Φιλιώ Πυργάκη, το αηδόνι του δημοτικού τραγουδιού: Η πορεία, η αναγνώριση, το δύσκολο φινάλε

Μπορεί η εκ νέου ανακάλυψη των πανηγυριών και γενικότερα της κουλτούρας της δημοτικής μουσικής να έχει πολλούς πολέμιους, αλλά έχει κάνει και καλό. Ένα από αυτά είναι και η ανακάλυψη μεγάλων ονομάτων του χώρου, τα οποία για πολλά χρόνια ήταν… αόρατα για το μαζικό κοινό.

Φυσικά μια τραγουδίστρια όπως η Φιλιώ Πυργάκη έχαιρε εκτίμησης και σεβασμού από τους ειδικούς του χώρου· αλλά νά που όλο αυτό το παζλ του δημοτικού με στοιχεία λαϊκού, ποπ ακόμα και τραπ έκανε πολλούς ανθρώπους –κυρίως νέους– να ψάξουν λίγο παραπάνω και να ανακαλύψουν τους θησαυρούς του παρελθόντος.

Κακά τα ψέματα, τα προηγούμενα χρόνια το δημοτικό τραγούδι δεν είχε την προβολή που του άρμοζε. Και ας γέμιζε πίστες και πανηγύρια, κυρίως στην περιφέρεια. Αλλά όπως φαίνεται και οι σπουδαίοι του είδους δεν είχαν πρόβλημα που δεν έβλεπαν τον εαυτό στους στα ΜΜΕ.  Άλλωστε το κοινό τους ήταν άλλο.

Και αν κοιτάξει κανείς την πορεία της Πυργάκη θα διαπιστώσει ότι μιλάμε για πάνω από μισό αιώνα. Πόσοι και πόσες «λαμπεροί» συνάδελφοί της μπορούν να καυχηθούν για το ίδιο;

Από τη στάνη στην «Κολούμπια»

Το κορίτσι από τον Ασπρόκαμπο της ορεινής Κορινθίας μεγάλωσε φτωχικά αλλά με πολλή αγάπη και τραγούδι. Το δημοτικό εννοείται. Οι γονείς της μπορεί να μην το εξασκούσαν ως επάγγελμα, αλλά όπου υπήρχε γλέντι, γάμος και χαρά σε όλα τα γειτονικά χωριά τούς φώναζαν να τραγουδήσουν. Και φυσικά η μικρή ήταν δίπλα τους.

«Τα χρόνια τότε ήταν σκληρά, η οικογένειά μου φτωχή ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Μουσική δεν είχαμε στο σπίτι, αλλά ο πατέρας μου πάντα τραγουδούσε. Θυμάμαι όταν πήγαινα να φυλάξω τα πρόβατα η μοναδική χαρά μου ήταν να λέω τα τραγούδια που μου μάθαινε τα βράδια ο πατέρας μου» είχε δηλώσει σε συνέντευξή της η τραγουδίστρια.

Στα 14 της την άκουσε σε ένα πανηγύρι ο Κώστας Κοντογιώργος, ένας σπουδαίος κλαρινίστας της εποχής, και την έβαλε στην ορχήστρά του. Και έτσι ξεκίνησε το οδοιπορικό στα πανηγύρια. Τα μεροκάματα σχετικά πενιχρά, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που όταν τελείωναν τη δουλειά κοιμόντουσαν στα σπίτια που τους είχαν καλέσει.

Όμως η μικρή Φιλιώ είναι ευτυχισμένη. Όχι μόνο γιατί έβγαζε κάποια χρήματα, αλλά και γιατί χαιρόταν που ο κόσμος διασκέδαζε με τα τραγούδια της. Και ήταν ο Κώστας Κοντογιώργος που όχι μόνο την ανέβασε στα 17 της στην Αθήνα, αλλά την πήγε και στην «Κολούμπια].

Τότε ήταν διευθυντής ο Νίκανδρος Μηλιόπουλος που την συμβούλευσε και την καθοδήγησε να αφοσιωθεί στο δημοτικό τραγούδι, να μην κάνει στροφή στο λαϊκό – κίνηση που αποδείχθηκε ολόσωστη.

Οι μεγάλοι σταθμοί, οι μεγάλες πίκρες

Παράλληλα με την Ελλάδα, ξεκίνησε και το οδοιπορικό στο εξωτερικό: ΗΠΑ, Ευρώπη, Αυστραλία. Ειδικά στην τελευταία είχε πάει τέσσερις φορές και της είχαν προτείνει να μείνει κιόλας εκεί. Όμως η Φιλιώ Πυργάκη δεν ήθελε να αφήσει τη χώρα της.

Όσο για το μέρος που την εντυπωσίασε περισσότερο; «Το Λας Βέγκας, η πόλη με τα φώτα. Πολύ μου άρεσε. Εκεί τραγούδησα και σε κέντρα και σε γάμους. Μου λέγανε, αλλά δεν ήθελα να μείνω. Πήγα πολλές φορές, έμεινα λίγο καιρό, αλλά δεν κάθισα. Το Λας Βέγκας γι’ αυτό είναι, να πας να τους τα πάρεις και να φύγεις» είχε πει σε συνέντευξή της.

Φυσικά δεν ήταν όλα ρόδινα. Όπως και στα άλλα είδη τραγουδιού, έτσι και στο δημοτικό υπάρχουν οι αντιζηλίες, οι κόντρες τα μαχαιρώματα. Και φυσικά οι κίνδυνοι της νύχτας, αφού όπου πρυτανεύει το αλκοόλ ελλοχεύει και ο κίνδυνος για παρεκτροπές. «Από τα πρώτα χρόνια το ήξερα ότι θα ήταν δύσκολος ο δρόμος αυτός για μια γυναίκα, αλλά κάθε φορά που ανέβαινα να τραγουδήσω, κάθε φορά που ένιωθα στο μυαλό μου τη δύναμη της φωνής μου, τα ξεχνούσα όλα» είχε εξομολογηθεί.

Όσον αφορά τις μετέπειτα φίρμες που στην αρχή τους βοήθησε και μετά την ξέχασαν, η ίδια δεν έλεγε τίποτα. Αντιθέτως, εξυμνούσε την Ελένη Βιτάλη που και εκείνη με την σειρά της την μνημόνευε.

Το δύσκολο φινάλε

Εκτός δουλειάς, η Φιλιώ Πυργάκη δημιούργησε μια υγιή και ευτυχισμένη οικογένεια. Όμως το 2008 έμαθε για τον καρκίνο. Και άρχισε ο αγώνας. Δουλειά και χημειοθεραπείες.

Τον Μάιο του 2021 πέθανε από την ίδια αιτία ο σύζυγος της Δημήτρης Κωστόπουλος. Η τραγουδίστρια δεν μπορούσε να παραστεί στην κηδεία του λόγω της κατάστασης της υγείας της.

«Η Φιλιώ τους τελευταίους μήνες δεν ήταν καλά. Όμως, εκείνο που τη γονάτισε ήταν ο θάνατος του συζύγου της, Δημήτρη. Ήταν ένα ανδρόγυνο που δεν μπορούσε να κάνει ο ένας χωρίς τον άλλο. Όταν τον Μάιο “έφυγε” ο σύζυγός της, εκείνη παρακαλούσε κάθε μέρα να πεθάνει. Πολλές φορές μπέρδευε τα ονόματα και έλεγε συνεχώς του συζύγου της. Τόσο δεμένοι ήταν» είχε πει σε συνέντευξή της η συμπεθέρα της.

Και συνέχισε: «Ζήτησε την κόρη της, τον γαμπρό της και τα εγγόνια της. Τους αγκάλιασε έναν-έναν. Φίλησε τα χέρια της κόρης της και της είπε: “Εγώ παιδί μου θα φύγω. Να είστε δυνατοί, μονιασμένοι και να είστε περήφανοι για εμένα”. Ύστερα από λίγες ώρες έπεσε σε λήθαργο. Λίγο πριν φύγει, άνοιξε τα ματάκια της, μας κοίταξε και αυτό ήταν». Το ημερολόγιο έγραφε 17 Ιουλίου 2021.

Κομμάτια ζωής

Όταν την είχαν ρωτήσει για την πορεία του δημοτικού τραγουδιού τα τελευταία χρόνια, η Φιλιώ Πυργάκη δεν είχε μασήσει τα λόγια της: «Εγώ είμαι βλάχα και βέρα βλάχα. Είναι τιμή μου μεγάλη αυτό που λέω. Οι καινούργιοι έχουν καλές φωνές, αλλά δεν το ’χουνε. Καθεμία κοπελίτσα που βγαίνει τη δουλειά της θέλει να κάνει, να φάει ψωμάκι θέλει. Αλλά θα πρέπει να μάθει δυο πράγματα, την ιστορία των τραγουδιών αυτών.

»Γι’ αυτό λέω ότι είναι λίγες αυτές που βαστάνε. Θα ’ναι κρίμα απ’ τον Θεό να πάει χαμένο το δημοτικό τραγούδι. Αλλά οι ρίζες του είναι εκεί που πάντα ήταν. Αυτές δεν άλλαξαν. Ούτε μπορούν να αλλάξουν, γιατί είναι πολύ βαθιές».

Ακόμα και στις τελευταίες εμφανίσεις της έπαιρνε ζωή από την αγάπη του κόσμου, και ιδιαιτέρως των νέων που της ζητούσαν παλιά, κλασικά τραγούδια.

Και μπορεί με όλο αυτό το «νεο -δημοτικό» κίνημα να πέρασε για λίγο από τις μεγάλες σάλες των ΜΜΕ, όμως δεν πτοήθηκε. Το ίδιο βράδυ ενδεχομένως να τραγουδούσε σε ένα πανηγύρι σε κάποιο χωριό, και το έκανε με περίσσια χαρά. Άλλωστε η ίδια πίστευε και πρέσβευε ότι «το δημοτικό τραγούδι είναι η αρχή και το τέλος της ζωής μας».

Σπύρος Δευτεραίος