Την ώρα που το κάπνισμα στους ενήλικες στην Ελλάδα μειώνεται, στους εφήβους καταγράφεται μια ανησυχητική άνοδος τόσο στο κλασικό τσιγάρο όσο και στο ηλεκτρονικό. Και αυτό είναι που προβληματίζει όλο και περισσότερο ειδικούς και επιστημονικούς φορείς: τα νέα προϊόντα νικοτίνης φαίνεται να κερδίζουν έδαφος ακριβώς στις πιο μικρές ηλικίες.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η χρήση συμβατικών και ηλεκτρονικών τσιγάρων στους 16χρονους έχει αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, την ώρα που στους ενήλικες η καπνιστική συνήθεια υποχωρεί, έστω κι αν παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
Γιατί αυξάνεται το άτμισμα στους εφήβους
Ο δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών στην Αθήνα, εξηγεί ότι οι πολιτικές ελέγχου του καπνίσματος έχουν σχεδιαστεί κυρίως για τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού και όχι για τη νέα γενιά προϊόντων νικοτίνης.
Όπως επισημαίνει, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα με γεύσεις και τα σακουλάκια νικοτίνης αξιοποιούν συχνά τα κενά του νομοθετικού πλαισίου, με ελκυστικό σχεδιασμό, γλυκές γεύσεις και έντονη παρουσία στο διαδίκτυο.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η παθολόγος-ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη σημειώνει ότι τα νέα αυτά προϊόντα δεν παρουσιάστηκαν στους εφήβους ως κάτι επικίνδυνο, αλλά ως κάτι «μοντέρνο», «αθώο» και κοινωνικά αποδεκτό.
Καθοριστικό ρόλο παίζουν και τα social media, οι influencers, οι χορηγίες και το στοχευμένο ψηφιακό περιεχόμενο, που κάνουν τη νικοτίνη να μοιάζει με μέρος της καθημερινής νεανικής κουλτούρας.
Η πρόσβαση παραμένει εύκολη
Παρά τους ηλικιακούς περιορισμούς, οι ειδικοί τονίζουν ότι στην πράξη οι ανήλικοι εξακολουθούν να βρίσκουν εύκολα τέτοια προϊόντα, είτε από περίπτερα και μικρά καταστήματα, είτε μέσω διαδικτυακών πωλήσεων, είτε ακόμη και από άτυπα δίκτυα, όπως φίλοι και μεγαλύτερα αδέλφια.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι όταν το νομικό πλαίσιο φαίνεται αυστηρό, η εφαρμογή του παραμένει αδύναμη.
Τι λέει ο ΠΟΥ για το vape
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκφράζει έντονη ανησυχία για την αύξηση της χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων και προϊόντων θερμαινόμενου καπνού, κυρίως σε παιδιά και εφήβους.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι τα προϊόντα αυτά δεν είναι αβλαβή.
Περιέχουν νικοτίνη, που είναι εξαιρετικά εθιστική, ενώ το αερόλυμα του ατμίσματος μπορεί να περιλαμβάνει και άλλες χημικές ουσίες δυνητικά επιβλαβείς για την υγεία.
Η Ζένια Σαριδάκη τονίζει ότι η επιστήμη έχει ήδη συνδέσει τα προϊόντα αυτά με βλάβες στους πνεύμονες και με κίνδυνο εξάρτησης, ακόμη κι αν δεν έχουν αποτυπωθεί πλήρως όλες οι μακροχρόνιες συνέπειές τους.
Δεν είναι μέθοδος διακοπής, λένε οι ειδικοί
Το βασικό μήνυμα που στέλνουν οι ειδικοί είναι σαφές: κανείς δεν πρέπει να ξεκινά αυτά τα προϊόντα, και ιδίως οι έφηβοι.
Για τους νέους, το μήνυμα είναι απόλυτο: καμία νικοτίνη. Για τους ενήλικες καπνιστές που θέλουν να διακόψουν, η προσέγγιση –όπως επισημαίνεται– πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση και όχι με αυθαίρετη στροφή στο άτμισμα.
Ο ΠΟΥ δεν θεωρεί τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού ασφαλείς εναλλακτικές ούτε τα προτείνει ως μέθοδο διακοπής του καπνίσματος.
Τι πρέπει να γίνει
Η θέση των ειδικών είναι ότι χρειάζεται αυστηρότερη νομοθεσία και ουσιαστικότερη εφαρμογή της, με στόχο κυρίως την προστασία των παιδιών και των εφήβων.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται:
– περιορισμός ή απαγόρευση γεύσεων που προσελκύουν ανήλικους,
– απαγόρευση διαφήμισης και προώθησης, ειδικά στο διαδίκτυο,
– αυστηρός έλεγχος της ηλικίας στις πωλήσεις,
– ισχυρές προειδοποιήσεις υγείας,
– ένταξη αυτών των προϊόντων στη νομοθεσία για χώρους χωρίς καπνό.
«Πύλη εισόδου» στη νικοτίνη
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ότι πολλοί έφηβοι δεν ξεκινούν πια από το κλασικό τσιγάρο, αλλά από το vape.
Και αυτό, όπως προειδοποιούν, δεν λειτουργεί ως «ακίνδυνη εναλλακτική», αλλά συχνά ως πύλη εισόδου στη νικοτίνη και αργότερα ακόμη και στο συμβατικό κάπνισμα.
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται μόνο με απαγορεύσεις. Χρειάζεται κοινή στάση από γονείς, σχολείο, επιστημονική κοινότητα και Πολιτεία.
Οι γονείς πρέπει να μιλούν νωρίς και ανοιχτά στα παιδιά, οι εκπαιδευτικοί να έχουν εργαλεία για ουσιαστική συζήτηση μέσα στο σχολείο, ενώ η κοινωνία συνολικά πρέπει να σταματήσει να βλέπει το άτμισμα ως κάτι «μικρό» ή «ακίνδυνο».
Το βασικό ζητούμενο, όπως τονίζουν, δεν είναι να φοβίσουμε τα παιδιά, αλλά να τα ενδυναμώσουμε, ώστε να καταλάβουν ότι η αυτοπεποίθηση και η ελευθερία δεν έχουν ανάγκη τη νικοτίνη.
