«Με casus belli και γκρίζες ζώνες η Τουρκία δεν θα µπει στα φθηνά δάνεια της ΕΕ» δήλωνε πριν από περίπου έναν μήνα ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφερόμενος στο Πρόγραμμα SAFE για την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της ΕΕ έως το 2030.
Χθες επιβεβαιώθηκε ότι η Άγκυρα επιθυμεί να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή άμυνα: Ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Τομά Ρένιε ανέφερε ότι κατατέθηκε επίσημο αίτημα, για 150 δισ. ευρώ. Αντίστοιχο αίτημα κατέθεσε και η Νότια Κορέα.
Το SAFE, που εγκρίθηκε τον περασμένο Μάιο από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποτελεί τον πυλώνα του ευρύτερου σχεδίου «ReArm Europe/Readiness 2030», το οποίο στοχεύει σε επενδύσεις άνω των 800 δισ. ευρώ για την κάλυψη κενών σε τομείς όπως οι πύραυλοι, τα drone και η κυβερνοασφάλεια.
Για να ενταχθεί η Τουρκία απαιτούνται αυστηρές διασφαλίσεις. Το άρθρο 17 του Κανονισμού SAFE προβλέπει πιθανή διμερή συμφωνία καθώς και ομόφωνη έγκριση από όλα τα κράτη-μέλη. Εδώ έρχονται στο προσκήνιο οι ανησυχίες της Ελλάδας και της Κύπρου.
Από την Αθήνα υπογραμμίζουν πως η επικείμενη συζήτηση αφορά το κατά πόσο θα ξεκινήσουν οι συνομιλίες για τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας. Σημειώνουν ακόμα ότι τόσο στο στάδιο της έναρξης των συζητήσεων όσο και στο τελικό στάδιο έγκρισης κάθε χώρα έχει δικαίωμα βέτο.
Οι ίδιες πηγές τονίζουν πως ο όρος του βέτο αποτελεί επιτυχία της «ενεργητικής ελληνικής διπλωματίας», προσθέτοντας ότι κατάφερε ώστε οποιαδήποτε τρίτη χώρα να μπαίνει στο SAFE εφόσον δεν θίγονται τα συμφέροντα των κρατών-μελών.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις αρχικές εκθέσεις του Μαρτίου και Μαΐου του 2025, στις οποίες η Τουρκία φαινόταν αποκλεισμένη το SAFE. Τότε η Επιτροπή είχε στείλει σαφές μήνυμα στην Άγκυρα: «Η συμμετοχή τρίτης χώρας μπορεί να αποκλειστεί εάν αυτή συνιστά άμεση απειλή για την άμυνα ή την ασφάλεια κράτους-μέλους ή της ΕΕ συνολικά».
Ωστόσο, οι γεωπολιτικές μετατοπίσεις –ιδίως οι αλλαγές στην αμερικανική πολιτική–, φαίνεται να έχουν αλλάξει τα δεδομένα.
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει εντείνει την ευρωπαϊκή αγωνία για αυτοδύναμη άμυνα, ανοίγοντας –έστω και διστακτικά– την πόρτα σε συνεργασίες με χώρες όπως η Τουρκία, προκειμένου να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία και να μειωθούν οι εξαρτήσεις από εξωτερικούς προμηθευτές.
Με δεδομένο ότι δεν έχουν ακόμα δοθεί λεπτομέρειες για το τουρκικό αίτημα, οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν αν «πόρτα» θα ανοίξει πλήρως ή αν οι ενστάσεις Αθήνας και Λευκωσίας θα λειτουργήσουν ως εμπόδιο. Σε αυτό το πλαίσιο με μεγάλο ενδιαφέρον αναμένεται και η συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Νέα Υόρκη από τις 22 έως τις 26 Σεπτεμβρίου.
