Η τραγική περίοδος των σταλινικών διώξεων στην πρώην Σοβιετική Ένωση ήταν το κεντρικό θέμα του Σεμιναρίου Ιστορίας, που έγινε την 1η Ιουνίου στην Κηφισιά, σε επιμέλεια του ιστορικού Βλάση Αγτζίδη. «Πρόκειται για ένα ζήτημα που χρόνο με το χρόνο περνάει στην αφάνεια και στη λήθη», ανέφερε ο Πόντιος ιστορικός. Σύμφωνα με τον ίδιο αυτό οφείλεται στα στερεότυπα που υπάρχουν στην Ελλάδα καθώς και σε ιδεολογικά και κομματικά συμφέροντα, τα οποία σε συνδυασμό με την νεοελληνική ανωριμότητα δεν επιτρέπουν την περαιτέρω έρευνα.
Για 8η συνεχή χρονιά το Σεμινάριο τίμησε την 13η Ιουνίου ως Ημέρα Μνήμης των θυμάτων των σταλινικών διώξεων.
«Η 13η Ιουνίου ανακηρύχτηκε ομόφωνα ως Ημέρα Μνήμης από τους συνέδρους του Δ΄ Παγκόσμιου Συνεδρίου του Ποντιακού Ελληνισμού, που διήρκεσε από τις 13 μέχρι τις 16 Ιουνίου 1997. Επιλέχτηκε η συγκεκριμένη ημέρα γιατί την ίδια χρονική στιγμή, το 1949, πραγματοποιήθηκε η βίαιη εκτόπιση των ποντιακών πληθυσμών από τον Καύκασο στην Κεντρική Ασία», δήλωσε στο pontos-news.gr ο Βλάσης Αγτζίδης. Όπως υπογράμμισε γι’ αυτό επιλέχθηκε να τιμάται η συγκεκριμένη επέτειος με θέμα που προέρχεται από το φαινόμενο του σταλινισμού κατά την καταληκτική συνάντηση του σεμιναρίου ιστορίας του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Δήμου Κηφισιάς.
Ο Βλάσης Αγτζίδης σε παρουσίαση βιβλίου του (φωτ.: Βασίλης Τσενκελίδης)
Προσκεκλημένοι εισηγητές στο σεμινάριο ήταν ο υπεύθυνος συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Μαρξιστική Σκέψη Χρήστος Κεφαλής, ο δημοσιογράφος-μεταφραστής και εκδότης του περιοδικού Στέπα (επιθεώρηση του ρωσικού πολιτισμού) Δημήτρης Τριανταφυλλίδης και ο ιστορικός Βασίλης Τσενκελίδης.
Τίτλος του φετινού σεμιναρίου ήταν«Σταλινισμός και διανοούμενοι την περίοδο του Μεσοπολέμου στη Σοβιετική Ένωση».
Ο Χρήστος Κεφαλής αναφέρθηκε στο φαινόμενο της κυριαρχίας του σταλινισμού στη Σοβιετική Ένωση, το οποίο αποτέλεσε τη μεγάλη ανατροπή της πορείας της ρωσικής κοινωνίας και της ανάπτυξης των τεχνών και των γραμμάτων καθ’ όλη την περίοδο μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Μάλιστα παρουσίασε αναλυτικά στοιχεία για την εμφάνιση πρωτοποριακής τέχνης κατά τη δεκαετία του 1920 και μιας νέας γενιάς μεγάλων λογοτεχνών που αντλούσαν την έμπνευσή τους από την Επανάσταση και από την προσπάθεια των λαϊκών στρωμάτων να ορίσουν μόνα τους τη μοίρα τους. Υποστήριξε επίσης την άποψη ότι ο σταλινισμός δεν υπήρξε φυσιολογικό αποτέλεσμα της επανάστασης των μπολσεβίκων αλλά ένα εσωτερικό πραξικόπημα που οδήγησε στην κυριαρχία της αντεπανάστασης, και μιας μικρής ομάδας που υπονόμευσε όλες τις κοινωνικές και πολιτιστικές κατακτήσεις της Επανάστασης του 1917.
Κεφαλής: Η κυριαρχία της σταλινικής ομάδας σημαδεύτηκε με την εξόντωση όλης της πρώτης γενιάς των επαναστατών.
Ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης προσέγγισε από διαφορετική σκοπιά το σταλινικό φαινόμενο θεωρώντας ότι υπήρξε αποτέλεσμα των βασικών αρχών του λενινισμού. Αναφέρθηκε με λεπτομέρειες στην εξόντωση των διανοουμένων, όπως η Μεγάλη Έξοδος των διανοουμένων προς τη Δύση, που συνέβη αμέσως μετά την κήρυξη της Επανάστασης. Παρουσίασε την απέλαση του ανθού της ρωσικής διανόησης από την κυβέρνηση των μπολσεβίκων το 1922 με εντολή του Λένιν, καθώς και αποσπάσματα από αποχαρακτηρισμένα, την τελευταία εικοσιπενταετία, έγγραφα της περιόδου αλλά και την αποτίμηση της ζημιάς που υπέστη η Ρωσία.
Μνημείο για τα θύματα των σταλινικών διώξεων εναντίον των Ελλήνων στην Κράσναγια Πολιάνα της Ρωσίας (φωτ.: Βασίλης Τσενκελίδης)
Ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης αναφέρθηκε επίσης στη ρωσική διανόηση στην ΕΣΣΔ και τη διασπορά και τη συνέκρινε με τους διανοούμενους που έμειναν στο εσωτερικό. Ακόμα, μίλησε αναλυτικά για τη λενινιστική-σταλινική θεώρηση της διανόησης ως μηχανισμού προπαγάνδας και καταστολής. Παρουσίασε το 1ο συνέδριο της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων και τη σχολή του «Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού». Αναφέρθηκε επίσης στις περιπτώσεις Ρώσων διανοουμένων όπως οι Γιεβγκένι Ζαμιάτιν, Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ και Αντρέι Πλατόνοφ, καθώς και αυτών που έχασαν τη ζωή τους στα γκουλάγκ· Πάβελ Φλορένσκι, Οσίπ Μαντελστάμ, Μιχαήλ Μπαχτίν και Βσέβολοντ Μέγιερχολντ, μεταξύ άλλων.
Ο Βασίλης Τσενκελίδης αναφέρθηκε αναλυτικά στις συνέπειες που είχε επί της ελληνικής σοβιετικής μειονότητας η σταλινική πολιτική. Παρουσίασε αρχικά το νέο πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά την επικράτηση της Επανάστασης, το οποίο επέτρεψε τη μεγάλη πολιτιστική ανάπτυξη στην εκπαίδευση, στο θέατρο, στα έντυπα κτλ. Τόνισε ότι η πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης, αν και πρωτοφανής, έγινε μέσα στα στενά κομματικά και ιδεολογικά πλαίσια που καθόριζε το νέο σύστημα.
Η αίθουσα του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Δήμου Κηφισιάς ήταν γεμάτη για το σεμινάριο ιστορίας του Βλάση Αγτζίδη
Ο Βασίλης Τσενκελίδης ανέφερε επίσης παραδείγματα Ελλήνων διανοουμένων που ήταν μέλη του Κόμματος αλλά εκτελέστηκαν κατά τη διαδικασία των σταλινικών διωγμών. «Η εξόντωση της κομματικής ηγεσίας των Ελλήνων, όπως και η εξόντωση των διανοουμένων της άφησαν ακέφαλο τον ελληνισμό», είπε χαρακτηριστικά. Το βάρβαρο έργο των μεγάλων διωγμών του 1937-38 ολοκληρώθηκε με τις μαζικές εκτοπίσεις του πληθυσμού στην Κεντρική Ασία που έγιναν το 1944 (Έλληνες της Κριμαίας) και το 1949 (Έλληνες του Καυκάσου).
Κλείνοντας τις εργασίες του Σεμιναρίου ο Βλάσης Αγτζίδης σημείωσε ότι η μεγάλη συμμετοχή «κατέδειξε την ανάγκη για συστηματικότερη παρουσίαση του φαινομένου του σταλινισμού, καθώς και των διώξεων που αυτός προκάλεσε κατά των σοβιετικών πληθυσμών».
