Ελονοσία, η κατάρα των προσφύγων κατά την οικιστική αποκατάσταση

Θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετώπισε το ελληνικό κράτος στις αρχές του 20ού αιώνα: το 1,5 εκατ. των προσφύγων από την καθ’ ημάς Ανατολή που έφτασε στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την επακόλουθη Ανταλλαγή ανέτρεψε πλήρως την πληθυσμιακή ισορροπία.

Το 1922 η Ελλάδα ήταν ένα κράτος 5 εκατ. με περιορισμένους φυσικούς πόρους, διχασμένο πολιτικά και οικονομικά κατεστραμμένο. Και ξαφνικά έπρεπε να επιλύσει άμεσα ένα οξύ πρόβλημα, αυτό της στέγασης κυρίως γυναικών και παιδιών κάτω των 10 ετών.

Η έκθεση στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

«Το στέριωμα» είναι μία από τις τέσσερις ενότητες της περιοδικής έκθεσης με τίτλο «Από τη Μεγάλη… στη Σύγχρονη Ελλάδα», στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

Το pontosnews.gr συνεργάζεται με το Μουσείο και κάθε φορά παρουσιάζει μαρτυρίες και εκθέματα που ρίχνουν φως στην περίοδο μετασχηματισμού του ελληνικού κράτους.

Ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν οι πρόσφυγες ήταν «η κατάρα της ελονοσίας».

Η εφημερίδα Η Βιοπάλη τον Οκτώβριο του 1908 έγραφε¹ για τη Νέα Αγχίαλο:

Εις τον επισκεπτόμενον την Ν. Αγχίαλον η πρώτη εντύπωσις είνε η… ωχρότης των κατοίκων της. Όλοι άνευ ουδεμιάς σχεδόν εξαιρέσεως υποφέρουν από πυρετούς […]. Τα δε αίτια της καταστάσεως ταύτης ανάγονται εις τα εξής τρία:

1ον) Λόγω της γειτνιάσεως του έλους.
2ον) Λόγω της ελλείψεως ύδατος και δη ποτίμου τοιούτου.
3ον) Διότι αι οικίαι ωκοδομήθησαν σχεδόν εναντίον παντός στοιχειώδους όρου υγιεινής.

Τα τρία αυτά αίτια επέφερον την αληθή αυτήν θεομηνίαν, ήτις σήμερον μαστίζει την πόλιν της Ν. Αγχιάλου, εις ην εύρον άσυλον τόσαι ανθρώπιναι υπάρξεις, αίτινες εζήτησαν καταφύγιον και κυριολεκτικά δικαίωμα υπάρξεως εις την πραγματικήν των μητέρα Ελλάδα. […]

Εις τον εκ 1526 στρεμμάτων αποτελούμενον συνοικισμόν ευρίσκονται ωκοδομημέναι περί τας 835 περίπου οικίας, αίτινες από μακράν έχουν μελαγχολικήν την όψιν καθώς είναι μονώροφοι και αχρωμάτιστοι μικροκατοικίαι. […] Φρονώ δε –λυπούμαι να το είπω– ότι αι οικίαι αυταί, ως είνε ωκοδομημέναι, δεν θα μακροημερεύσουν, αλλά θ’ αρχίσουν να καταρρέουν δίκην χαρτίνων πύργων προ των συνήθως εκείσε επισυμβαινόντων αφθόνων του φθινοπώρου βροχών.

1.  Στο A. Καπανιάρης, Aπό την Αγχίαλο της Ανατολικής Ρωμυλίας στη Νέα Αγχίαλο Μαγνησίας – Μνήμες προσφυγιάς και ιστορίες συνεργατικότητας – Πτυχές της συνεταιριστικής ιστορίας στη Θεσσαλία. Βόλος: Αγροτικός Οινοποιητικός Συνεταιρισμός Νέας Αγχιάλου «Η Δήμητρα» , 2021.

---

Η έκθεση «Από τη Μεγάλη… στη Σύγχρονη Ελλάδα» πραγματοποιείται με την αποκλειστική χορηγία της Τράπεζας Πειραιώς. Μετά από την παράταση που δόθηκε θα είναι επισκέψιμη έως τις 30 Ιουνίου 2025. Οι μαρτυρίες και οι φωτογραφίες του άρθρου είναι μεταξύ των εκθεμάτων.

Γεωργία Βορύλλα