Με τη γιορτή των Θεοφανίων ολοκληρώνονται τα Καλαντόφωτα των Ποντίων, δηλαδή η περίοδος από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα. Είναι τα καλά τα ημέρας, κατά την ποντιακή διάλεκτο, με πλούσια τραπέζια γύρω από τα οποία συγκεντρώνονται οι οικογένειες.
Τελευταία… εορταστική ευκαιρία λοιπόν τα Φώτα· όμως η ποντιακή παράδοση θέλει η μέρα να μην είναι αφιερωμένη μόνο στους ζωντανούς, αλλά και στους νεκρούς.
Μάλιστα, οι ψυχές «απαιτούν» κερί, σύμφωνα με το στιχούργημα:
Τα Φώτα θέλω το κερί μ’
και των Ψυχών κοκκία,
και τη Μεγάλ’ Παρασκευήν
έναν μαντίλιν δάκρα.
Αυτό είναι το έθιμο μνημοκέρε, ή αλλιώς λημόνεμαν με «τ’ αποθαμενίων το κερίν»: Σε ένα ταψί με σιτάρι ή αλεύρι ο αρχηγός του σπιτιού ανάβει τόσα κεριά όσα οι νεκροί της οικογένειας, αλλά και ένα για τους «ξένους», εκείνους που δεν έχουν κανέναν να τους μνημονεύσει.
Όπως είχε πει στο pontosnews.gr o Κώστας Καρυπίδης από την Άψαλο Αριδαίας, ο οποίος έβλεπε τη γιαγιά του να το αναβιώνει, στην ιστορική πατρίδα το τελούσαν (ανάλογα με την περιοχή) ανήμερα ή την παραμονή των Θεοφανίων, στα σπίτια και όχι στα νεκροταφεία. Ο ίδιος εκτιμά ότι ξεκίνησε από τον ορεινό Πόντο, στον οποίο οι καιρικές συνθήκες ήταν πολύ δύσκολες την ημέρα των Θεοφανίων, και οι κάτοικοι με δυσκολία έβγαιναν έξω.
