Ο Χριστιανισμός στον Πόντο διαδόθηκε από τον πρωτόκλητο Ανδρέα το 34 μ.Χ., όταν μετέβη από την Ιερουσαλήμ στη Σινώπη, την Αμάσεια, την Αμισσό και κατόπιν στην Τραπεζούντα. Στις πόλεις αυτές κήρυξε το Ευαγγέλιο και ακολούθησε η ίδρυση μονών και εκκλησιών.
Η πρώτη μονή που ιδρύθηκε στον Πόντο είναι η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη Βαζελώνος και θεωρείται από τα αρχαιότερα ελληνικά μοναστήρια.
Είναι κτισμένη στη βάση απότομου βράχου σε δασώδη περιοχή της Ματσούκας, κοντά στο εμπορικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής, τις Καρυές (Τσεβισλούκ’), και στους οικισμούς Χαμψίκιοϊ και Σαχνόη. Ιδρύθηκε πολύ πριν από τη Μονή της Παναγίας Σουμελά. Κατά τον λόγιο Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη (από εκχριστιανισθέντες εβραίους γονείς) που συνέταξε το 1775 το κτητορικό της Μονής της Παναγίας Σουμελά, οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος πριν πάνε στο όρος Μελά με την εικόνα της Παναγίας, πέρασαν από τη Μονή Βαζελώνος.
Γράφει ο Καυσοκαλυβίτης: «ενσκήψαντος οι καθ’ ύπνους του Βαπτιστού Ιωάννου, διέπεμψεν αυτοίς τρεις τινας των υπ’ αυτόν, επικομίζοντας σφίσιν εφ’ ημιόνου τα της αυταρκείας και αγγέλλοντας ως κατά χρηματισμόν ήκοιεν».
Από αυτό προκύπτει ότι αφού η Παναγία Σουμελά ιδρύθηκε το 386, η Μονή Βαζελώνος είναι κατά πολύ προγενέστερη αυτής, αφού μάλιστα η Σουμελά υποχρεούτο εις «φόρον κηρίου εις ένδειξιν υποταγής». Η Μονή βάσει στοιχείων ιδρύθηκε τον 3ο αιώνα – πιθανότατα το 270 μ.Χ., καταστράφηκε από τους Πέρσες εισβολείς τον 6ο αιώνα αλλά ανακατασκευάστηκε από τον Ιουστινιανό.
Η τελευταία ανακατασκευή της Μονής έγινε από τον ηγούμενο Λαυρέντιο, το 1719, ο οποίος επισκέφθηκε στην Πετρούπολη τον Τσάρο Μεγάλο Πέτρο και τον έπεισε να ενισχύσει τη Μονή. Αργότερα το Μοναστήρι του Αγίου Ιώννη του Βαζελώνος λεηλατήθηκε εκ νέου από συμμορία 28 ληστών που άρπαξαν κειμήλια, ιερά χρυσά και αργυρά σκεύη, σιγγίλια και χρυσόβουλα και άλλους εκκλησιαστικούς θησαυρούς. Ανάμεσα τους υπήρχαν ένα έγγραφο του Μεγάλου Πέτρου που έδινε ετήσια εισφορά στη Μονή 50 ρουβλίων (περί το 1700) και ένα του αυτοκράτορα Αλέξανδρου, μεταγενέστερο, που χορηγούσε στη Μονή ετήσια συνδρομή 65 ρουβλίων.
Για την ονομασία της Μονής υπάρχει η εκδοχή ότι την πήρε από το ομώνυμο όρος πάνω στο οποίο χτίστηκε και η άλλη από τη Γη Ζαβουλώνος, όπως ονομαζόταν η περιοχή από όπου ξεκίνησε το κήρυγμά του ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. Εκ του Ζαβουλών με παραφθορά Βαζελών.
Το 1923 η Μονή είχε την τύχη όλων των μονών του Πόντου. Η ιερά εικόνα του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου διεσώθη από τον μοναχό Διονύσιο Αμαραντίδη, ο οποίος την μετέφερε στην Ελλάδα αρχικά στον Άγιο Δημήτριο Πανοράματος Σερρών και έπειτα στη Μονή της Αγίας Τριάδας Σερρών.
Η ανιστόρηση της Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Αγίου Ιωάννη Βαζελώνα επιχειρείται στον Άγιο Δημήτριο Ελλησπόντου Κοζάνης από το σωματείο «Αγίου Ιωάννη Βαζελώνα». Το 1970, η εικόνα της αποτομής του Αγίου Ιωάννη τοποθετήθηκε με τιμές στον Ιερό Ναό Προδρόμου και Βαπτιστού Αγίου Ιωάννη, στον Άγιο Δημήτριο, όπου γίνεται πανηγυρικός εορτασμός κάθε χρόνο στις 24 Ιουνίου.
