Η Θεσσαλονίκη γιορτάζει την απελευθέρωσή της. Στις 26 Οκτωβρίου 1912, ο ελληνικός στρατός, χάρη στη διορατικότητα του Ελευθερίου Βενιζέλου, μπήκε θριαμβευτικά στην πόλη και έβαλε τέλος σε πέντε αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.
Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης σήμανε το πέρασμα από το μικρό βασίλειο της Παλιάς Ελλάδας σε ένα βιώσιμο κράτος για τα δεδομένα της εποχής.
Λίγα χρόνια αργότερα, που έμοιασαν με αιώνες λόγω της πυκνότητας των γεγονότων, την 28η Οκτωβρίου 1940, ο νέος ελληνισμός έδειξε την ψυχή του στα βουνά της Πίνδου και της Αλβανίας, κάτι σαν κάθαρση από την τραγωδία του ’22.
Η 28η Οκτωβρίου υπήρξε κορυφαία στιγμή, όχι το τελευταίο κεφάλαιο, μιας μακράς πορείας που ξεκίνησε με την Επανάσταση του 1821. Από εκεί και πέρα άρχισε η παρακμή. Αλλά η Επανάσταση δεν ολοκληρώθηκε.
Ο ελληνισμός, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, έχασε το όραμα της εθνικής ολοκλήρωσης και βυθίστηκε στη λογική της «μικράς αλλά εντίμου Ελλάδος».
Η 28η Οκτωβρίου υπήρξε η τομή μιας παρακμιακής συνέχειας μετά τη μεγάλη ήττα. Η οικουμενική ψυχή ενός λαού που άλλοτε εξήγαγε πολιτισμό και ιδέες, μετατράπηκε σε επαρχιακή διαχείριση επιδοτήσεων και εξαρτήσεων.
Τη Θεσσαλονίκη –την πόλη που ενσάρκωσε το όραμα του Βενιζέλου για μια μεγάλη, ανοιχτή Ελλάδα– τη μετέτρεψαν σε περιφέρεια ενός κράτους που διοικείται… «επιτελικά» από μια μικρή ομάδα στο κέντρο, που λυμαίνεται τη χώρα.
Κι όμως, τη γεωγραφία δεν μπορούν να την αλλάξουν.
Η Θεσσαλονίκη παραμένει στρατηγικός κόμβος ανάμεσα στα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο. Αποτελεί φυσικό σημείο διασταύρωσης εμπορικών, ενεργειακών και πολιτισμικών δρόμων.
Σήμερα, στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο, η πόλη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βόρειο άκρο του ελληνικού τόξου ισχύος που συνδέει την Κρήτη, την Κύπρο και τη Θεσσαλονίκη.
Είναι ο χώρος όπου η εξωτερική πολιτική συναντά τη γεωγραφία.
Η σημερινή Ελλάδα εμφανίζεται ανήμπορη να υπερασπιστεί με αξιοπρέπεια την ύπαρξή της.
Η Τουρκία αμφισβητεί την ακεραιότητά της, η οικονομική εξάρτηση βαθαίνει, και η ελίτ της χώρας πανηγυρίζει για υποχωρήσεις που παρουσιάζει ως επιτυχίες.
Αυτό που λείπει σήμερα είναι το όραμα· Όχι η Ιστορία, αλλά η συνείδηση ότι ανήκουμε σε αυτήν.
Αν υπάρχει ένα σημείο από όπου μπορεί να αρχίσει η ανασύνθεση της ελληνικής αυτοπεποίθησης, αυτό δεν είναι η Αθήνα αλλά ο ελληνισμός εκτός αυτής και η αξιοποίηση του γεωπολιτικού τριγώνου Κύπρος, Κρήτη, Θεσσαλονίκη.
Μια στρατηγική που θα συνδυάζει την ασφάλεια με τον πολιτισμό, την οικονομία με την ταυτότητα, τη γεωπολιτική με την παιδεία.
Η Ελλάδα χρειάζεται να ξαναθυμηθεί ποια είναι.
Να πάψει να φοβάται τη δύναμή της.
Να ξαναγίνει, όπως το 1912 και το 1940, ένα έθνος με αποστολή και όχι ένα κράτος με διαχειριστές.
Κι αν η Αθήνα εξακολουθεί να φέρεται σαν ιδιοκτήτης της χώρας, η Θεσσαλονίκη μπορεί να θυμίσει ότι κάποτε υπήρξε –και μπορεί να ξαναγίνει– η ψυχή της Ελλάδας.
