pontosnews.gr
Τετάρτη, 18/11/2026
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
pontosnews.gr
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων

Η αρετή και η ευδαιμονία κατά τους Στωικούς φιλοσόφους

Η επίτευξη του στόχου της βίωσης μιας ενάρετης ζωής. Γράφει η Αλεξία Ιωαννίδου

28/01/2023 - 9:21πμ
(Φωτ. - γραφιστική επιμέλεια: Αλεξία Ιωαννίδου)

(Φωτ. - γραφιστική επιμέλεια: Αλεξία Ιωαννίδου)

Κοινοποίηση στο FacebookΜοιράσου το στο TwitterΜοιράσου το στο Whatsapp
Στηρίξτε το Pontos News Επιλέξτε μας ως προτιμώμενη πηγή στην Αναζήτηση Google
Προσθήκη πηγής

Η Στωική φιλοσοφία ιδρύθηκε από τον Ζήνωνα τον Κιτιέα τον 4ο αι π.Χ. και επηρέασε βαθύτατα τον ελληνιστικό και τον ρωμαϊκό κόσμο. Ο Ζήνων χώρισε τη φιλοσοφία του σε τρία μέρη: τη λογική, τη φυσική και την ηθική. Οι Στωικοί επέμεναν στην αλληλεξάρτηση των τριών αυτών μερών, παρόλο που η ηθική συγκέντρωσε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Το μεγάλο ζητούμενο γι’ αυτούς ήταν η απόκτηση της ευδαιμονίας.

Βασικό στοιχείο της φιλοσοφίας των Στωικών ήταν η εναρμόνιση του ανθρώπου με τη φύση, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στη στενή θεώρηση του φυσικού κόσμου, αλλά έχει μια ευρύτερη σημασία περιλαμβάνοντας κάθε ζωντανό οργανισμό, το ανθρώπινο στοιχείο και τον θεϊκό παράγοντα. Η φύση και ο ορθός λόγος είναι έννοιες ταυτόσημες. Ο ορθός λόγος διέπει την ανθρώπινη φύση, και μέσω αυτού αποκτάται η αρετή. Η έννοια του αγαθού, η οποία είναι και το «ποθητόν» για τον θιασώτη της Στωικής φιλοσοφίας, οδηγεί στην ενάρετη ζωή και στην ευδαιμονία.

Ζήνων ο Κιτιεύς (Enciclopedia dell’Arte, εκδ. Garzanti 1973· φωτ.: Paolo Monti. Πηγή: commons.wikimedia.org)

Η ευδαιμονία επομένως στηρίζεται πάνω στον θεμέλιο λίθο της αρετής, η οποία είναι και το ζητούμενο στη ζωή. Η απόκτηση υλικών αγαθών αλλά ακόμη και να έχει κανείς υγεία, να είναι προικισμένος με ομορφιά και με διάφορα ταλέντα, δεν θεωρούνται από τους Στωικούς αγαθά ούτε όμως και κακά· θεωρούνται αδιάφορα. Αγαθά είναι οι αρετές που έχει κάποιος άνθρωπος, όπως η ανδρεία, η φρόνηση, η δικαιοσύνη κ.ά., ενώ κακά είναι ακριβώς τα αντίθετά τους, δηλαδή η δειλία, η αφροσύνη, η αδικία κ.ο.κ.

Ανάμεσα στα αγαθά και τα κακά υπάρχουν τα αδιάφορα, τα οποία δεν επηρεάζουν στην απόκτηση της ευδαιμονίας.

Ο πολίτης εκείνος που ήταν μύστης της φιλοσοφίας των Στωικών γνώριζε τον εαυτό του1 και βάδιζε σε έναν δρόμο απόλυτης εναρμόνισης με το περιβάλλον και το σύμπαν, το οποίο διαρκώς του αποκαλυπτόταν. Ο ενάρετος άνθρωπος δεν πρόκειται ποτέ να έχει τάσεις που βλάπτουν και δεν συμβαδίζουν με ό,τι θεωρείται αγαθό για τον κόσμο. Κατά τους Στωικούς μόνον η αρετή θεωρείται ως αγαθόν, και όλες οι αρετές υπάγονται στο λόγο.

Τα πάθη και η αντιμετώπισή τους

Αν η ενάρετη ζωή οδηγεί στην κατάκτηση της ευδαιμονίας, τα πάθη εκτροχιάζουν τη «φυσική» πορεία του ανθρώπου προς το «αγαθόν» και οδηγούν στην απώλεια της ευδαιμονίας, δηλαδή στη δυστυχία. Τα πάθη για την αρχαία ελληνική ηθική δεν ήταν μόνο ισχυρά συναισθήματα, αλλά ψυχικές καταστάσεις όπως η δυσαρέσκεια, ο θυμός, ο πόνος, η ντροπή κ.ά.

Οι Στωικοί διαφοροποιούνται με την έως τότε φιλοσοφική παράδοση που υποστήριζε πως τα πάθη ξεκινούν από κάποιο άλογο τμήμα της ψυχής. Υποστηρίζουν πως τα πάθη είναι οι μη έλλογες κινήσεις της λογικής ανθρώπινης ψυχής.

Ο Ζήνωνας2 ορίζει το πάθος ως μια πλεονεκτική ορμή, ενώ ο Γαληνός αναφέρει την ορμή ως θεμελιώδες χαρακτηριστικό των παθών, προσθέτοντας πως πάθος είναι και ό,τι υπερβαίνει τα μέτρα και προκαλεί ταραχή. Η ταραγμένη αυτή κίνηση της ψυχής δηλώνεται με τον όρο «πτοία», μεταφορά από το ζωικό βασίλειο και ειδικότερα τον κόσμο των πουλιών:

Πτοία είναι το ταραγμένο σήκωμα των πουλιών, το απότομο πέταγμά τους – αντίδραση μετά από κάτι που τους τρόμαξε.

Οι λανθασμένες κρίσεις, οι ψευδείς εντυπώσεις εμφυτεύουν μέσα στην ψυχή του ανθρώπου τα πάθη, και τον οδηγούν μακριά από την ευδαιμονία. Για την εξάλειψη των παθών από την ψυχή του ανθρώπου δεν υπάρχουν ημίμετρα. Πρέπει να «ξεριζωθούν» τελείως, ώστε η ψυχή του ανθρώπου να εναρμονιστεί με το λόγο και έτσι να μπορέσει να ζήσει σύμφωνα με τη φύση.

Διογένης ο Λαέρτιος (πηγή: commons.wikimedia.org)

Οι πράξεις οι οποίες είναι ηθικές και συμπλέουν με την έλλογη ανθρώπινη λογική ονομάζονται καθήκοντα. Για παράδειγμα, το να τιμά ένας άνθρωπος τους γονείς ή την πατρίδα του είναι ηθικά παραδεκτό και «καθήκον» του. Τα καθήκοντα είναι τα ηθικά πρακτέα, δηλαδή οι ηθικά αποδεκτές ανθρώπινες πράξεις.

Αυτές μπορεί να έρχονται σε αντίθεση με το «συμφέρον» του αν δώσουμε στη λέξη συμφέρον μια επιδερμική σημασία, αλλά είναι οι ηθικά σωστές πράξεις που συμφωνούν με την αρετή και οδηγούν στην ευδαιμονία.

Τα καθήκοντα αναφέρονται τόσο στους απλούς ανθρώπους όσο και στους σοφούς. Υπάρχει όμως μια ειδική κατηγορία καθηκόντων, τα λεγόμενα «κατορθώματα», που αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο σε πράξεις των σοφών. Η διαφορά μεταξύ καθηκόντων και κατορθωμάτων έγκειται στα κίνητρα του σοφού. Ο τελευταίος συνειδητοποιεί πως η προσπάθεια απόκτησης ενός αγαθού είναι περισσότερο σημαντική από τον ίδιο το σκοπό, δηλαδή την απόκτησή του,3 επειδή η αρετή δεν προσδιορίζεται από το αποτέλεσμα αλλά από το ήθος, τη συμπεριφορά που υπόκειται στον ορθό λόγο που διέπει το σύμπαν.

Η επίτευξη του στόχου της βίωσης μιας ενάρετης ζωής

Η ενάρετη ζωή εμπεριέχεται μέσα στην έννοια της αρετής. Σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, η αρετή είναι διάθεση σύμφωνη με το λόγο, και αυτήν την επιλέγουμε χάριν της ιδίας και όχι χάριν κάποιου εξωτερικού παράγοντα όπως ο φόβος, η ελπίδα κτλ. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς αναφέρει στο έργο του Παιδαγωγός πως η αρετή μετά την απόκτησή της από τον άνθρωπο είναι μόνιμα μέσα του, την κατέχει για όλη τη διάρκεια του βίου του.

Κλήμης ο Αλεξανδρεύς από το André Thévet, Les vrais pourtraits et vies des hommes illustres grecz, latins et payens (πηγή: commons.wikimedia.org)

Σε παρόμοια συμπεράσματα καταλήγει και ο Στοβαίος στις Εκλογές του, ο οποίος συνεχίζοντας τη σκέψη του συμπεραίνει πως η ευδαιμονία είναι η καλή ροή της ζωής.

Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση είναι πρωταρχικός παράγοντας για την ευδαιμονία του.

Ο Ζήνων ο Κιτιεύς υποστήριζε πως και μόνο η απόκτηση της αρετής ήταν αυτάρκης για την επίτευξη της ευδαιμονίας μέσα στον ανθρώπινο βίο. Η έννοια του αγαθού επιτυγχάνεται με τη σχέση που έχει με τον ορθό λόγο, μέσω του οποίου γίνεται ενάρετος.

Τα ανθρώπινα πάθη είναι πηγή δυστυχίας για τον άνθρωπο. Η βαθύτερη γνώση του εαυτού μας και η γνώση της φύσης και του σύμπαντος, όπως αυτό μας αποκαλύπτεται μέσα από το πέρασμα της ζωής, μας κάνουν ευτυχισμένους. Σύμφωνα με τους Στωικούς, η αρετή από μόνη της μπορεί να κάνει τον άνθρωπο ευδαίμονα.

Η Στωική φιλοσοφία θεωρεί την αρετή ως ικανή και αναγκαία συνθήκη για να οδηγηθεί ο άνθρωπος στην πολυπόθητη ευδαιμονία. Γι’ αυτόν το λόγο ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι πλήρως εναρμονισμένος με τη φύση και το περιβάλλον. Επίσης η αρετή επιτυγχάνεται με τη συμμόρφωση στο λόγο και τη λογική. Τα καθήκοντα, οι ηθικές αυτές πράξεις που επιλέγουμε με την ελεύθερη βούλησή μας, είναι ο τρόπος ο οποίος γινόμαστε κοινωνοί της αρετής μέσα στην καθημερινότητά μας.

Αλεξία Π. Ιωαννίδου
MSc Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων

1. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ασπαζόταν την περίφημη δελφική προτροπή «γνώθι σαυτόν».
2. Ο Ζήνων ο Κιτιεύς ήταν τόσο αγαπητός και δημοφιλής ανάμεσα στους Αθηναίους, που τον στεφάνωσαν εν ζωή – πράγμα που δεν έκαναν ούτε σε ευεργέτες τους.
3. Μας θυμίζει το ποίημα του μεγάλου μας Αλεξανδρινού ποιητή «Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη…».
Βιβλιογραφία:
• Κ. Ιεροδιακόνου, Ελληνική φιλοσοφία από την Αρχαιότητα ως τον 20ό αιώνα, τ. Α’, ΕΑΠ, Πάτρα 2000.
• Β. Καλφάς / Γ. Ζωγραφίδης, Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 2006.
• Κ.Π. Μιχαηλίδης, Αρχαία κυπριακή γραμματεία, τ.5΄, Φιλοσοφία: Ζήνων ο Κιτιεύς, Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Λευκωσία 1999.
• Μ. Πρωτόπαπα / Ε. Μουτσόπουλος, Η έννοια του πολίτη στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία, Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2009.
• R.W. Sharples, Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί. Μια εισαγωγή στην ελληνιστική φιλοσοφία, μτφρ. Μ. Λυπουρλή / Γ. Αβραμίδης, εκδ. Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2002.
ΚοινοποίησηTweetSend
google news

Ακολουθήστε μας στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ο αρχαιολογικός χώρος του λιμανιού δίπλα στην αγορά Καντινλάρ Χαλί της Τραπεζούντας (φωτ.: İHA)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Τραπεζούντα: Έχτιζαν μια αγορά και βρήκαν το αρχαίο λιμάνι – Αποκαταστάθηκε το τείχος

17/11/2026 - 4:05μμ
Ο ναός του Δία στην Εύρωμο (φωτ.: Anadolu /  Durmuş Genç)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Μικρά Ασία: Αποκαταστάθηκε ο ναός του Δία στην αρχαία Εύρωμο της Καρίας

16/11/2026 - 8:11μμ
Ο Ρόμπερτ Πάτινσον στο 83ο Φεστιβάλ Βενετίας, στις 5 Σεπτεμβρίου 2026 (φωτ.: EPA / Ettore Ferrari)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ο Ρόμπερτ Πάτινσον είναι ο νέος Τζέιμς Μποντ – Το βίντεο της αποκάλυψης

16/11/2026 - 6:39μμ
(Φωτ.: Σπύρος Μπιμπίλας Instagram/Βαγγέλης Ιωαννίδης/Facebook)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πέθανε ο ηθοποιός Βαγγέλης Ιωαννίδης – Η μικρασιατική καταγωγή και ο πρώτος ρόλος όταν ήταν μόλις 5 ετών

15/11/2026 - 11:04μμ
Οι βραβευθέντες του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (φωτ.: ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΣ)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: Στη Ζακλίν Λέντζου ο «Χρυσός Αλέξανδρος – Θόδωρος Αγγελόπουλος»

15/11/2026 - 8:06μμ
Άποψη του ψηφιδωτού στο apodyterium (φωτ.: ΥΠΠΟ)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ερέτρια: Τα ρωμαϊκά λουτρά αποκαλύπτουν την καθημερινή ζωή μιας πόλης πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια

15/11/2026 - 12:10πμ
Στιγμιότυπο από την εκδήλωση για τα  τα 25 χρόνια του Ινστιτούτου Φιλολογίας του Εθνικού Πανεπιστημίου «Ταράς Σεβτσένκο» (φωτ.: Facebook / Greece in Ukraine-Греція в Україні)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Κίεβο: Σε υπόγειο καταφύγιο τίμησαν τις ελληνικές σπουδές – Ο Νίκος Καββαδίας στα ουκρανικά, στη σκιά του πολέμου

14/11/2026 - 7:47μμ
Μια μαύρη γάτα δίπλα σε ημερολόγιο που δείχνει Παρασκευή και 13 (εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Παρασκευή και 13: Γιατί θεωρείται γρουσούζικη μέρα

13/11/2026 - 9:00πμ
(Φωτ.: facebook.com/lakisteazis?locale=el_GR)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πέθανε ο στιχουργός και ποιητής Λάκης Τεάζης

12/11/2026 - 11:41μμ
Η έκθεση «Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires» (φωτ.: Victoria and Albert Museum, London)
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η Κωνσταντινούπολη στο Λονδίνο – Βυζαντινά ψηφιδωτά «έφυγαν» για πρώτη φορά από την Πόλη μετά το 1935

12/11/2026 - 8:19μμ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Ναυτεμπορική TV

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

(Φωτ.: EUROKINISSI)

Euroleague: Ήττα στην Μπολόνια για τον Παναθηναϊκό

6 ώρες πριν
Ο απερχόμενος πρόεδρος της Κνέσετ, Αμίρ Οχάνα (αριστερά), ανταλλάσσει χειραψία με τον νεοεκλεγέντα πρόεδρο της Κνέσετ, Ματάν Καχάνα, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της ολομέλειας της ισραηλινής Βουλής, στην Ιερουσαλήμ, στις 17 Νοεμβρίου 2026 (φωτ.: EPA/ ABIR SULTAN)

Ισραήλ: Νέος πρόεδρος της Κνέσετ ο Ματάν Καχάνα – Σημαντική νίκη της αντιπολίτευσης έναντι του Νετανιάχου

6 ώρες πριν
Η Ευλαμπία Νικολαΐδου, το γένος Θεοδωρίδου (πηγή: facebook.com/elpnaousas)

Πέθανε η Ευλαμπία Νικολαΐδου, η γλυκόλαλη αδερφή του θρυλικού Χρύσανθου Θεοδωρίδη

7 ώρες πριν
(Φωτ.: FIBA)

FIBA Europe Cup: Πέρασε αλώβητος από το Βίρτσμπουργκ ο Ηρακλής

7 ώρες πριν
Γενική άποψη της πορείας για την 53η επέτειο του Πολυτεχνείου (φωτ.: Γιάννης Παναγόπουλος/EUROKINISSI)

53η επέτειος του Πολυτεχνείου: Μαζική συμμετοχή στις πορείες – Επεισόδια, προσαγωγές, συλλήψεις και ένας τραυματισμός

8 ώρες πριν
(Φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Σκόπια: Εξαρθρώθηκε δίκτυο που σχεδίαζε τρομοκρατική επίθεση ή δολοφονία στην Ελλάδα

8 ώρες πριν
pontosnews.gr

Ειδήσεις και άρθρα για τον Πόντο και τη Μ. Ασία, αλλά και την επικαιρότητα στην Ελλάδα, τον Κόσμο και την Ομογένεια. Πλούσια θεματολογία ποικίλης ύλης με έμφαση σε πολιτιστικά δρώμενα.

Copyright © 2025 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

  • TAYTOTHTA
  • ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • VIDEOS
  • ΚΥΠΡΟΣ
  • ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΠΕΡΙΕΡΓΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΠΙΣΤΗ
  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
  • ΤΑΞΙΔΙ
  • ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
  • PONTOS BLOG

Copyright © 2024 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

Ναυτεμπορική TV
Ναυτεμπορική TV