Με υπομονή, λεπτές κινήσεις και περίσσια μαεστρία, ο έμπειρος κατασκευαστής ποντιακών λυρών και μέλος της Ένωσης Ποντίων Γλυφάδας «Η Ρωμανία» Κώστας Νικολαΐδης μαζεύει κάθε Τετάρτη απόγευμα τους μαθητές του και τους μυεί στα μυστικά κατασκευής του μουσικού οργάνου που «κουβαλάει στις πλάτες του» ένα πολύ μεγάλο μέρος της πολιτιστικής παράδοσης του Πόντου, και σίγουρα το σύνολο της μουσικής παράδοσης της αλησμόνητης πατρίδας.
Η μεγάλη αγωνία του Κωνσταντίνου Νικολαΐδη ήταν –και παραμένει– να μην χαθεί η τέχνη κατασκευής της κεμετζέ διότι, όπως ο ίδιος λέει στο pontosnews.gr, σήμερα οι νέοι πάρα πολύ δύσκολα καταπιάνονται με αυτήν.
Στο πλαίσιο αυτό, πριν από περίπου έξι χρόνια στο σωματείο ξεκίνησε –με δική του πρωτοβουλία– την «πορεία» του το τμήμα εκμάθησης ποντιακής λύρας.
Πρόκειται για το μοναδικό τέτοιο τμήμα – όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη χτυπάει η καρδιά του ποντιακού ελληνισμού.
«Το τμήμα εκμάθησης κατασκευής της ποντιακής λύρας ξεκίνησε πριν από έξι χρόνια στην Ένωσή μας. Ήταν δική μου ιδέα και το προχώρησα, διότι αυτό με το οποίο καταπιάνομαι θέλω να το μεταδίδω και σε άλλους. Έτσι, θέλησα να μάθουν αυτήν την τέχνη και άλλα άτομα. Επειδή για πρώτη συμβαίνει κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα, το πήρα πολύ… πατριωτικά.
»Ξεκίνησα με πάρα πολλή όρεξη και αρχικά είχα 7-8 μαθητές. Ήμουν πάρα πολύ ικανοποιημένος, αλλά λίγο αργότερα είδα ότι κάποιοι από τους μαθητές μου δυσκολεύονταν αρκετά. Το αποτέλεσμα ήταν να φύγουν από το τμήμα 2-3 άτομα. Μπορεί να με στενοχώρησε αυτό, όμως είχα πάρει την απόφασή μου ότι το τμήμα θα το κρατήσω και δεν πρόκειται να τα παρατήσω.
»Αυτήν τη περίοδο διδάσκω τον τρόπο κατασκευής σε πέντε άτομα και εύχομαι σύντομα να γίνουν πολύ περισσότερα», λέει στο pontosmews.gr ο Κώστας Νικολαΐδης, ο οποίος έχει καταγωγή από το Μαυροδένδρι Κοζάνης.
Τα μαθήματα κατασκευής ποντιακής λύρας παραδίδονται δωρεάν σε χώρο της «Ρωμανίας» μία φορά την εβδομάδα, κάθε Τετάρτη, και για ένα δίωρο, από τις 6:00 έως τις 8:00 το απόγευμα.
«Το παν είναι να βγαίνει σωστά ο ήχος»
Κατά τον ίδιο, είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτός που παίζει ποντιακή λύρα να γνωρίζει και πώς κατασκευάζεται. Όπως λέει, όταν ο μουσικός είναι και κατασκευαστής λύρας, γνωρίζει καλύτερα το όργανο και κυρίως αντιλαμβάνεται πιο εύκολα αν ο ήχος που βγάζει είναι ο σωστός.
«Σε εμένα, μετά από τόσα χρόνια εμπειρίας, δεν φαίνεται δύσκολη η κατασκευής της λύρας. Όμως αντιλαμβάνομαι ότι οι διδασκόμενοι δυσκολεύονται και γι’ αυτό προσπαθώ να τους δείχνω πολύ απλά τον τρόπο κατασκευής. Το πιο δύσκολο είναι να καταφέρεις να βγάζει σωστό ήχο το όργανο, να είναι γλυκιά η λαλιά της λύρας», σημειώνει ο Κωνσταντίνος Νικολαΐδης.
Όπως λέει χαρακτηριστικά, το μυστικό είναι το σκάφος και το καπάκι να πάλλονται και να συνδέονται σωστά μαζί με την «ψυχή» του οργάνου. Η τελευταία είναι ένα ξυλαράκι, το οποίο πρέπει να σφηνώνεται καλά ανάμεσα στο σκάφος και το καπάκι.
Όπως εξηγεί, ένας πολύ έμπειρος κατασκευαστής κεμετζέ θα χρειαστεί 20-25 ώρες εργασίας για να την ολοκληρώσει. Ωστόσο κατά μέσο όρο απαιτούνται περίπου 40 ώρες, ώστε να είναι έτοιμο το όργανο με σωστή την κάθε του λεπτομέρεια.
«Δεν μπορούμε να πούμε ότι σήμερα είναι λίγοι οι κατασκευαστές ποντιακής λύρας, όμως δυστυχώς σχεδόν όλοι είναι μεγάλοι σε ηλικία. Είναι κρίμα που οι νέοι δεν κάθονται να μάθουν και να ασχοληθούν με την κατασκευή της. Οι νέοι παίρνουν και πιο εύκολα τη διδασκαλία. Μετά από δέκα μαθήματα θα μπορούν να κατασκευάσουν από μόνοι τους μία λύρα. Η εμπειρία έδειξε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
»Η μεγάλη αγωνία μου είναι να μάθουν πολλά νέα παιδιά, πώς να κατασκευάζουν μία ποντιακή λύρα. Δεν θέλω ούτε να το σκέφτομαι ότι μπορεί να χαθεί αυτή η τέχνη. Επίσης, στους μαθητές του τμήματός μου –πέρα από την κατασκευή– τους δείχνω και πώς να παίζουν, αφού στην Ένωση Ποντίων Γλυφάδας από το 2011 παραδίδω και μαθήματα λύρας», αναφέρει ο Κωνσταντίνος Νικολαΐδης.
«Θέλω οι μαθητές μου να γίνουν καλύτεροι από εμένα»
Ο ίδιος σημειώνει στο pontosnews.gr ότι είναι δεδομένο ότι ο χώρος της ποντιακής μουσικής δεν θα ξεμείνει από λυράρηδες. Το ζήτημα είναι ότι δεν πρέπει να ξεμείνει ούτε από κατασκευαστές.
«Οι περισσότεροι από τους μαθητές μου στην κατασκευή λύρας είναι μεσήλικες. Στο παρελθόν είχα και αρκετά πολύ νέα παιδιά, όμως τα παράτησαν εύκολα. Προσωπικά δεν πρόκειται να τα παρατήσω. Θέλω να έρθουν νέα παιδιά και να δουν την προσπάθειά μας. Να μάθουν την κατασκευή της λύρας, ώστε να βγάζει το όργανο καλύτερο και –κυρίως– πιο σωστό ήχο.
»Να αναφέρω εδώ ως παράδειγμα τον Ματθαίο Τσαχουρίδη, ο οποίος έχει πει ότι “Είναι πολύ σημαντικό να έχουμε καλούς κατασκευαστές λύρας, διότι εμείς οι μουσικοί βασιζόμαστε στα καλά όργανα”. Θα είναι πολύ μεγάλη η χαρά μου να καμαρώσω κάποια μέρα τους μαθητές μου καλύτερους από εμένα», καταλήγει ο Κωνσταντίνος Νικολαΐδης.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
