Το φθινόπωρο του 1972 βρέθηκα στην Ιταλία όπου έμεινα μέχρι τα Χριστούγεννα του 1973. Στην Ελλάδα είχαμε δικτατορία. Έφυγα από μια κωμόπολη με μόνη συνειδητή πολιτική εμπειρία τη δικτατορική διακυβέρνηση, και συνάντησα έναν λαό με υψηλό πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο και διάθεση να μας βοηθήσει σε όποια ανάγκη είχαμε. Η Ιταλία των αρχών του 1970 πρέπει να ήταν μια ξεχωριστή χώρα και ο λαός της να πέρασε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας του.
Η Ιταλία βοηθούσε τους Έλληνες και γιατί η βοήθεια ήταν στην κουλτούρα του λαού της, αλλά και για τον επιπλέον λόγο ότι η χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία υπέφερε από ένα δικτατορικό καθεστώς.
Σε όλους τους Έλληνες που τότε βρέθηκαν στη χώρα αυτή, αλλά και σε όσους έζησαν στη Γαλλία, χαράχθηκε η ανθρωπιά με την οποία τους αντιμετώπισαν οι κοινωνίες –και τα κράτη– όπου προσέφυγαν.
Οι καιροί πέρασαν, και στην Ελλάδα, παρά τις αντιξοότητες και τα παραδοσιακά συμπλέγματα, απολαμβάνουμε δημοκρατικό καθεστώς.
Την ανάγκη που οι Έλληνες είχαμε τον καιρό της τελευταίας δικτατορίας, την έχει τώρα ένας γειτονικός λαός, οι Τούρκοι. Βιώνουν την ακραία αυταρχική συμπεριφορά ενός ηγέτη που έχει γεμίσει τις φυλακές με ανθρώπους που απλώς διαφωνούν μαζί του. Ακόμη και τον καφετζή της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας Cumhuriyet έκλεισε στη φυλακή, επειδή είπε πως δεν θα σέρβιρε τσάι στον Ερντογάν.
Οκτώ άνθρωποι από τη χώρα αυτή που ενεπλάκησαν παρά τη θέλησή τους, ή τους ενέπλεξαν στην απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος την 15η Ιουλίου, κατέφυγαν πολιτικοί ικέτες στη χώρα μας.
Το πώς θα μπορούσε να εμπλακεί κάποιος στρατιωτικός, όπως οι οκτώ, στην απόπειρα πραξικοπήματος, το αναλύει πολύ καλά ο Απόστολος Δοξιάδης σε ένα άρθρο του στην Καθημερινή. Αλλά ανεξαρτήτως αυτού, τον ικέτη του οποίου απειλείται η ζωή δεν τον παραδίδεις στα χεριά του δημίου του.
Η μεγαλοσύνη ενός λαού κρίνεται σε τέτοιες στιγμές. Με την Τουρκία έχουμε ιστορικές διαφορές που έχουν εγγραφεί στο συλλογικό υποσυνείδητο και των δύο λαών. Αλλά υπάρχουν στιγμές που η έννοια του ανθρώπου υπερτερεί της όποιας εθνικότητάς του. Και οι λαοί που άφησαν το αποτύπωμά τους στην ιστορία διακρίθηκαν και διακρίνονται για την ανθρωπιστική προσέγγιση της ζωής.
Η τύχη των οκτώ Τούρκων στρατιωτικών κρίνεται αυτές τις ημέρες στον Άρειο Πάγο. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι διώκτες τους τους αναζητούν για πολιτικούς λόγους. Στην αρχή, όπως γράφει και ο Απ. Δοξιάδης, δεν ήταν οκτώ αλλά εννιά. Ο ένατος έμεινε στη χώρα του και η τύχη του αγνοείται.
Λαός και πολιτεία θα πρέπει να σταθούμε στο ύψος της ιστορίας μας. Όχι διότι με την απόφαση που θα ληφθεί θα επιβεβαιώσουμε την αντίληψή μας για τη ζωή και την ιστορική εξέλιξη, αλλά και διότι ο γειτονικός λαός έχει ανάγκη αυτής της συμπαράστασης.
Η οποία, ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, ξεπερνά την απλή νομική κίνηση. Περιέχει έναν τεράστιο συμβολισμό σε μια περιοχή που αρνείται να ηρεμήσει. Θα είναι ένα μήνυμα προς τις δημοκρατικές δυνάμεις της γειτονικής χώρας. Μια παρηγοριά πως στις τραγικές τους στιγμές οι γείτονές τους δεν θέλησαν να τους εγκαταλείψουν.
Μπορεί –ας ευχηθούμε να μη συμβεί– με τους σημερινούς οκτώ αύριο να βρεθούμε σε αντίθετα χαρακώματα. Μπορεί στα αντίθετα αυτά χαρακώματα να βρίσκονταν και οι Τούρκοι στρατιώτες που κάηκαν ζωντανοί στη Συρία σε μια εκδήλωση ακραίας βαρβαρότητας του ISIS. Αλλά, και στις δύο περιπτώσεις, η παράδοση, η ιστορία και ο ελληνικός πολιτισμός επιβάλλουν να τους συμπαρασταθούμε.
Οποιαδήποτε άλλη απόφαση θα ήταν ανακόλουθη με τα πιστεύω της κοινωνίας μας. Και αυτά τα πιστεύω είναι που διαμορφώνουν τους κανόνες που διέπουν τη ζωή μας.
Από τότε λοιπόν που νεαρός, το 1972, αισθάνθηκα την συμπαράσταση των Ιταλών, ένοιωσα μια ανακούφιση. Και μια διαχρονική εκτίμηση για το λαό αυτόν και τη χώρα του. Οι ιστορίες των λαών δεν είναι μόνο αφηγήσεις πολέμων. Είναι και εκδήλωση ανθρωπιάς η οποία εγγράφεται στο συλλογικό υποσυνείδητο των κοινωνιών. Είμαι σίγουρος πως αυτό θα συμβεί και με τους Τούρκους στην προκειμένη περίπτωση.
Και κάτι τελευταίο: ακόμη και αν ο Άρειος Πάγος αποφασίσει την έκδοσή τους, τον τελευταίο λόγο τον έχει ο αρμόδιος υπουργός. Αν η κυβέρνηση θέλει, οι οκτώ δεν θα παραδοθούν. Αν εκδοθούν, επομένως, την απόλυτη ευθύνη θα έχει η κυβέρνηση.
Ας βοηθήσουμε όλοι να γίνει κατανοητό στην ανθρωπότητα πως εδώ ήταν και παραμένει Ελλάδα. Που σημαίνει, κυρίως, αντίληψη για τη ζωή.
Αυτά που διδασκόμαστε και για τα οποία επαιρόμεθα ας τα κάνουμε τρόπο ζωής.
