρόσφατες εργασίες ανάδειξης στην περιοχή της Ουργκούπ φέρνουν στο προσκήνιο το χώρο που ήταν γνωστός στους Έλληνες ως Αψηλή Παναγία, ένα από τα πιο δημοφιλή προσκυνήματα των Ρωμιών της Σινασού.
Για το λόγο αυτό… πηγαίνουμε στο όρος της Παναγίας (Meryem Ana), σε υψόμετρο 1.603 μέτρων, όπου αποκαλύφθηκαν μοναστηριακά κατάλοιπα και δεκάδες λαξευτοί χώροι, σε έναν τόπο που διατηρεί ίχνη ζωής και λατρείας από την Αρχαιότητα έως και τα νεότερα χρόνια.
Η τοποθεσία, ανάμεσα στο φράγμα Ντάμσα και τα χωριά Αϊβαλί και Τζεμίλ, ταυτίζεται με την περιοχή της ιστορικής Σινασού (σημερινή Mustafapaşa), ενός από τα σημαντικότερα ελληνικά κέντρα της Καππαδοκίας.
Η Αψηλή Παναγία των Σινασιτών
Η Αψηλή Παναγία –ή Αψηλή Παναγιά– ήταν ένα ιστορικό εξωκλήσι ιδιαίτερης σημασίας για τους Έλληνες της Σινασού, αποτελώντας τόπο προσκυνήματος και συνάντησης για τους κατοίκους της περιοχής.
Σύμφωνα με στοιχεία που καταγράφονται και σε μελέτες του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η Αψηλή Παναγία:
• Συγκέντρωνε πλήθος πιστών κατά τις εορτές της.
• Αποτελούσε επίκεντρο θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής.
• Φιλοξενούσε γνωστό πανηγύρι που έφερνε κοντά τους Έλληνες της Καππαδοκίας.
Μαζί με άλλα εξωκλήσια της περιοχής –όπως του Αγίου Γεωργίου, του Τιμίου Σταυρού και του Προφήτη Ηλία– αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας και της ταυτότητας των Σινασιτών.
Από την Αρχαιότητα στο Βυζάντιο
Η περιοχή της Αψηλής Παναγίας δεν περιορίζεται μόνο στη νεότερη ιστορία. Μιλώντας στην τουρκική εφημερίδα Daily Sabah, ο διευθυντής του οργανισμού τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής Λεβέντ Ακ δήλωσε ότι υπάρχουν ενδείξεις πως στην κορυφή του βουνού υπήρχε αρχικά χώρος λατρείας αφιερωμένος στον Μίθρα, θεότητα της αρχαίας Περσίας.
Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο ο χώρος μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό, ενώ στα βυζαντινά χρόνια αναπτύχθηκε ένα ευρύτερο μοναστηριακό συγκρότημα.
Σήμερα, έχουν καταγραφεί 93 λαξευμένοι χώροι, η εκκλησία της Παναγίας καθώς και κατάλοιπα οικισμού περίπου 200 οικογενειών στους πρόποδες.
Προσκυνήματα και ζωντανές παραδόσεις
Μαρτυρίες από την περίοδο πριν από την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών δείχνουν ότι μέχρι το 1922 η Αψηλή Παναγία ήταν ένας ζωντανός τόπος λατρείας, καθώς:
• Νεόνυμφα ζευγάρια ανέβαιναν στο εξωκλήσι για το μήνα του μέλιτος.
• Στις 8 Σεπτεμβρίου, εορτή της Γεννήσεως της Θεοτόκου, πιστοί από όλη την Καππαδοκία συγκεντρώνονταν εκεί.
• Οι επισκέπτες παρέμεναν για ημέρες στους λαξευτούς χώρους, σε ένα είδος προσκυνηματικής φιλοξενίας.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει έναν τόπο όπου η πίστη, η κοινωνική ζωή και η παράδοση συνυπήρχαν.
Από «κρυμμένος» τόπος σε νέο προορισμό
Η περιοχή καθαρίστηκε και αναδείχθηκε με τη στήριξη τοπικών και περιφερειακών φορέων της Τουρκίας και εντάσσεται πλέον στην «Πολιτιστική Διαδρομή της Καππαδοκίας», μια διαδρομή περίπου 80 χιλιομέτρων που συνδέει μοναστήρια, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς οικισμούς.
Στόχος είναι η Καππαδοκία να ενισχυθεί ως προορισμός όχι μόνο φυσικού κάλλους, αλλά και πολιτιστικού και θρησκευτικού τουρισμού, φέρνοντας στο προσκήνιο τις διαφορετικές ιστορικές της ταυτότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Αψηλή Παναγία των Σινασιτών αναδεικνύεται ξανά – όχι μόνο ως αρχαιολογικός χώρος, αλλά ως φορέας μνήμης του ελληνισμού της Καππαδοκίας, που επιστρέφει, έστω και καθυστερημένα, στο φως.
