Τον Φεβρουάριο του 2025 το pontosnews.gr είχε δημοσιεύσει άρθρο με τον τίτλο «Για γέλια ή για κλάματα; Δύο “τραγούδια” για τον Πόντο, που πέρασαν και δεν ακούμπησαν», με αφορμή δύο κατασκευάσματα τεχνητής νοημοσύνης που είχαν βγει στον «αέρα» του YouTube (ο υπότιτλός μας ήταν «Προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης, με ονοματεπώνυμο αλλά χωρίς αιδώ»). Γράφαμε τότε ότι «Είναι ωραίο να βλέπουμε ότι 100 και πλέον χρόνια μετά τη Γενοκτονία και τον ξεριζωμό, νέα παιδιά κρατάνε αναμμένο το φως της ποντιακής παράδοσης και την πάνε ένα βήμα παραπέρα, για να κρατήσει κι άλλα 100 χρόνια, κι ακόμα 100!
»Υπάρχει όμως κι ένα όριο κάπου – ή τουλάχιστον θα έπρεπε να υπάρχει».
Ε, σωστά μαντεύετε. Κανένα όριο δεν υπήρξε, αντιθέτως αυτή η «παραγωγή» φουντώνει και πάει, επιβεβαιώνοντας αυτό που λέγαμε τότε, ότι «ο Πόντος ως έννοια “τρεντάρει”».
Συνέχεια σε αυτό το θέμα δίνει με ανάρτησή του ο Κωνσταντίνος Καρακασίδης, δημιουργός και διαχειριστής του pontianlyrics.gr (Ποντιακός στίχος), ο οποίος αν μη τι άλλο είναι βαθύς γνώστης και λάτρης της μουσικής και της διαλέκτου του Πόντου, μουσικός και στιχουργός ο ίδιος:
Επ’ αφορμής της ανάρτησης1 του φίλου και συνεργάτη της σελίδας μας Γιάννης Απαζίδης (που τρέχει μια εξαιρετική προσπάθεια καταγραφής της ποντιακής δισκογραφίας με το Radio Trapezounta Boston) σχετικά με τα δήθεν «ποντιακά» τραγούδια προϊόντα AI που κατακλύζουν το YouTube, νιώθουμε την ανάγκη να τοποθετηθούμε κι εμείς επί του θέματος.
Για να ξεκαθαρίσουμε εξαρχής κάτι και προκειμένου να μην υπάρχουν αυταπάτες: Στη δική μας προσπάθεια καταγραφής και διάσωσης των ποντιακών στίχων, δεν πρόκειται ΠΟΤΕ να ανέβει τραγούδι προϊόν AI.
Ακόμα κι αν «ταΐσουν» το Suno ή οποιαδήποτε άλλη πλατφόρμα με αυθεντικούς στίχους, το τελικό προϊόν απέχει παρασάγγας από το να φέρει έστω και μια στοιχειώδη ποντιακή ταυτότητα, τόσο σε επίπεδο μουσικής όσο και σε επίπεδο ερμηνειών.
Πραγματικά, τι να πρωτοσχολιάσει κανείς;
• Τις ανιστόρητες AI «φωτογραφίες» των βίντεο, όπου η τεχνητή νοημοσύνη δεν ξέρει καν πώς μοιάζει μια ποντιακή λύρα, παρουσιάζοντας τεράστια οπτικά εκτρώματα.
• Τις μουσικές «σούπες» που στην καλύτερη περίπτωση θυμίζουν κακά κρητικά ή νησιώτικα, βαφτισμένα με το έτσι θέλω «ποντιακά».
• Τον καταιγισμό «ποντιακών» στίχων που παράγονται πλέον με μεγαλύτερη συχνότητα από τον πιο πολυγραφότατο στιχουργό. Μόνο που στην πραγματικότητα πρόκειται για μια άθλια μίξη νεοελληνικών με διάσπαρτες ποντιακές λέξεις και κάποιες άλλες άκομψα «ποντιακοποιημένες», απλά για να γεμίζει το μάτι. Ένα γλωσσικό κατασκεύασμα χωρίς κανένα βίωμα, δομή και γνώση.
• Τις τυποποιημένες φασόν φωνές που δεν έχουν ιδέα πώς να προφέρουν, πόσο μάλλον να αποδώσουν το συναίσθημα και την προφορικότητα της ποντιακής γλώσσας.
Και το χειρότερο; Όχι μόνο δεν ιδρώνει το αυτί κανενός, αλλά αυτά τα βίντεο συγκεντρώνουν εκατοντάδες χιλιάδες θεάσεις (καλά διαβάσατε, δεν είναι τυπογραφικό λάθος). Εκτός, βέβαια, αν αυτές οι θεάσεις είναι εξίσου προϊόν στρατευμένων και πληρωμένων bot, φτιαγμένων για να διογκώνουν τα νούμερα.
Την ίδια ώρα λοιπόν που στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας γίνεται μια σοβαρή και συγκροτημένη προσπάθεια να ενταχθεί η διδαχή της ποντιακής γλώσσας στα ΚΕΔΙΒΙΜ –μια προσπάθεια που δυστυχώς δεν έχει καταφέρει ακόμα να πείσει ούτε την ίδια την ακαδημαϊκή ποντιακή κοινότητα για τη δυναμική της–, στις οθόνες μας συντελείται κάτι εφιαλτικό.
Με την ανοχή όλων μας, βιώνουμε μια σιωπηρή «γενοκτονία» του –θεωρητικά τουλάχιστον– ισχυρότερου ταυτοτικού μας στοιχείου: της ίδιας της ποντιακής γλώσσας.
Δεν χρειάζονται θεσμικές παρεμβάσεις ή αφορισμοί. Αρκεί μονάχα να γυρίσουμε την πλάτη μας σε τέτοια ψηφιακά σκουπίδια.
Πώς να γίνει όμως αυτό, όταν άνθρωποι που έχουν επωμιστεί τη διδαχή της γλώσσας ή έχουν αναλάβει ρόλο επικοινωνίας της ιστορίας και της παράδοσής μας στα σόσιαλ μίντια, κάνουν βαριά χρήση της τεχνητής νοημοσύνης; Άνθρωποι που με την αξιοθαύμαστη απήχηση και το μεγάλο κοινό που διαθέτουν, φέρουν αυτόματα και μια τεράστια ευθύνη. Αντί γι’ αυτό, βλέπουμε να αποδέχονται άκριτα κείμενα που παράγει ένας αλγόριθμος, ακόμα και όταν κάθε γλωσσολογικό μοντέλο AI καταφανώς παραλογίζεται και λέει πράγματα «τη κιφαλί’ αθε», μετατρέποντας έτσι την ψηφιακή ημιμάθεια σε «γραμμή» για χιλιάδες ακόλουθους.
Αν δεν προστατεύσουμε εμείς οι ίδιοι τη γλώσσα και τη μουσική μας από τον ψηφιακό εκφυλισμό, σε λίγα χρόνια η ποντιακή παράδοση δεν θα είναι τίποτα περισσότερο από ένας παραμορφωμένος προχειροφτιαγμένος αλγόριθμος.
Στηρίζουμε την αυθεντική δημιουργία, τον ζωντανό λόγο και τους ανθρώπους εκείνους που μοχθούν πραγματικά. Ανθρώπους που δεν ψάχνουν την εύκολη λύση ενός αλγορίθμου, αλλά καταθέτουν σκέψη, ψυχή και τον πολύτιμο προσωπικό τους χρόνο για να γεννήσουν κάτι αληθινό στο σήμερα.
Ως «Ποντιακός Στίχος» αρνούμαστε να επικροτήσουμε αντίστοιχες προσπάθειες και προς τούτου δεν θα βρουν ποτέ τον δρόμο τους προς την σελίδα μας αν και φοβούμαστε πως στο μέλλον θα έρθει εκείνη η άβολη στιγμή που θα μας ζητηθεί από κάποιο νέο παιδί να καταχωρίσουμε ή να εξηγήσουμε στίχους-γεννήματα που παρήγαγε μέσα σε μιλισεκόντ η φαντασία κάποιας ΑΙ.
