Με στόχους που ισοδυναμούν με ιερό καθήκον και μια ημερίδα με διακεκριμένους επιστήμονες άρχισε, επίσημα το πρωί της Τετάρτης, στην αίθουσα συνεδρίων «Ηλίας Ι. Κουσκουβέλης» του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, η λειτουργία της Επώνυμης Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών στο Τμήμα Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος.
Το όραμα του έμψυχου δυναμικού της Επώνυμης Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών αλλά και όλων όσοι στηρίζουν τη λειτουργία της είναι να ενισχυθεί η ιστορική έρευνα, να δοθεί έμφαση στην αξιοποίηση αρχείων, πηγών και τεκμηρίων και να προσφερθει στους νέους επιστήμονες εργαλείων για πιο βαθιά και τεκμηριωμένη κατανόηση των ιστορικών, πολιτισμικών και καλλιτεχνικών στοιχείων του μικρασιατικού ελληνισμού.
Κύριος στόχος της έδρας είναι η διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης και η διαμόρφωση μιας ώριμης ιστορικής αuτοσuvείδησης και ενίσχυσης του πολιτισμού μας.
Αυτό επισήμανε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, καθηγητής Στυλιανός Δ. Κατρανίδης, κατά την εναρκτήρια ομιλία του στην ημερίδα με θέμα Η Επώνυμη Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών και οι προοπτικές της στον ερευνητικό και επιστημονικό διάλογο που διοργανώθηκε σημειώνοντας σημαντική επιτυχία, καθώς εκτός από τη μεγάλη συμμετοχή, έντονο ενδιαφέρον για την επιτυχία της Έδρας έδειξαν φορείς και προσφυγικά σωματεία.
«Η μικρασιατική μνήμη αποτελεί έναν από τους πιο πολύτιμους θησαυρούς του νεότερου ελληνισμού. Η πρώτη γενιά των προσφύγων έφθασε στην Ελλάδα μετά από μία ανείπωτη καταστροφή και παρά τις δυσκολίες ξανάστησε τη ζωή της, η δεύτερη γενιά έζησε τον αγώνα της επιβίωσης με έντονα βιώματα της προσφυγικής της καταγωγής, η τρίτη ενσωματωμένη στο κοινωνικό γίγνεσθαι διατήρησε στοιχεία της καταγωγής της και σήμερα η τέταρτη έχει τις λιγότερες εμπειρίες, μνήμες και γνώσεις και συχνά άγνοια. Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει η Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών» τόνισε ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.
Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε έναν χρόνο ακριβώς από την πανηγυρική ανακοίνωσή της στο δημαρχείο Θεσσαλονίκης, όπου είχε υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ και των δωρητριών εταιρειών Alumil, Optima Bank, Διαμαντής Μασούτης ΑΕ, Μπίκας ΑΕ και ΔΙΟΠΑΣ ΑΕ.
Η δημιουργία της Έδρας ήταν όραμα της βυζαντινολόγου ιστορικού Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ και υλοποιήθηκε χάρη σε επιχειρηματίες, μέλη του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ, τόνισε ο πρόεδρος του και διευθύνων σύμβουλος της ΔΙΟΠΑΣ ΑΕ, Συμεών Διαμαντίδης.
«Με την έρευνα που θα πραγματοποιηθεί στη νέα Έδρα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας θα μπορέσουμε να δούμε τα λάθη μας, να δούμε τον πολιτισμό που μεταφέρθηκε εδώ από εκεί, στο πόσο συνέβαλε αυτός ο πολιτισμός στην ίδρυση του ελληνικού κράτους, να διεισδύσουμε περισσότερο στα γεγονότα που έγιναν τότε για να μπορέσουν οι νέοι να καταλάβουν τι συνέβη, τι συμβαίνει, τι θα συμβεί αν δεν προσέχουμε» είπε ο Συμεών Διαμαντίδης.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα σε συνεργασία με την επιχειρηματική κοινότητα μπορούν να κάνουν πολλά, τόνισε και πρόσθεσε ότι σε συνάντηση με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και με τον Επίσκοπο Σμύρνης, Βαρθολομαίο αναφέρθηκε ότι υπάρχουν πολλά αρχεία, τα οποία μπορούν να διατεθούν στο Πανεπιστήμιο.
Την εκδήλωση χαιρέτισε επίσης ο πρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, καθηγητής Δημήτριος Κυρκιλής που τόνισε πως η έδρα των Μικρασιατικών Σπουδών συνιστά μια σημαντική γέφυρα επιστημολογική και επιστημονική για τα γνωστικά αντικείμενα και τις γεωγραφικές περιοχές που μελετά το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών, δηλαδή τα Βαλκάνια, την Ανατολική Ευρώπη από τη μια μεριά και τη Μέση Ανατολή από την άλλη.
Το αντικείμενο της Έδρας αφορά ένα μεγάλο εύρος επιστημονικών αντικειμένων, όχι μόνο γύρω από τη γεωπολιτική διάσταση της Μικράς Ασίας, αλλά και τη θρησκευτική, ιστορική, εθνολογική και πολιτιστική διάσταση, συνιστώντας συνεχώς μια πολυδιάστατη επιστημονική προσέγγιση του μικρασιατικού χώρου, ανέφερε υπογραμμίζοντας η Έδρα στοχεύει να αποβεί το κέντρο ενός δικτύου που διασυνδέει φορείς που μελετούν τη Μικρά Ασία.
Από την πλευρά ο κάτοχος της επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές, επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος επισήμανε πως «Στόχοι της Επώνυμης Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών, η ίδρυση της οποίας ανακοινώθηκε πριν από έναν χρόνο και διανύει τον τρίτο μήνα λειτουργίας της είναι η διδασκαλία πάνω στα σημαντικά ζητήματα της ιστορίας του Μικρασιατικού Ελληνισμού, η παροχή ερευνητικού έργου στα ζητήματα αυτά, η συνεργασία με πανεπιστημιακά τμήματα, φορείς, ιδρύματα, τα οποία διατηρούν αρχειακές ψηφίδες της Μικρασιατικής ιστορίας και η παρακίνηση των φοιτητών να έρθουν οι ίδιοι σε επικοινωνία με το διαθέσιμο πρωτογενές υλικό και δευτερογενές υλικό, προκειμένου να προσεγγίσουν ερευνητικά και επιστημονικά τη Μικρασιατική ιστορία».
Κατά τη διάρκεια της πρώτης Συνεδρίας που πραγματοποιήθηκε με συντονιστή τον καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών Δημήτριο Σταματόπουλο, πραγματοποιήθηκαν τρεις εισηγήσεις.
Από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού η ιστορικός Μαρία Καζαντζίδου παρουσίασε το θέμα Ο προσφυγικός ελληνισμός μέσα από τα τεκμήρια του ΙΑΠΕ και η συνεισφορά τους στις Μικρασιατικές Σπουδές: Η κληρονομιά του παρελθόντος για το σήμερα. «Η νέα Έδρα μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη μελέτη του Μικρασιατικού Ελληνισμού και της προσφυγικής εμπειρίας, της μνήμης των κοινοτήτων της διασποράς και της ταυτότητας» είπε κατά τη διάρκεια της ομιλίας της προσθέτοντας πως μπορούν να αναπτυχθούν κοινά ερευνητικά προγράμματα με το ΙΑΠΕ με έμφαση στη μνήμη, την ταυτότητα και τη συγκρότηση κοινοτήτων.
Αντίστοιχα, η βιβλιοθηκονόμος της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης Ευαγγελία Τσώλη παρουσίασε το θέμα Από τη Σμύρνη στη Νέα Σμύρνη: τεκμήρια μιας ζωντανής ιστορίας μέσα από τη Βιβλιοθήκη της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης. Και όπως είπε, μεταξύ άλλων, «κάθε προσπάθεια διάσωσης, μελέτης και προβολής της μικρασιατικής κληρονομιάς δεν αποτελεί απλώς μια επιστημονική ιστορική πράξη, αλλά και πράξη μνήμης, ευθύνης και συνέχειας». Αυτόν τον πολύτιμο αγώνα έρχεται να ενισχύσει η Νέα Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας «προσφέροντας ένα σταθερό ακαδημαϊκό έρεισμα σε μια παράδοση που ζητά όχι μόνο να διασωθεί, αλλά να αναπνέει και να εξελίσσεται μέσα από τη γνώση».
Η διαφύλαξη και η διαχείριση της συλλογικής μνήμης του Μικρασιατικού Ελληνισμού: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών ήταν το θέμα το οποίο ανέπτυξε ο υποδιευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών Σταύρος Ανεστίδης.
Το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών είναι ο θεματοφύλακας της μνήμης του Μικρασιατικού Ελληνισμού και ο θεμελιωτής της έρευνας σε αυτό το πεδίο, τόνισε ο υποδιευθυντής του Σταύρος Ανεστίδης εκφράζοντας τη χαρά του που τέθηκαν οι βάσεις για το σήμερα και για το αύριο του Τμήματος του ΠΑΜΑΚ.
«Το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών που δημιουργήθηκε από τον ελληνιστή Οκτάβ Μερλιέ και τη σύζυγό του, μουσικολόγο – εθνογράφο Μέλπω Μερλιέ ασχολείται από το 1930 με την έρευνα της ιστορίας και του πολιτισμού του Μικρασιατικού ελληνισμού. Πρωταρχικό αντικείμενό του Κέντρου υπήρξε η περισυλλογή της προφορικής παράδοσης και η τεκμηρίωση της παρουσίας του Μικρασιατικού Ελληνισμού σε ολόκληρο το γεωγραφικό εύρος της Μικρασιατικής χερσονήσου. Έχουν εκδοθεί 22 τόμοι του Δελτίου Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, περιοδικής επιστημονικής έκδοσης, 55 τίτλοι μονογραφιών από το Κέντρο και σημαντικό τμήμα του Κέντρου είναι το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο του, που είναι ο πυρήνας, στον οποίο έχουν καταγραφεί οι μουσικές παραδόσεις της Μικράς Ασίας και της Ελλάδας», πρόσθεσε ο Σταύρος Ανεστίδης σημειώνοντας ότι ανοίγει ένα πεδίο για το Τμήμα του ΠΑΜΑΚ με βάση το υλικό και τη γνώση του Κέντρου
Ακολούθησε ο δεύτερος κύκλος εισηγήσεων, που είχε ως συντονιστή τον επισκέπτη επίκουρο καθηγητή της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές Θεοχάρη Αναγνωστόπουλο.
Η καθηγήτρια του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών και Αναπληρώτρια πρόεδρος του τμήματος Ελένη Γαβρά παρουσίασε την πρώτη εισήγηση με θέμα Πολιτισμικό και Οικιστικό Απόθεμα των Ελληνικών Κοινοτήτων της Μικράς Ασίας.
Μετακινήσεις μεταξύ Μικράς Ασίας και Παρευξείνιας ζώνης. Νέες προσεγγίσεις στην περιβαλλοντική ιστορία μίας οθωμανικής λίμνης κατά τον 18ο αιώνα, ήταν το θέμα της δεύτερης εισήγησης από τον αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών Ιωάννη Καρρά.
Αντίστοιχα, ο επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών Λεωνίδας Καρακατσάνης ανέπτυξε το θέμα Σύγχρονες αφηγήσεις σε Ελλάδα και Τουρκία για την ιστορία του Μικρασιατικού χώρου, ενώ η ημερίδα έκλεισε με την εισήγηση του καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών Δημήτριου Σταματόπουλου, ο οποίος παρουσίασε το θέμα Ερμηνευτικές προσεγγίσεις για τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Στην εκδήλωση έδωσαν το παρών εκπρόσωποι της Εκκλησίας, της περιφέρειας, των δημοτικών Αρχών, των ενόπλων δυνάμεων, της πανεπιστημιακής κοινότητας αλλά και προσφυγικών και μικρασιατικών σωματείων που μάλιστα συμμετείχαν ενεργά στις εργασίες της ημερίδας.
