Ντοκουμέντα της Μικρασιατικής Καταστροφής με το φακό του Γιόζεφ Χεπ

Ένας από τους σημαντικότερους πιονιέρους του ελληνικού κινηματογράφου ήταν ο Ούγγρος πρωτοπόρος κινηματογραφιστής, ηλεκτρολόγος και αυτοδίδακτος μηχανικός του σινεμά Γιόζεφ Χεπ (Joseph Hepp). Με σπουδές στη γενέτειρά του Βουδαπέστη και αργότερα εργαζόμενος στη Γαλλία, για την Pathé, στην Αθήνα ήρθε το 1908 ως τεχνικός κινηματογράφου, μέσω της εταιρείας του. Αποστολή του ήταν για εγκαταστήσει την πρώτη χειροκίνητη μηχανή προβολής βωβής ταινίας.

Τελικά παρέμεινε στην Ελλάδα, όπου εργάστηκε ως εκπαιδευτής των Ελλήνων οπερατέρ και ως υπεύθυνος προβολών στον Πανελλήνιο Κινηματογράφο, ένα από τα πρώτα Κινηματοθέατρα της Αθήνας.

Ο γάμος του Γιόζεφ Χεπ με Ελληνίδα τον έκανε.. Έλληνα – αργότερα ήρθε και η πολιτογράφηση. Την πρώτη υπογραφή του την βρίσκουμε σε ένα ντοκιμαντέρ του 1912 για την καθημερινή ζωή των γαλαζοαίματων με τίτλο Μικροί πρίγκιπες στον κήπο των ανακτόρων. Την ίδια χρονιά αποτύπωσε σε φιλμ την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τον ελληνικό στρατό.

Το 1919 κατέγραψε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Θράκη και έναν χρόνο μετά, με την ιδιότητα του φωτογράφου και κινηματογραφιστή ακολούθησε τα ελληνικά στρατεύματα στη Μικρά Ασία.  

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή συνεργάστηκε με τον Μανόλη Μεγαλοκονόμο στα Ελληνικά Επίκαιρα. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο συνεργάστηκε με τη Φίνος Φιλμ με την ιδιότητα του οπερατέρ καθώς και με το τηλεοπτικό κανάλι NBC. Παράλληλα διατηρούσε και δικό του εργαστήριο.

Εφευρετικό κι ανήσυχο μυαλό, ο Γιόζεφ Χεπ δεν σταμάτησε ποτέ να πειραματίζεται με τις μηχανές. Κατασκεύασε ένα ηχητικό σύστημα, το «βίταφον» (vitaphone), το οποίο αναπαρήγε συγχρονισμένα τη φωνή (του αφηγητή που περιέγραφε τα τεκταινόμενα) μέσω δίσκων όπου είχε ηχογραφηθεί, από ένα γραμμόφωνο συνδεδεμένο με ηχείο και ενισχυτή. Δημιούργησε έτσι –μαζί με τους αδελφούς Γαζιάδη και τον Γιώργο Προκοπίου– το 1922 την πρώτη ομιλούσα ταινία του ελληνικού κινηματογράφου, ένα ντοκιμαντέρ για τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Επίσης, έχει παραδώσει τρία ιστορικά φωτορεπορτάζ, για τη μικρασιατική εκστρατεία (1921), για τις ωμότητες των Τούρκων στη Μικρά Ασία (1923) και για την ανταλλαγή αιχμαλώτων (1923).

Ψηφιοποιημένες φωτογραφίες του Γιόζεφ Χεπ περιλαμβάνονται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ):