«Βίβλος του ποντιακού ελληνισμού». Έτσι χαρακτήρισε ο πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος τη Γη του Πόντου, προλογίζοντας την έκδοση του 1993. Τριάντα και πλέον χρόνια μετά, το συγκλονιστικό αυτοβιογραφικό και παράλληλα ιστορικό χρονικό που συνέγραψε ο Δημήτρης Ψαθάς, επανεκδόθηκε – προλογίζουν οι καθηγητές Κωνσταντίνος Φωτιάδης, Κυριάκος Χατζηκυριακίδης και Θεοδόσης Κυριακίδης.
«Το βιβλίο αυτό ήταν χρέος μου προς την μακρινή εκείνη γη του Ακριτικού Ελληνισμού που κάποτε έπρεπε να εκτελέσω» δήλωνε ο Δημήτρης Ψαθάς στην εφημερίδα Τα Νέα στις 13 Δεκεμβρίου 1966.
«Γεννήθηκα στην Τραπεζούντα του Πόντου όπου και πέρασα τα παιδικά μου χρόνια μέσα στα μεγάλα γεγονότα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Η παιδική μου ζωή ήταν γεμάτη από συγκλονιστικές αναμνήσεις, όπως η κατοχή του Ανατολικού Πόντου από τον ρωσικό στρατό, η σφαγή των Αρμενίων, η διάλυση του τσαρικού στρατού, η ένοπλη αντίσταση των Ποντίων, η ομαδική φυγή στη Ρωσία. Όλα αυτά που ο χρόνος ποτέ δεν έσβησε ήταν η απαρχή για την συγγραφή του βιβλίου αυτού» πρόσθετε.
Στις 27 Μαρτίου 1967 η Γη του Πόντου κέρδισε το Α’ Βραβείο Λογοτεχνίας από την Εστία Νέας Σμύρνης, το οποίο συνοδευόταν από χρηματικό έπαθλο 5.000 δρχ. Ο συγγραφέας το προσέφερε στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης για τη Στέγη του Άπορου Φοιτητή.
Φωτιάδης: Αποκάλυψη και πηγή έμπνευσης
Στον πρόλογο της επανέκδοσης της Γης του Πόντου, ο ομότιμος καθηγητής Κωνσταντίνος Φωτιάδης, ομολογεί:
«Το μοναδικό αυτό βιβλίο του Δημήτρη Ψαθά υπήρξε για μένα αποκάλυψη και πηγή έμπνευσης, όταν το 1968 νέος φοιτητής ακόμη και εκκολαπτόμενος ερευνητής της Ιστορίας του Πόντου ανακάλυψαν πολλά στοιχεία μέσα σε αυτό για τις μελέτες μου».
Μάλιστα, αποκαλεί τον Δημήτρη Ψαθά «Όμηρο και Ηρόδοτο της Ιστορίας του Πόντου» και τη Γη του Πόντου «πηγή για πολλές μελέτες και διδακτορικά».
Τιμητική εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη
Με αφορμή την επανέκδοση του έργου ζωής του Δημήτρη Ψαθά, 58 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία, τα ιστορικά ποντιακά σωματεία της Θεσσαλονίκης Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης και Μέριμνα Ποντίων Κυριών ετοιμάζουν το χειμώνα τιμητική εκδήλωση.
Στο πλαίσιο αυτό, στην πόλη βρέθηκε η Λένα Νίτσου, εγγονή του συγγραφέα και εκδότρια των Απάντων του. Την ίδια και τον σύζυγό της Δημήτρη Πρωτογήρου ξενάγησε στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης ο καθηγητής στην Έδρα Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ Κυριάκος Χατζηκυριακίδης.
Ανάμεσα στα εκθέματα που παρουσίασε, έγγραφα από το Πολιτικό Αρχείο του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου, τα οποία μαρτυρούν τα γεγονότα της Γενοκτονίας των Ποντίων τη χρονική περίοδο 1916-1922.
Παρών στην ξενάγηση ήταν και το δραστήριο μέλος του συλλόγου Ανέστης Στεφανίδης, από το Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης, που αυτή την εποχή πραγματοποιεί την έρευνα για την καταγραφή της ιστορίας της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης που θα αποτυπωθεί σε ένα πλούσιο λεύκωμα. Σε αυτό το λεύκωμα θα συμπεριληφθεί μεταξύ άλλων και αρχειακό υλικό του Δημήτρη Ψαθά, όπως επιστολές και χρονογραφήματα.
Η Μέριμνα Ποντίων Κυριών, το δεύτερο μεγάλο ιστορικό σωματείο της Θεσσαλονίκης που πρόκειται να τιμήσει την μνήμη του Τραπεζούντιου συγγραφέα, υποδέχθηκε επίσης τη Λένα Νίτσου. Ξεναγός στο Μουσείο «Κεντώντας τη μνήμη» η πολύ δραστήρια πρόεδρος του σωματείου Ανατολή Δημητριάδου.
Πλέον η συλλογή είναι εμπλουτισμένη με το ενδεικτικό της μεγαλύτερης αδερφής του Δημήτρη Ψαθά, Βικτωρίας, από το Παρθεναγωγείο Τραπεζούντας – τελείωσε με άριστα το σχολικό έτος 1908-1909. Επιπλέον, η Λένα Νίτσου δώρισε μια οικογενειακή φωτογραφία των γονιών τους, του ζεύγους Μαρίας Χαραλαμπίδου και Ιωάννη Ψαθά, στις αρχές του αιώνα (1900). Η φωτογραφία είναι από τους ονομαστούς φωτογράφους του Πόντου, τους αδελφούς Κακούλη.
