Η ιστορία πίσω από μια χαρακτηριστική φωτογραφία με Μικρασιάτες πρόσφυγες

Μια απίστευτη προσφυγική ιστορία βρίσκεται πίσω από φωτογραφία που τραβήχτηκε στη Μυτιλήνη του 1923 και φυλάσσεται στο Μουσείο Προσφυγικής Μνήμης στη Σκάλα Λουτρών. Αντίγραφό της βρίσκεται και στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, και είναι ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες με Μικρασιάτες πρόσφυγες.

Τη δημοσιοποίησε εκ νέου ο πρόεδρος του Συλλόγου Μικρασιατών Σκάλας Λουτρών Μυτιλήνης «Το Δελφίνι» Δημήτρης Παπαχρυσός, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η φωτογραφία βρέθηκε στο συρτάρι του Παντελή Σαλιάρη. Εικονίζεται ομάδα 62 Ελλήνων από τα Βουρλά και το Γατζηλάρ χερσονήσου της Ερυθραίας.

Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής έζησαν κρυμμένοι στα βουνά για έξι μήνες μετά την πυρπόληση της Σμύρνης και έφτασαν στην Ελλάδα κλέβοντας ένα τουρκικό καϊκι. «Έτος 1923, μην Μάιος, εις Μυτιλήνην» γράφει στο πίσω μέρος της φωτογραφίας, και από δίπλα υπάρχει άλλη μία σημείωση: «Εις τα βουνά του Βουρλά, Κόρακα και Κλεφτοβούνια».

Από την ομάδα των 62 ανδρών και γυναικών έχουν αναγνωριστεί μόλις έξι, τέσσερις άνδρες και δύο γυναίκες.

Ο Γεώργιος Γκατζώλης έχει καταγράψει την εξής μαρτυρία για τη διάσωση των 62:

«Πάνω από του Χατζηνικολή το Κούλα στο βουνό Λικοβούνι βρήκαμε μια σπηλιά και μέναμε πολλές φορές εκεί. Μια μέρα ο Θεόφιλος Χατζηδιαμαντής είδε ένα καΐκι να αράζει στη παραλία του χωριού Ζουμπέκι που είναι κτισμένο στο εσωτερικό της χερσονήσου των Κλαζομενών. Τη νύχτα με έναν καλόγερο Καλαματιανό και έναν ακόμα πήγαν και κρύφτηκαν ανάμεσα στα σχίνα.

»Όταν οι Τούρκοι ναύτες ανέβηκαν στο χωριό τότε αυτοί πήραν κρυφά το πλοίο και έκαναν πανιά για τη Μυτιλήνη. Όταν έφθασαν ειδοποίησαν τα ανταρτικά [σ.σ. ομάδες προσφύγων στο κίνημα του Πλαστήρα] και ένα αλιευτικό από τη Μυτιλήνη ήρθε στον Κόρακα [σ.σ. χερσόνησο στη βορειοανατολική Λέσβο]. Βγήκαν οι αντάρτες χωριανοί μας και μας μάζεψαν κάπου 62 ψυχές ήμασταν».