Μπορεί τα 60s να έχουν «περάσει» στους νεότερους, ως ανέμελα και πολύχρωμα, η πικρή όμως αλήθεια είναι ότι πολιτικά ήταν απίστευτα μπερδεμένη δεκαετία. Εξάλλου μόνο τυχαίο δεν ήταν ότι το ’67 έσκασε η χούντα, πατώντας πάνω στο φόβο του μέσου Έλληνα για το τι του ξημερώνει.
22 Μαΐου 1963. Σε μία ήδη ταραγμένη πολιτικά περίοδο, η ελληνική κοινωνία σοκάρεται από την είδηση της δολοφονικής επίθεσης που δέχεται από δύο ακροδεξιούς παρακρατικούς στη Θεσσαλονίκη, ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης.
Ο Σπύρος Γκοτζαμάνης και Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης, επιβαίνοντες σε τρίκυκλο όχημα με καρότσα, βάζουν στόχο τον Λαμπράκη, πέφτουν με ταχύτητα πάνω του και επιπλέον ο Εμμανουηλίδης τον χτυπάει στο κεφάλι με μεταλλικό λοστό.
Πριν και μετά την επίθεση
Μάλιστα, όλα αυτά συμβαίνουν υπό τα απαθή βλέμματα αστυνομικών, στο περιθώριο εκδήλωσης της Επιτροπής Ειρήνης στην οποία συμμετείχε ο Λαμπράκης. Ο βουλευτής της ΕΔΑ και υπέρμαχος της ειρήνης γίνεται θύμα της θανάσιμης παρακρατικής βίας.
«Ο βουλευτής, όμως της ΕΔΑ εισήλθεν εις την αίθουσαν, όπου ωμίλησεν, ενώ έξωθι συνεχίζοντο αι αποδοκιμασίαι. Μετά το πέρας της ομιλίας και κατά την έξοδον των μετασχόντων εις την συγκέντρωσιν, εγένετο εναντίον των νέα επίθεσις, κατά την οποίαν ετραυματίσθη ο βουλευτής Καβάλας της ΕΔΑ Γ. Τσαρουχάς, ο οποίος και κατέπεσεν αιμόφυρτος. Εκλήθη τότε ασθενοφόρον, επί του οποίου και επεβιβάσθη ο τραυματισθείς, αλλά οι συγκεντρωμένοι νέοι της άκρας Δεξιάς έθραυσαν τους υαλοπίνακας του ασθενοφόρου και επεχείρησαν να καταφέρουν και άλλα κτυπήματα κατά του βουλευτού της ΕΔΑ.
»Ο τραυματισθείς μετεφέρθη εις νοσοκομείον, όπου και τελεί εν αφασία. Ο κ. Λαμπράκης έχει υποστή σοβαρωτάτην εγκεφαλικήν διάσεισιν, πιθανώς δε και εσωτερικήν αιμορραγίαν, οι δε ιατροί εκφράζουν φόβους διά την ζωήν του.»
Αυτά έγραφαν πάνω-κάτω οι εφημερίδες εκείνης της ημέρας. Προσθέτοντας ότι: «Ο οδηγός του τρικύκλου δεν συνελήφθη αμέσως. Οι κύκλοι της Αριστεράς ομιλούν περί σκηνοθετημένου ατυχήματος, υποστηρίζοντες ότι το εν λόγω τρίκυκλον ενήργει προηγουμένως ελιγμούς εις την περιοχήν και επέπεσεν επί του βουλευτού κατόπιν υποδείξεως».
Όλα γίνονταν με μια καθυστέρηση που έδινε αφορμή για πολλά σενάρια. Αληθινά ή μη.
Δυστυχώς στις 27 Μαΐου, ο Γρηγόρης Λαμπράκης αφήνει την τελευταία του πνοή. Και αρχίζει ένα δυσοίωνο παιχνίδι ακόμα και επίρριψη ηθικών ευθυνών.
Στο βιβλίο του Καραμανλής, ο φίλος, ο Τάκης Λαμπρίας συμπεριλαμβάνει την εξής αναφορά του ίδιου του Καραμανλή για την υπόθεση Λαμπράκη, τον Γεώργιο Παπανδρέου και τον γιο του Ανδρέα: «Επιχείρησαν να με δολοφονήσουν ηθικά μέσα στην Ελλάδα και στη διεθνή κοινή γνώμη. Με αποκάλεσαν ηθικό αυτουργό της δολοφονίας του Λαμπράκη και είπα τότε ότι για τη δήλωσή του αυτήν ο Γεώργιος Παπανδρέου θα πρέπει να ντρέπεται σ’ όλη του τη ζωή».
Στις τελευταίες μέρες του Δεκεμβρίου 1966, λίγους μόλις μήνες πριν η Χούντα των Συνταγματαρχών καταλάβει την εξουσία και καταλύσει το Σύνταγμα, ολοκληρώνεται η δίκη της πολύκροτης αυτής υπόθεσης. Οι δύο αυτουργοί της δολοφονίας, ο οδηγός του τρίκυκλου Σπύρος Γκοτζαμάνης και ο συνεπιβάτης του Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης, θα καταδικαστούν σε 11 και 8,5 χρόνια φυλάκισης αντίστοιχα.
Η ετυμηγορία των ενόρκων: «Εξ αμελείας προήλθε ο θάνατος του βουλευτού Γρηγόρη Λαμπράκη».
Aυτή είναι η απόφαση των δέκα λαϊκών δικαστών της Θεσσαλονίκης, μετά από διαδικασία, που διήρκεσε 88 ημέρες. »Οι ένορκοι εδέχθησαν όλα τα ελαφρυντικά διά τους Γκοτζαμάνη και Εμμανουηλίδη, αθώωσαν τους Γιοσμά και Καπελώνη καθώς και τους άλλους ανώτερους αξιωματικούς της Χωροφυλακής. Η απόφαση των ενόρκων, στα περισσότερα σημεία, ελήφθη παμψηφεί. Με την ετυμηγορία τους οι ένορκοι δέχονται: Δεν υπάρχουν ηθικοί αυτουργοί. Οι Γκοτζαμάνης – Εμμανουηλίδης δεν κινήθηκαν από ταπεινά ελατήρια. Οι αστυνομικοί δεν παρεβίασαν εκ προθέσεως το καθήκον τους».
Ποιος ήταν ο Γρηγόρης Λαμπράκης
Ο Γρηγόρης Λαμπράκης ήταν γιατρός, αθλητής, πολιτικός, μα πάνω απ’ όλα αγωνιστής της δημοκρατίας και της ειρήνης. Γεννήθηκε στην Κερασίτσα Αρκαδίας στις 3 Απριλίου 1912. Μετά το τέλος των εγκύκλιων σπουδών του μετέβη στην Αθήνα και εισήλθε στην Ιατρική. Από τα εφηβικά του χρόνια ασχολήθηκε με τον αθλητισμό και αναδείχθηκε δέκα φορές βαλκανιονίκης στο άλμα εις μήκος, ενώ επί 23 χρόνια (1936-1959) κατείχε το πανελλήνιο ρεκόρ του αγωνίσματος.
Έλαβε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση, κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής. Το 1943 ίδρυσε την «Ένωση των Ελλήνων Αθλητών» και διοργάνωσε αγώνες, από τα έσοδα των οποίων τροφοδοτούσε τα λαϊκά συσσίτια. Μετά την απελευθέρωση ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην ιατρική και το 1950 αναγορεύθηκε υφηγητής στην έδρα της Μαιευτικής και Γυναικολογίας.
Στις εκλογές «της βίας και της νοθείας», όπως έμεινε στην ιστορία η εκλογική διαδικασία της 29ης Οκτωβρίου 1961, πολιτεύθηκε με το ΠΑΜΕ (Πανδημοκρατικό Αγροτικό Μέτωπο Ελλάδος), έναν συνασπισμό αριστερών δυνάμεων με επικεφαλής την ΕΔΑ και εξελέγη βουλευτής Πειραιά. Τον ίδιο χρόνο δραστηριοποιήθηκε στο ειρηνιστικό κίνημα και με δική του πρωτοβουλία ιδρύθηκε η «Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη» (ΕΕΔΥΕ).
Στις 21 Απριλίου 1963 η ΕΕΔΥΕ διοργάνωσε Πορεία Ειρήνης από τον Μαραθώνα στην Αθήνα. Η αστυνομία απαγόρευσε την πορεία και συνέλαβε πολλούς από τους διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων και τον Μίκη Θεοδωράκη. Ο Λαμπράκης προστατευόμενος από τη βουλευτική του ασυλία, πραγματοποίησε μόνος την πορεία, κρατώντας ένα μικρό πανό με το σύμβολο της ειρήνης. Αμέσως μετά συνελήφθη από την αστυνομία. Μια μέρα αργότερα, στη Θεσσαλονίκη, δέχθηκε τη μοιραία για τη ζωή του δολοφονική επίθεση.
Σπύρος Δευτεραίος
