Την προσωπικότητα και το έργο ενός ανθρώπου που αφιέρωσε τη ζωή του στη διάσωση της ποντιακής λαογραφίας τίμησε ο Μορφωτικός Σύλλογος Ποντίων Κομοτηνής και Περιφέρειας «Ο Εύξεινος Πόντος», σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής.
Η εκδήλωση δεν περιορίστηκε σε μια απλή αναφορά στη ζωή του Στάθη Ευσταθιάδη, αλλά επιχείρησε να αναδείξει το εύρος της προσφοράς του, μέσα από παρουσιάσεις, μαρτυρίες και αναγνώσεις κειμένων, φέρνοντας στο προσκήνιο τόσο το πλούσιο αρχειακό του υλικό –μεγάλο μέρος του οποίου παραμένει ανέκδοτο– όσο και το βιβλίο του Τα τραγούδια του ποντιακού λαού.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στη συμμετοχή της νέας γενιάς, με παιδιά και εφήβους του συλλόγου να διαβάζουν αποσπάσματα και τη χορωδία να πλαισιώνει μουσικά την εκδήλωση.
Η λαογραφία ως ζωντανή συνέχεια
Όπως σημείωσε ο πρόεδρος του συλλόγου Στέλιος Νικολάου, στόχος της εκδήλωσης ήταν να αναδειχθεί η λαογραφία όχι ως κάτι στατικό, αλλά ως ένας «ζωντανός οργανισμός», που μεταφέρεται και ανανεώνεται από γενιά σε γενιά.
Στο πρόσωπο του Στάθη Ευσταθιάδη, ο σύλλογος τίμησε έναν άνθρωπο που ασχολήθηκε με τη λαογραφία σε μια εποχή όπου η ίδια η επιστήμη δεν είχε ακόμη συγκροτηθεί, αφήνοντας πίσω του μια παρακαταθήκη που αναγνωρίστηκε ακόμη και από την Ακαδημία Αθηνών.
Η επιλογή να συμμετέχουν ενεργά τα νεότερα μέλη δεν ήταν τυχαία. Όπως υπογράμμισε ο ίδιος, η ουσία της λαογραφίας βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη μεταλαμπάδευση, στη δυνατότητα δηλαδή να γίνεται βίωμα για τις επόμενες γενιές. Και αυτό, όπως φάνηκε από τον ενθουσιασμό των παιδιών, δεν αποτελεί μια θεωρητική διαπίστωση, αλλά μια ζωντανή διαδικασία.
Παράλληλα, τέθηκε και ένας ευρύτερος στόχος: να γνωρίσει το κοινό τον ποντιακό πολιτισμό πέρα από τα στερεότυπα των χορών και των πανηγυριών, μέσα από τη λαογραφία, τις αφηγήσεις και τη μορφωτική του διάσταση.
Ένα αρχείο-κιβωτός της προσφυγικής μνήμης
Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η τοποθέτηση της κόρης του, Μυροφόρας Ευσταθιάδου, η οποία αναφέρθηκε στη σημασία του έργου του πατέρα της, αλλά και στη δύναμη που άντλησε από την παράδοση.
Όπως τόνισε, σε ηλικία μόλις 19 ετών έχασε την όρασή του, γεγονός που τον οδήγησε ακόμη πιο κοντά στη λαογραφία και στην ανάγκη να καταγράψει τη φωνή του λαού.
Από το 1949 ξεκίνησε τη ραδιοφωνική του εκπομπή, σε μια εποχή όπου δεν υπήρχαν οργανωμένες καταγραφές. Πήγαινε στο στούντιο της Θεσσαλονίκης ανθρώπους της πρώτης προσφυγικής γενιάς, μουσικούς και αφηγητές, δημιουργώντας σταδιακά ένα μοναδικό αρχείο.
Σε διάστημα πενήντα ετών συγκεντρώθηκε ένας ανεκτίμητος όγκος υλικού, που περιλαμβάνει όχι μόνο τραγούδια, αλλά και αφηγήσεις ζωής, παραμύθια, παροιμίες και βιώματα.
Το αρχείο αυτό, που θεωρείται το μεγαλύτερο ποντιακό αρχείο, ψηφιοποιήθηκε στο σύνολό του μέσω προγράμματος του υπουργείου Πολιτισμού και είναι πλέον προσβάσιμο στο κοινό. Περιλαμβάνει καταγραφές από την Ελλάδα, από τον ίδιο τον Πόντο, αλλά και από ποντιακές κοινότητες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, διασώζοντας τη φωνή ανθρώπων που έζησαν τη μετάβαση από την πατρίδα στην προσφυγιά.
Όπως σημείωσε η Μυροφόρα Ευσταθιάδου, ο πατέρας της «πήρε τα θραύσματα της συλλογικής μνήμης και τα μετέτρεψε σε κάτι ζωντανό», μεταφέροντας όχι μόνο την παράδοση, αλλά και τα τραύματα και τις εμπειρίες ενός ολόκληρου κόσμου.
Μια παρακαταθήκη που παραμένει ενεργή
Στο λαογραφικό έργο του Στάθη Ευσταθιάδη αναφέρθηκε και η πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου Χρύσα Μαυρίδου, η οποία έκανε λόγο για μια σπουδαία πολιτιστική παρακαταθήκη με τεράστιο πλούτο. Όπως τόνισε, το έργο του διαρθρώνεται σε τρεις βασικούς άξονες: τις ραδιοφωνικές εκπομπές και τις καταγραφές στην Ελλάδα, τις επιτόπιες έρευνες στον Πόντο και τις αντίστοιχες καταγραφές στην πρώην Σοβιετική Ένωση.
Μέσα από αυτούς τους τρεις άξονες αποτυπώνεται το εύρος της δουλειάς του, αλλά και η σημασία της: μια προσπάθεια να διασωθεί μια παράδοση που κινδύνευε να χαθεί μαζί με τους ανθρώπους που τη μετέφεραν.
Η εκδήλωση στην Κομοτηνή δεν λειτούργησε απλώς ως μια τιμητική αναφορά στο παρελθόν. Ανέδειξε κάτι πιο ουσιαστικό: ότι το έργο του Στάθη Ευσταθιάδη δεν ανήκει μόνο στην Ιστορία, αλλά συνεχίζει να αποτελεί πηγή έμπνευσης για νέους μουσικούς, ερευνητές και ανθρώπους που αναζητούν τη σύνδεσή τους με την ποντιακή ταυτότητα.
