Όλα όσα συμβαίνουν τις τελευταίες ημέρες, ακόμη και το τραγικό ναυάγιο στην Χίο, συντελούνται ενόψει της συνάντησης Μητσοτάκη-Ερντογάν την επόμενη Τετάρτη στην Άγκυρα.
Στην αρχή η Τουρκία εξέδωσε τη γνωστή NAVTEX με επιδίωξη να δημιουργήσει τετελεσμένα στο Αιγαίο. Νομική ισχύ δεν έχει μια NAVTEX, αλλά πέραν της νομιμότητας υπάρχει και η επιβολή στο πεδίο. Και η Τουρκία είναι διατεθειμένη να επιβάλει τη θέση της ανατολικά του 25ου μεσημβρινού. Καμιά ενέργεια της ελληνικής κυβέρνησης δεν υπήρξε ως σήμερα που να αμφισβητεί, στο πεδίο, τη μεθόδευση της Τουρκίας.
Ακολούθησαν οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου, που είχαν ανασταλεί εδώ και αρκετό καιρό.
Και οι εξελίξεις κορυφώθηκαν με την μεθοδευμένη προώθηση μεταναστών προς την Ελλάδα, και το τραγικό συμβάν στο οποίο έχασαν την ζωή τους 15 άνθρωποι. Ορισμένοι αναλυτές συνδέουν και την ανακοίνωση του σκανδάλου κατασκοπείας στην Αθήνα με την προσπάθεια της κυβέρνησης να αλλάξει την ατζέντα της επικαιρότητας που έχει εστιάσει πολύ στο επικείμενο ταξίδι του πρωθυπουργού, με τρόπο αρνητικό.
Τι επιδιώκει η Τουρκία; Να ακυρώσει την συνάντηση ή να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα; Αν ήθελε να ακυρώσει την συνάντηση, η Άγκυρα δεν θα δίσταζε να το κάνει με τρόπο αψύ, όπως στη Νέα Υόρκη τον προηγούμενο Σεπτέμβριο. Άρα κάτι άλλο επιδιώκει η Τουρκία. Και προκαλεί την Αθήνα ενώ η γειτονική χώρα έχει ανοικτά στρατιωτικά μέτωπα στη Σομαλία, τη Συρία, τη Λιβύη και αλλού. Ποιος είναι ο προβληματισμός της Αθήνας να αντιμετωπίσει μια αναθεωρητική δύναμη που από την εξαγγελία των θέσεών της περνά στην πράξη;
Δεν διακρίνεται κανείς.
Στο πολιτικό παρασκήνιο οι αναλυτές, στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν τη δήλωση Γεραπετρίτη ότι η Ελλάδα θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, μιλούν για επέκταση με τη μέθοδο των δακτύλων και αποδίδουν τις εξελίξεις σε κάποιου είδους συμφωνία με την επίκληση και της δήλωσης Φιντάν. Το αν όλα αυτά έχουν βάση, θα φανεί τις επόμενες ημέρες.
Το ενδιαφέρον θα πρέπει να εστιαστεί επίσης στην αποκάλυψη του κατασκοπευτικού σκανδάλου, από το οποίο ό,τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής είναι οι επίσημες κυβερνητικές ανακοινώσεις. Το σκάνδαλο συνδέεται με την Κίνα, και πιθανώς να αποτελέσει την αρχή αμφισβήτησης των ελληνοκινεζικών σχέσεων και της κινεζικής παρουσίας στην Ελλάδα. Δημοσιοποιείται δε –ίσως συγκυριακά– μετά και τη δήλωση του Ρώσου υπουργού εξωτερικών ότι η Ελλάδα ευθύνεται για τη διατάραξη των ελληνορωσικών σχέσεων. Ποια είναι η εικόνα των διεθνών σχέσεων της χώρας; Ένα νέο τείχος του Βερολίνου;
Σε ό,τι αφορά το ναυάγιο, είναι αυτονόητο ότι δεν μπορεί να συμφωνήσει κανείς με το να πνίγονται άνθρωποι στην προσπάθειά τους να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή.
Πέραν αυτού, επισημαίνονται οι ανησυχίες των ευρωπαϊκών κοινωνιών ότι το μεταναστευτικό αποδομεί το σύνολο της ζωής τους. Και σ’ αυτό το θέμα η απάντηση δεν είναι εύκολη. Πιέζονται κοινωνικές δομές, οξύνονται ανισότητες, και όταν η μετανάστευση δεν συνοδεύεται από σχέδιο ένταξης και κατανομής ευθυνών, τροφοδοτείται ο κοινωνικός κατακερματισμός. Η θέση αυτή –που έχει διατυπωθεί και από δημόσιες παρεμβάσεις όπως εκείνες της κ. Καρυστιανού– δεν αρνείται την ανθρωπιστική διάσταση· ζητά, αντίθετα, ρεαλισμό και ευθύνη.
Εδώ αναδεικνύεται και η μικρόθωρη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συχνά περιορίζεται σε διαχειριστικές λύσεις ανάγκης, μεταθέτοντας το βάρος στα κράτη πρώτης γραμμής, χωρίς ουσιαστικό μηχανισμό αλληλεγγύης, επιστροφών και νόμιμων οδών μετανάστευσης.
Αυτό το κενό πολιτικής αφήνει χώρο τόσο για τραγωδίες όσο και για εργαλειοποίηση ανθρώπων.
Στην περίπτωση της Χίου, οι ελληνικές Αρχές μιλούν για τουρκική μεθόδευση πρόκλησης. Αν ισχύει, τότε βρισκόμαστε μπροστά σε μια κυνική πρακτική όπου ευάλωτοι άνθρωποι μετατρέπονται σε μοχλό πίεσης. Αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη διάσωσης και προστασίας· φωτίζει όμως τις ευθύνες όσων σπρώχνουν ανθρώπους στη θάλασσα για γεωπολιτικά οφέλη.
Η ισορροπία είναι λεπτή: ανθρωπισμός αλλά και φύλαξη συνόρων χωρίς απανθρωπιά, διάλογος χωρίς εκπτώσεις. Αν κάτι μας διδάσκει το ναυάγιο της Χίου, είναι ότι χωρίς συνολική ευρωπαϊκή πολιτική και χωρίς σαφή μηνύματα προς όσους εργαλειοποιούν τον ανθρώπινο πόνο, οι τραγωδίες θα επαναλαμβάνονται – και οι κοινωνίες θα διχάζονται.
Η Ευρώπη, αν θέλει, μπορεί να στείλει μηνύματα στην Άγκυρα. Η Τουρκία δεν είναι τόσο παντοδύναμη όσο θέλει να φαίνεται.
