Κειμήλια από τους πρώτους μετανάστες, γυναίκες με τσιλανιώτικα, μαντήλια με πλούσια σχέδια που φορούσαν κάποτε στο Καστελόριζο, και πιατέλες με κατουμάρια, τις παραδοσιακές πίτες του ακριτικού νησιού με αλεύρι, βούτυρο, ζάχαρη, γαρίφαλα και κανέλα γέμισαν την ατμόσφαιρα με Ελλάδα και παράδοση στην εκδήλωση για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση του Συνδέσμου Καστελοριζιών Βικτόριας, ή Kazzies, όπως αποκαλούνται χαριτολογώντας μεταξύ τους.
Μεγάλοι αλλά και μικροί Kazzies λοιπόν γιόρτασαν μαζί, θέλοντας να αναστήσουν την ακμή της ελληνικής μετανάστευσης, τις ημέρες που η Αδελφότητα Καστελοριζιών της Μελβούρνης εμφανίστηκε για πρώτη φορά για να υποστηρίξει τους νεοαφιχθέντες μετανάστες και συνέχισε να ευδοκιμεί καθώς οι οικογένειες εγκαθίσταντο στη νέα ήπειρο.
«Είχαν ένα όραμα», δήλωσε στο Ελληνικό Κήρυκα (The Greek Herald) ο πρόεδρος του Συνδέσμου Νικ Σπάρτελς, του οποίου η οικογένεια έχει προεδρεύσει συλλογικά για πάνω από 25 από τα 100 χρόνια του σωματείου. Ο πατέρας του –και πρώην πρόεδρος– Μάικλ Σπάρτελς ήταν πάντα μια τεράστια έμπνευση. «Ήταν η ραχοκοκαλιά του σωματείου και δεν ήθελα οι προσπάθειές του να πάνε χαμένες».
Η αγορά του κτηρίου όπου στεγάζεται το σωματείο στην οδό Ντόρκας τον Δεκέμβριο του 1967 για 23.000 δολάρια Αυστραλίας ήταν, όπως είπε, μια πράξη προνοητικότητας. «Ως κάποιος στον κατασκευαστικό κλάδο, μπορώ να σας πω ότι δεν φτιάχνουν πλέον μέρη σαν κι αυτό. Δεχόμαστε συνεχώς προσφορές, αλλά δεν θα το πουλήσουμε ποτέ. Ανήκει στην κοινότητα, είναι το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας» σημείωσε.
Μέσα σε αυτούς τους τοίχους έχουν γιορταστεί γάμοι, έχουν βαφτιστεί μωρά, έχουν συγκεντρωθεί χρήματα και έχουν πραγματοποιηθεί αμέτρητοι χοροί Καστελοριζιών μέχρι αργά το βράδυ. Πιο πρόσφατα, έγιναν και αγρυπνίες. «Δεν είναι απλώς τούβλα και κονίαμα», πρόσθεσε ο Νικ Σπέρτελς. «Είναι η καρδιά της κοινότητάς μας».
Περίτεχνες στολές και χειρόγραφα
Οι επισκέπτες της εκδήλωσης είχαν την ευκαιρία να θαυμάσουν την έκθεση κειμηλίων «Kazzie Reflections», με αντικείμενα, ρούχα και έγγραφα που διηγούνται τις ιστορίες των πρώτων οικογενειών από το Καστελόριζο που έφτασαν στη Βικτόρια.
Περίτεχνα κεντημένες στολές που περνούσαν από γενιά σε γενιά, θρησκευτικές εικόνες και κοσμήματα που αφηγούνται τη μακρά φήμη του Καστελόριζο ως σταυροδρόμι εμπορικών συναλλαγών. Μια προθήκη περιείχε χειρόγραφα πρακτικά από τις πρώτες συναντήσεις του συλλόγου, γραμμένα στην καθαρεύουσα, μια υπενθύμιση του μορφωμένου επιπέδου των πρώτων μελών της Αδελφότητας και της αποφασιστικότητάς τους να διατηρήσουν την ελληνική παράδοση στην άλλη άκρη του κόσμου.
Την εντυπωσιακή έκθεση επιμελήθηκε η Τζίνα Γκέκα, συλλέγοντας για μήνες κειμήλια και ιστορίες από οικογένειες. «Δεν είμαι επιμελήτρια στο επάγγελμα», ομολόγησε, «αλλά έχω βάλει την καρδιά μου σε αυτό. Αυτές είναι αναμνήσεις που είναι υφασμένες στον ιστό της κοινότητάς μας. Οι πρώτοι Καστελορίζιοι που έφτασαν δεν ήταν οι τυπικοί μετανάστες μετά τον πόλεμο», υπογράμμισε.
«Ήταν συχνά άνθρωποι με υψηλή μόρφωση, κοσμικοί που έφεραν μαζί τους όχι μόνο ανθεκτικότητα, αλλά και φινέτσα».
Ένα έγγραφο αλλοδαπού επιβάτη του 1928 που ανήκε στον Δημήτρη Παλτόγλου αφηγούνταν μια άλλη ιστορία: η εθνικότητά του καταγράφηκε ως ιταλική, μια υπενθύμιση της ταραγμένης ιστορίας του νησιού υπό οθωμανική, γαλλική και ιταλική κυριαρχία πριν τελικά ενταχθεί στην Ελλάδα το 1947.
Η Κόνι Γκρέγκορι, της οποίας η μητέρα μετανάστευσε από το Καστελόριζο σε ηλικία δύο ετών, αναλογίστηκε: «Ακόμα και κάτω από αιώνες ξένης κυριαρχίας, πάντα ξέραμε ποιοι ήμασταν. Το Καστελόριζο μπορεί να είναι μακριά, αλλά ζει μέσα μας».
Η πρόεδρος της Λέσχης Ηλικιωμένων Κριστίν Ντίμερ, στάθηκε περήφανα δίπλα σε μια στολή μικρού αγοριού. «Το φορούσε ο πατέρας μου, μετά ο γιος μου και τώρα ο εγγονός μου. Αυτά τα ρούχα λένε μια ιστορία».
Σε πολλούς, η έκθεση θύμισε τη στιγμή που είχαν καταφέρει να πατήσουν το πόδι τους στο ίδιο το νησί. Ο Σπάρτελς θυμόταν την πρώτη του επίσκεψη ως νεαρός, «Περπάτησα στα ίδια σοκάκια που περπάτησαν κάποτε οι παππούδες μου και μου σηκώθηκε η τρίχα. Τότε συνειδητοποίησα: από εκεί ξεκίνησαν όλα. Επέστρεψα γνωρίζοντας ότι έπρεπε να το κρατήσω ζωντανό για τα παιδιά μου και τα παιδιά τους».
Η κόρη του, Νταϊάνα, που εκπροσωπεί την επόμενη γενιά ηγεσίας, επανέλαβε τα λόγια του. «Έχω ασχοληθεί όλη μου τη ζωή χάρη στον πατέρα μου. Τώρα βλέπω πόσο σημαντικό είναι. Θα ήθελα πολύ να δω περισσότερους νέους να συμμετέχουν, ίσως ακόμη και να ξεκινήσω μια επιτροπή νέων. Η μικρή και απομακρυσμένη περιοχή του Καστελόριζου δημιουργεί έναν μοναδικό δεσμό μεταξύ της αυστραλιανής κοινότητάς του», συμπλήρωσε.
Ωστόσο, η απουσία περισσότερων νέων ήταν δύσκολο να αγνοηθεί. Η γωνιά των παιδιών, γεμάτη σελίδες ζωγραφικής με γενεαλογικά δέντρα και ελληνικές λέξεις, ήταν σχετικά άδεια. «Δεν θα πω ψέματα, ανησυχώ για το μέλλον μας», παραδέχτηκε η Τζίνα Γκέκα, κοιτάζοντας τα άδεια τραπέζια.
Προβολή ντοκιμαντέρ
Στη διάρκεια της εκδήλωσης προβλήθηκε ένα ντοκιμαντέρ της Κάθριν Γκέκα, κόρης της Τζίνα. Έχοντας γνωρίσει το Καστελόριζο μόνο μέσα από τις ιστορίες παλαιότερων μελών των Kazzies, δημιούργησε μια ταινία που αποτύπωνε προφορικές ιστορίες, πάρτι μεταμφιεσμένων εμπνευσμένα από την προσσελήνωση, χριστουγεννιάτικες συγκεντρώσεις, ακόμη και μία από τις πρώτες συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά την αγορά του κτηρίου το 1967, με θέμα «Θα παντρευόσασταν μια Kazzie;».
Αυτό που αποτέλεσε ευχάριστη έκπληξη ήταν το απροσδόκητο μήνυμα από τον Αυστραλό πρωθυπουργό Άντονι Αλμπάνεζε, στην αρχή του ντοκιμαντέρ, ο οποίος συνεχάρη τον Σύλλογο για την εκατονταετηρίδα του και επαίνεσε τη συμβολή των Καστελοριζίων στον πολυπολιτισμικό ιστό της Αυστραλίας.
Όπως δήλωσε ο Νικ Σπάρτελς, «είμαστε όλοι Έλληνες στο τέλος. Αλλά εδώ στην Αυστραλία, ήμασταν από τους πρώτους που ήρθαν. Πολλοί Καστελορίζιοι τα έχουν καταφέρει καλά επειδή όταν έφτασαν οι υπόλοιποι τη δεκαετία του 1950, εμείς ήμασταν ήδη εδραιωμένοι».
Το ίδιο το έμβλημα του Συλλόγου αφηγείται την ιστορία: μια άγκυρα για τους ναυτικούς, ένας σταυρός για την πίστη και μια καρδιά, που τοποθετήθηκε από το σωματείο στην Αυστραλία και αντιπροσωπεύει την αγάπη για το νησί και την αίσθηση του ανήκειν. Ο σύνδεσμος έχει εξελιχθεί με την πάροδο των ετών και θα συνεχίσει να το κάνει, αλλά το σύνθημά του παραμένει σταθερό: Πίστη, Ελπίδα και Φιλανθρωπία.
Ή όπως το συνόψισε ο πρόεδρος Νικ Σπάρτελς, «μπορεί να είμαστε εκσυγχρονισμένοι τώρα, αλλά οι αξίες μας είναι οι ίδιες. Αυτό είναι που θα μας οδηγήσει στα επόμενα 100 χρόνια».
