Στο νεοκλασικό κτήριο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών (ΚΜΣ) στην Πλάκα λειτουργεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα σπουδαιότερα αρχεία προφορικής μνήμης του ελληνισμού.
Χιλιάδες σελίδες χειρόγραφων μαρτυριών πρώτης γενιάς, συγκεντρωμένες από πληροφορητές που κατέθεσαν όσα θυμόντουσαν από την πατρώα γη, πριν χαθούν μαζί τους.
Πρόσφατα ολοκληρώθηκε ένα έργο που μπορεί να μην έχει τη… φασαρία μιας μεγάλης έκθεσης, αλλά έχει τεράστια σημασία για την ιστορική έρευνα: αντικαταστάθηκαν 2.000 αρχειακοί φάκελοι που μέχρι σήμερα φιλοξενούσαν περίπου 300.000 σελίδες από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης.
Οι νέοι φάκελοι είναι φτιαγμένοι από αντιόξινο υλικό, με ελεγχόμενο pH, ώστε να προστατεύουν το χαρτί από φθορές και οξείδωση – μια κρίσιμη επένδυση για το μέλλον.
Ψηφιακή πρόσβαση
Εξίσου σημαντικό είναι ότι το αρχείο δεν ζει μόνο πίσω από θυρίδες και ράφια.
Το Κέντρο έχει ολοκληρώσει την ψηφιοποίηση και διαθέτει πλατφόρμα μέσω της οποίας ερευνητές, φορείς, αλλά και απλοί επισκέπτες μπορούν να αναζητήσουν υλικό με εξειδικευμένα φίλτρα: γεωγραφία, συνώνυμα τοπωνυμίων, τόπο εγκατάστασης των προσφύγων ή ακόμα και με βάση πληροφορητές και συνεργάτες του Κέντρου.
Για την πρόσβαση απαιτείται απλή εγγραφή με ονοματεπώνυμο και email. (Από εδώ η πρόσβαση στην πλατφόρμα.)
Γιατί έχει σημασία
Η πρόσφατη επέτειος των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή υπενθύμισε κάτι που συχνά ξεχνάμε: ιστορική μνήμη δεν είναι μόνο οι επέτειοι, αλλά και το υλικό που επιτρέπει στους ιστορικούς και στην κοινωνία να ξαναδιαβάσουν την εμπειρία με νέα μάτια.
Το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του ΚΜΣ αποτελεί ένα από τα ελάχιστα μεγάλης κλίμακας σύνολα μαρτυριών πρώτης γενιάς προσφύγων. Η διατήρηση και η πρόσβαση σε αυτό το υλικό δεν αφορά απλώς την επιστήμη – είναι ζήτημα συλλογικής αυτογνωσίας.
Άλλωστε, «χωρίς το έργο της Μέλπως και του Οκτάβιου Μερλιέ που παρήγαγε την εθνική “Κιβωτό”, όπως αποκαλεί ο Ηλίας Βενέζης το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, ο μικρασιατικός ελληνισμός θα είχε χαθεί για δεύτερη φορά και πλέον οριστικά» όπως σημειώνεται.
![Εικόνα από την Κωνσταντινούπολη επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (πηγή: Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη/ Travelogues/ WALSH, Robert/ALLOM, Thomas. Constantinople and the Scenery of the Seven Churches of Asia Minor illustrated. In a Series of Drawings from Nature by Thomas Allom. With an historical account of Constantinople, and descriptions of the plates, by the Rev. Robert Walsh..., Λονδίνο/Παρίσι, Fisher, Son & Co. [1836-38])](https://www.pontosnews.gr/wp-content/uploads/2026/01/Constantinople-Seven-Churches-Mikra-Asia-360x180.jpg)
