Οι χοτλάχ’ που έσπερναν τον τρόμο στη Χαλδία

Αλήθεια, στον Πόντο πίστευαν στην ύπαρξη βρικολάκων; «Μα πώς είναι δυνατόν;» θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς. Κι όμως επειδή ακριβώς πρόκειται για χαρακτήρες-γεννήματα της λαϊκής φαντασίας, υπάρχουν σχετικές ιστορίες από σχεδόν όλες τις περιοχές του Πόντου.

Στην Αργυρούπολη της Χαλδίας οι Πόντιοι πίστευαν ότι βρικόλακες, δηλαδή χοτλάχ’, γίνονταν οι νεκροί των Τούρκων!

Μεταμορφώνονταν, κατά τη διάρκεια της νύχτας, σε μικρόσωμους σκύλους, που έβγαιναν από τον τάφο τους και περιφέρονταν στα χωριά ως το πρωί. Κανείς δεν ήθελε να βρεθεί αντιμέτωπος με κάποιον και για αυτό εάν γνώριζαν πως πέθανε κάποιος Τούρκος απέφευγαν να περνούν έξω από τα νεκροταφεία.

Μια ιδέα για το τι πίστευαν οι κάτοικοι στην περιοχή της Χαλδίας για αυτά τα τρομακτικά «πλάσματα» παίρνουμε από το άρθρο του έγραψε ο Π. Β. Υψηλάντης στο τρίτο τεύχος του περιοδικού Χρονικά του Πόντου, το 1943.

Οι χοτλάχ’

Τα παλαιά τα χρόνα ολίγ’ έξεραν γράμματα κ’ οι περισσοί εθάρναν ο κόσμον αράπ’ς, μάισας, δαβόλτς και χοτλάχ’ς έτον γομάτον.

Εκείν’ τα καιρούς έλεγαν κ’ επίστευαν ατο, οι Τούρκ’ ντο χοτλαεύ’νε, τεμάκ εβγαίν’νε ασ’ σα ταφία τουν την νύχταν και λάσκουνταν αδά κι ακεί ους να κουΐζ’ νε οι πετεινοί.

Επίστευαν όντας ένας Τούρκος επεθάν’νεν κ’ είχεν λογαριασμούς με τ’ έναν ζωντανόν, έβγαινεν ασ’ σο ταφίν ατ’ κ’ επήγνεν εντούνεν σην πόρταν ατ’ κ’ ετσάιζεν κ’ εκούιζεν «χακουμί ιστέρουμ – θέλω το δίκαιο μ’».

Έλεγαν κ’ επίστευαν εντ’ επαίρναν πολλά μοιασίδας∙ εγίνουταν σκυλία, κάτας, κορίτα αράπ’ κ’ ήνταν εθέλναν.

Ασ’ σο μεσανύχτ’ κ’ υστερνά ασ’ σα μεζαρλούκια κεσ’ κανείς ‘κ’ εθέλνει θ’ επέρανεν απ’ εκέσ’ , θα έλεγεν απέσ’ σον νουν ατ’ «το πάτερ ημών» και «το πιστεύω εις ένα Θεόν» να μη τυχαίν’ ατον και τσαρπίνεύ’ ατον χοτλάχ’ς.

Έλεγαν: τον χοτλάχ’ μολύβ’ ‘κι κρούει ατον.

Μόνον ασημένεν μαχαίρ’ χωρίς τρυπίν σο λάβ’ν αθες εδούλευεν σον χοτλάχ’ απάν’: Αλλ’ έλεγαν ατο παχαΐρ’ ‘κ’ εποίνεν, γιατί αμον ντο έλεπεν το ζορ’ ο χοτλάχ’ς εγίνουτον έναν κουβάρ’ ράμμαν κ’ εκύλιγουτον σο κατέφορον.

Έλεγαν έναν καιρόν σο λειβάδ’ ση Μαγξανού το μαντρίν απέσ’ έναν πουρνόν ηύραν τον γειτονάν ατουν τον Χουρσήτ, είνος μηνού αποθαμένον, σύξυλον. Ταπούτ’ απλωμένον: Έρθεν σην γειτονίαν, όλεν την νύχταν εντούνεν κ’ ετσαράφιζεν τα πόρτας κ’ εψαλάφανεν το δίκαιον ατ.

Ενέσπαλεν να διαβαίν’ πλαν σον καιρόν ατ’, εκούιξεν ο πετεινόν, εγέντον ξαν ταπούτ’ κ’ επέμνεν σο μαντρίν απέσ’.

Τον πουρνόν εδέκαν χαπάρ’ κ’ έρθαν κρυφά, κρυφά επέραν ατον κ’ επήγαν έθεψαν ατον σα μεζαρλούχα τη Μισαλάς.

Έρθεν κ’ η γειτόντσα τουν η Πεμπέ, η καρή ατ’ κ’ επαρακάλεσεν την γραίαν την Μαγξανάβαν να μαθίζ’ ατεν, ντ’ εφταγ’ νε και κι χοτλαεύ’νε! Ατότε εκείνε είπεν ατην· εμείς, κόνση σταυρώνομε τα ταφία μουν.

Επήγεν η κοχράκα εκείνε πα κρυφά εσταύρωσεν το ταφίν τη Χουρσήτ, κι’ ασ’ εκείνο τον καιρόν άλλο ‘κ‘ εξέβεν. Ύστερα ασ’ σο στόμαν σο στόμαν εμαθέφτεν και πολλοί Τούρκ’ εσταύρωναν με το μακέλ’ και με τ’ ιφτάρ το ταφίν, κι’ άλλο ‘κ‘ εχορτλάευαν.

Ο Μολυβάς ο Χ” Λάζαρον τασ-παρτσασίν έτον· σα τουφέκια και σα μαχαίρα απέσ’ ετράνυνεν· φόβος ντο έτον ‘κ‘ έξερεν άμαν ασ’ σοι χοτλάχ’ς πολλά, γάγιατεν πολλά εφογούτον.

Έναν ημέραν εγύριζεν ασ’ σο Κελκέτ’ ολίγον αργά.

Σην Σόρδαν απάν’ το γιατσίν ελάλεσεν απ’ εκεί είχεν εινός ωρού στράταν να έρται σ’ οσπίτ’ ν ατ’ ση κανί’ τ’ Αεθοδώρ’ την μαχαλάν.

Εθέλνεν κ‘ εθέλνεν θ’ επεράνεν ασ σα μεζαρλούκια τ’ ωραιωμάισσας. Είπαμε εφογούτον πολλά. Αμόν τ’ εσούμωσεν εντώκεν τ’ άλογον. Ση Σεΐχ’ το μεζάρ’ καικά είδεν έναν κοριτόπον, εχπαράεν, ασ’ σον φόβον ατ’ εκούιξεν ατο κούτι, κούτι, ατό τ’ αφωρισμένον, ελάγκεψεν σ’ αλογού τ’ οπίσ’, επίασεν σην τσούπεν ατ’ κ’ είπεν ατον μ’ ανθρωπί’ λαλίαν: «Κουτί κουτί τέμε τισλαριμέ πακ» –Κούτι κούτι μη λες με, τα δόντα μ’ τερέν».

Απ’ εκεί εκαμτσιλάεψεν τ’ άλογον και πώς έρθεν ερρούξεν ση γοναγού ατ’ το καπουλούχ’ ένας θεός εξέρ’.

Εκ’ σαν τ’ αλογού τα ποδέας ένοιξαν ατον, κ’ εκείνος ελιγώθεν κ’ ερρούξεν.

Όνταν επελιγώθεν, είπεν την καρήν ατ’ την Χ” Ευδοξίαν: Νε μωρή, την τσουπέ μ’ τίναξον και κρέμασον ατο εξ’, αφωρισμένον ατό πα ετοκουνεύτεν.

Λεξιλόγιο: χοτλάχ’ς= λ.τ. βρυκόλακας, χοτλαεύω=λ.τ. βρυκολακιάζω, τεμάκ=λ.τ. δηλαδή, λάσκουνταν=γυρνούν, σεργιανούν, κουΐζω=φωνάζω, ετσάιζεν=φώναζε, κορίτα=κατσικάκια, μεζαρλούκια=τούρκικα νεκροταφεία, ταπούτ’=το σανίδι όπου απλώνουν τους Τούρκους νεκρούς και τους λούζουν και μεταφορικά, ο νεκρός κοκαλιασμένος, ετσαράφιζεν= έξυνε με τα νύχια, εψαλάφανεν=ζητούσε, ενέσπαλεν=ξέχασε, δαβαίνω πλαν’= φεύγω, κόνση=λ.τ. γειτόνισσα, κοχράκα=παρατσούκλι πειραχτικό, μακέλ’=σκαπάνη, ιφτάρ’=φτιάρι, τασ–παρτσασίν=κομμάτι από πέτρα (μ. ψυχωμένος και αντρειωμένος), γάγιατεν=λ.τ. υπερθετ. βαθμός του πολύ, Σόρδα=τοπωνύμιο, γιατσίν=λ.τ. η εσπερινή προσευχή του χότζα, εντώκεν=χτύπησε, κοριτόπον=κατσικάκι, εχπαράεν=τρόμαξε, κούτι-κούτι=επίκληση στα ζώα, ελάγκεψεν=πήδηξε, τσουπέν=λ.τ. μανδύας, εκαμτσιλάεψεν=μαστίγωσε, ση γοναγού ατ’ το καπουλούχ’= στην πόρτα του σπιτιού του, ποδέας=πατημασιές, ελιγώθεν κ’ ερρούξεν=λιγοθύμησε κι έπεσε, ετοκουνεύτεν=προσβάλθηκε από τον βρυκόλακα.

•Πηγή: Χρονικά του Πόντου, Έτος Α’, τεύχος 3 (Νοέμβριο 1943), σ. 68-69, εκδ. Σύλλογος Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί».
•Σημ.: Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.