Δευτέρα 27 Δεκεμβρίου 1982. Ξεκινάμε από την ημέρα που τότε ήταν τηλεοπτικά συνυφασμένη με το αξέχαστο και σπουδαίο Θέατρο της Δευτέρας. Για τους νεότερους, ήταν μια εκπομπή που ξεκίνησε από τα μέσα των ’70s και κράτησε μέχρι τα τέλη των ’80s – αρχές ’90s. Στην ουσία ήταν η τηλεοπτική μεταφορά κλασικών κυρίως θεατρικών έργων. Φυσικά σε αυτοτελή μορφή.
Ο μύθος θέλει το εν λόγω πρόγραμμα να είναι ιδέα του Δημήτρη Χορν, το σύντομο χρονικό διάστημα που ανέλαβε υπεύθυνη θέση στην ΕΡΤ. Μιλάμε για τη Μεταπολίτευση· η πρόταση στον σπουδαίο Έλληνα ηθοποιό έγινε από τον πολύ καλό του φίλο Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Αρχικά παρουσιάζονταν κλασικά θεατρικά έργα· όμως όσο περνούσαν τα χρόνια γίνονταν και κάποια νεωτεριστικά ανοίγματα. Όπως το Γαϊτανάκι του πόθου του Άρτουρ Σνίτσλερ που προκάλεσε κάποιες διαμαρτυρίες για την τολμηρότητα του θέματος και κάποιων σκηνών. Αλλά μέχρι εκεί.
Πάμε μια βόλτα στο Παγκράτι;
«Αλλαγή και απάνω τούρλα»
Εν περιλήψει: Μια παρέα νέων ηθοποιών στα ’70s έστησε μια ομάδα. Αρχικά με το όνομα «Ελεύθερο θέατρο» και μετά «Ελεύθερη σκηνή». Στην αρχή πειραματίζονταν με διάφορα είδη, ώσπου έπεσαν πάνω στην επιθεώρηση. Το σπουδαίο αυτό είδος μπορεί επί χούντας να έδωσε μάχες με τη λογοκρισία και τα «κρυφά νοήματα», αλλά σαν φόρμα είχε αρχίσει να γερνάει. Στηριζόταν κυρίως στους μεγάλους ηθοποιούς που έπαιζαν.
Τα «παιδιά» (όπως τα αποκαλούσαν) έφεραν την ανανέωση, κυρίως στο λόγο, χωρίς όμως να αγνοούν το θέαμα – και χρόνο με τον χρόνο γιγαντώνονταν. Ειδικά τα καλοκαίρια που ανέβαζαν επιθεώρηση στο θεατράκι που υπήρχε στο Άλσος Παγκρατίου, γινόταν λαϊκό προσκύνημα. Όταν ο χώρος έκλεισε, το 1981 ο θεατρικός επιχειρηματίας Βαγγέλης Λειβαδάς τούς προσέφερε το θέατρο «Σμαρούλα» – και έσκισαν.
Σταμάτης Φασουλής, Άννα Παναγιωτοπούλου, Μίνα Αδαμάκη, Μίρκα Παπακωνσταντίνου, οι αξέχαστοι Νίκος Σκυλοδήμος και Μίμης Χρυσομάλλης, αλλά και οι Κώστας Αρζόγλου, Δημήτρης Πιατάς, Γιώργος Κέντρος, και πόσοι άλλοι πέρασαν από την ομάδα. Το καλοκαίρι του 1981 προστέθηκε ένας νεαρός ηθοποιός που όμως έγραφε και καλά κείμενα, ο Λάκης Λαζόπουλος από το Θεσσαλικό Θέατρο.
Την άνοιξη του 1982 η χώρα βίωνε τους πρώτους μήνες ΠΑΣΟΚ και στο θέατρο «Βέμπο» η παράσταση Αλλαγή και απάνω τούρλα ξεπερνούσε εισπρακτικά ακόμα και την τεράστια επιτυχία της χρονιάς, την Εβίτα της Αλίκης Βουγιουκλάκης.
Περνάμε καλά στα παρασκήνια
Η «Ελεύθερη σκηνή» έγινε ό,τι πιο… χοτ – που θα λέγαμε και σήμερα. Οι ηθοποιοί της ομάδας έκαναν λίγα πράγματα στην τηλεόραση και ελάχιστα έως καθόλου εξώφυλλα. Αλλά ήταν σταρ. Οπότε κάποιοι σκέφτηκαν: «Γιατί να μην γίνουν γνωστοί από την τηλεόραση»;
Έτσι στήθηκαν τα Αλαλούμια, μια συρραφή σκηνών από κλασικές επιθεωρήσεις της «Ελεύθερης Σκηνής», και πιο συγκεκριμένα από τις επιθεωρήσεις Αλλαγή και απάνω τούρλα και Της Ελλάδας το κάγκελο. Στην ίδια αυτή τηλεοπτική-θεατρική παράσταση ενσωματώθηκαν δύο ακόμα κείμενα γραμμένα ειδικά γι’ αυτό το πρόγραμμα. Επίσης υπήρχαν και κάποια παλαιότερα, που όμως είχαν εκμοντερνιστεί.
Ανάμεσα στους ηθοποιούς ήταν και ο Λάκης Λαζόπουλος. Μόνο που ο Θεσσαλός δημιουργός είχε φύγει από την ομάδα, είχε κάνει δική του, και με παραγωγό τον Λειβαδά είχαν ανεβάσει στο «Βέμπο» Το ΠΑΣΟΚ της Χάιδως. Η «Ελεύθερη σκηνή» είχε ανεβάσει το Ραντεβού με την υστερία στο θέατρο «Μινώα». Εισπρακτικά έπαιζαν περίπου στα ίσα, άρα μιλάμε για φουλ ανταγωνισμό.
Στα γυρίσματα οι σχέσεις ήταν αν μη τι άλλο επαγγελματικές και βγήκε ένα υπερ-επιτυχημένο αποτέλεσμα. Πάντως στη διάρκεια των δεκαετιών Φασουλής-Λαζόπουλος δεν ήταν αυτό που λέμε «καλοί φίλοι».
Έχουμε επερώτηση
Από την επόμενη μέρα της προβολής κοινό και ΜΜΕ μοιράστηκαν. Η τηλεθέαση βέβαια της εποχής χτύπησε… ταβάνι, αλλά άρχισαν οι γκρίνιες και οι κριτικές. Και λίγες μέρες αργότερα –γιατί μεσολάβησαν οι γιορτές–, το πρόγραμμα πήγε ως επερώτηση στην Βουλή.
Και μην φανταστείτε ότι οι διαμαρτυρόμενοι προέρχονταν μόνο από την αντιπολίτευση. Και στο ΠΑΣΟΚ υπήρξαν αντιδράσεις.
Νούμερα όπως «Ο μικρομεσαίοι», η «Φλώρα Καπουτσακλή», ή οι «Δύο δεξιές», ενόχλησαν. Όπως και ο «Λάκης» του Μίμη Χρυσομάλλη που σατίριζε τα greek καμάκια της εποχής. Αλλά και η ελευθεροστομία των κειμένων –για τα μέτρα της εποχής– εκνεύριζε. Και άρχισαν οι ερωτήσεις περί εγκρίσεων και αναθέσεων και όλα τα σχετικά.
Στην ουσία το κύριο ζήτημα υπάρχει ακόμα και σήμερα: Χειροκροτάμε όταν γίνεται σάτιρα στον αντίπαλο, αλλά όταν το αντικείμενο είμαστε εμείς…
Εκείνα τα χρόνια τα Αλαλούμια δεν προβλήθηκαν ποτέ σε επανάληψη. Αλλά όσοι το είχαν γράψει σε βίντεο το καταχάρηκαν και το έδιναν σε γνωστούς και φίλους. Στην ΕΡΤ πάλι αντιμετωπίστηκε σαν μια ζαβολιά που έπρεπε να ξεχαστεί.
Σπύρος Δευτεραίος
