Μαθαίνω ποντιακά: Γνωρίζετε τι είναι η φαγούρα και η φάγουσα;

Αχ αυτή η φαγούρα, και τι δεν προμηνύει! Είτε σε τρώει το αριστερό χέρι είτε το δεξί, είτε η μύτη είτε η… πλάτη, κάτι θα συμβεί: μπορεί να φας ξύλο, μπορεί να πάρεις λεφτά, μπορεί, μπορεί, μπορεί. Στην ποντιακή διάλεκτο όμως, σύμφωνα με τον Άνθιμο Παπαδόπουλο, η λέξη είχε άλλη σημασία.

Σε ένα από τα πολύ ενδιαφέροντα άρθρα του με τίτλο «Γλωσσικαί έρευναι – Ετυμολογικά και σημασιολογικά» που δημοσιεύονταν στο Αρχείον Πόντου, ο σπουδαίος λόγιος ασχολήθηκε με τη λέξη όπως χρησιμοποιούνταν στην Τραπεζούντα, στα Κοτύωρα κ.α.: φαγουρία-φαουρία (και φαγούρα).

«Η λέξις φαουρία εδήλου εις το ιδίωμα Τραπεζούντος τα προς τροφήν αναγκαία, τα είδη της διατροφής, οίον “επήραν την φαουρίαν ατουν κ’ εσήβαν ’ς σο δρόμον” (πήραν τα τρόφιμά τους και μπήκαν στο δρόμο), “ετελόθεν η φαουρία τ’ οσπιτί’” (τελείωσαν τα τρόφιμα του σπιτιού), κτλ.

»Η λέξις δύναται να ετυμολογηθή διττώς. Ή από το φαεί [φαγητό] και την παραγωγικήν κατάληξιν -ουρία, δηλωτικήν πλησμονής, ή από το φαγούρα και το -ία -ιά, όπερ και αυτό φανερώνει το σύνολον του υπό του πρωτοτύπου δηλουμένου, έχει άρα έννοιαν πλησμονής, οίον Αρβανιτιά, Τουρκιά κτλ. (το σύνολον των Αρβανιτών, των Τούρκων).

»Το “φαγούρα” απαντά και εις την μεσαιωνικήν γραμματείαν. Πβ. Χρον. Μορέως Η61282: την φαγούραν […] εφορτώσασιν σ’ αμάξια και μουλάρια.

»Η λέξις απαντάται και σήμερα εις μερικά ιδιώματα, οίον φαγούρα εις την Λέσβον σημαίνει την διατροφήν, το ίδιον εσήμαινε και εις την Οινόην του Πόντου, οίον εποίκα τη φαγούρα μ’ = επρομηθεύθην τα τρόφιμά μου, εις δε την Κερασούντα και τα Κοτύωρα ειδικώτερα εσήμαινε την τροφήν των ορνίθων ή των εγκεκλωβισμένων πτηνών. Πιθανωτέρα μου φαίνεται η πρώτη ετυμολογία».¹

∴

Στο μεγάλο έργο του Ιστορικόν λεξικόν της ποντικής διαλέκτου, ωστόσο, ο Α.Π. στο λήμμα «φαγούρα» δίνει ως δεύτερη ερμηνεία «Η δερματική νόσος “φαγέδαινα”»,² ενώ στο λήμμα «φάγουσα» (ή φάουσα) η φαγέδαινα είναι η μόνη ερμηνεία. Παραθέτει δε και την κατάρα Η φάουσα να τρώη σε. Ως πρώτη (αδιαμφισβήτητη) ερμηνεία διαβάζουμε:

1. Η εις τροφάς προμήθεια: Εποίκα τη φαγούρα μου.

Όσο για την απλή φαγούρα, όπως μας …τρώει σήμερα, ούτε λέξη!

______
1. Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος «Γλωσσικαί έρευναι – Ετυμολογικά και σημασιολογικά», στο Αρχείον Πόντου, τ. 17, 1952, σ. 74. Πηγή: Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.
2. Καρκινοειδές έλκος, πληγή που διαβρώνει και σαπίζει τις σάρκες.